قازاقستان تاۋارلارى الەمنىڭ 127 ەلىنە ەكسپورتتالادى - ولجاس بەكتەنوۆ

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ولجاس بەكتەنوۆ ەكسپورتتىق كرەديتتەر مەن ينۆەستيتسيالاردى ساقتاندىرۋشىلاردىڭ ءىرى حالىقارالىق بىرلەستىگى - بەرن وداعىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىستى.

فورۋم العاش رەت ورتالىق ازيا وڭىرىندە وتكىزىلىپ وتىر. وتىرىس جۇمىسىنا الەمنىڭ 70 تەن استام ەلىنەن 240 قا جۋىق دەلەگات قاتىسىپ جاتىر. ولار - جەتەكشى ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەردىڭ، ەكسيمبانكتەردىڭ، حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ جانە جاھاندىق ساقتاندىرۋ كورپوراتسيالارىنىڭ باسشىلارى.

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ اتالعان باسقوسۋدىڭ ستراتەگيالىق ميسسياسىن اتاپ ءوتتى. ەلىمىزدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن نىعايتۋ بەرن وداعى مۇشەلەرى قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى - حالىقارالىق ساۋدانىڭ، كولىك-لوگيستيكالىق الەۋەتتىڭ جانە ەكسپورتتىق مۇمكىندىكتەردىڭ دامۋىمەن تىعىز بايلانىستى.

ولجاس بەكتەنوۆ ەلىمىز پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ كوشباسشىلىعىمەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن دايەكتى تۇردە جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. جالپىحالىقتىق رەفەرەندۋمدا قابىلدانعان جاڭا كونستيتۋتسيا ءادىل جانە مىقتى قازاقستان قۇرۋعا باعىتتالعان.

وتىرىسقا قاتىسۋشىلارعا پرەزيدەنت قويعان مىندەتتەرگە سايكەس ينۆەستيتسيالىق، ەكسپورتتىق جانە ىسكەرلىك الەۋەتتى دامىتۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى اقپارات بەرىلدى. مەملەكەت ءۇشىن شەتەلدىك ارىپتەستەرمەن سەنىمدى ديالوگ قۇرۋ - سىرتقى ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ اجىراماس بولىگى.

- مەملەكەت باسشىسى ىسكەرلىك احۋالدى جاقسارتۋعا ۇنەمى ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇگىندە قازاقستان ورتالىق ازيا ايماعىنداعى ءىرى ەكونوميكا رەتىندە ءوزىنىڭ ۇلتتىق ەكونوميكاسىن قۇرىلىمدىق ترانسفورماتسيالاۋدى جالعاستىرىپ جاتىر. تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالار 14,4 پايىزعا ءوسىپ، $20,5 ميلليارد بولدى، ال نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار 13 پايىزعا ارتىپ، $43,5 ميلليارد رەكوردتىق كورسەتكىشكە جەتتى. قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمى 2025-جىلى $144 ميللياردقا دەيىن ءوستى. قازاقستاندىق ءونىمدى جەتكىزۋ گەوگرافياسى مەن نومەنكلاتۋراسى كەڭەيىپ كەلەدى. بۇگىندە ءبىزدىڭ تاۋارلار الەمنىڭ 127 ەلىنە ەكسپورتتالادى، بەلسەندى ءونىم تۇرلەرىنىڭ ءتىزىمى 4 مىڭعا جاقىندادى، - دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

2030-جىلعا دەيىنگى ساۋدا ساياساتى تۇجىرىمداماسى اياسىندا قازاقستان شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى $52 ميللياردقا دەيىن جەتكىزۋدى ماقسات ەتىپ وتىر. قازاقستان حالىقارالىق ەركىن ساۋدا كەلىسىمدەرى جەلىسىن كەڭەيتۋدە. ۆەتناممەن، سەربيامەن جاسالعان كەلىسىمدەرگە قوسىمشا ب ا ءا، موڭعوليا جانە يندونەزيا قوسىلدى. بۇل ارحيتەكتۋرادا ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى ەرەكشە ءرول اتقارادى، مۇندا ترانسكونتينەنتالدى ەكونوميكالىق دالىزدەر جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە، تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ جانە ەلدەرىمىزدەگى حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق ءبىرقاتار جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا. شەتەلدىك ساپالى ادامي كاپيتالدى تارتۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ ماقساتىندا پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا كوشى-قون ساياساتى جەتىلدىرىلۋدە. ينۆەستورلار مەن جوعارى بىلىكتى ماماندار ءۇشىن «التىن ۆيزا» ارنايى ۆيزالىق رەجيمى ەنگىزىلىپ جاتىر. باسىم نارىقتاردا ورنالاسقان قازاقستاننىڭ شەتەلدىك ساۋدا وكىلدەرى جانە ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتىڭ كەڭسەلەرى كاسىپورىندارعا ءىشىنارا قولداۋ كورسەتۋگە جانە حالىقارالىق بيزنەستىڭ سۇرانىستارىنا جەدەل دەن قويۋعا باعدارلانعان.

سيفرلىق كۇن ءتارتىبى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ جانە بيزنەس ءۇشىن زاماناۋي ينفراقۇرىلىم قۇرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنگەن.

- ەل پرەزيدەنتى جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋعا جانە قازاقستاندى تولىققاندى سيفرلىق ەلگە اينالدىرۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىپ وتىر. قابىلدانىپ جاتقان Digital Qazaqstan جالپىۇلتتىق ستراتەگياسى وسى سەكتوردى ىلگەرى دامىتۋعا باعىتتالعان، - دەپ اتاپ ءوتتى ولجاس بەكتەنوۆ.

مۇندا جاسىل جانە يسلامدىق قارجى قۇرالدارىن دامىتۋ ءۇشىن اعىلشىن قۇقىعى يۋريسديكتسياسىندا بىرەگەي جاعدايلار ۇسىناتىن ماڭىزدى ينستيتۋت - «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى.

ق ر پرەمەر-ءمينيسترى دەلەگاتتاردى قازاقستاندا بيزنەستى دامىتۋ، ساۋدا قاتىناستارىن كەڭەيتۋ جانە وڭىردەگى ينۆەستيتسيالىق قاتىسۋ ءۇشىن جاسالعان مۇمكىندىكتەردى ەسكەرە وتىرىپ، بەلسەندى ىنتىماقتاستىققا شاقىردى. ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك ارقىلى ترانسشەكارالىق مامىلەلەردى ساقتاندىرۋدىڭ ءتيىمدى تەتىكتەرى قولجەتىمدى. «بايتەرەك» حولدينگىنىڭ جەلىسى بويىنشا قازاقستاندا ستراتەگيالىق حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قارجىلاندىرۋ ۇسىنىلادى.

- ءبىز قارجىلاندىرۋ، ساقتاندىرۋ جانە كەپىلدەندىرۋ قۇرالدارىن ءبىرتۇتاس قولداۋ جۇيەسىنە بىرىكتىرەمىز. ونىڭ ناتيجەسىندە جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى، سالىق تۇسىمدەرى ارتادى جانە ساپالى ينۆەستيتسيالار تارتىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا «بايتەرەك» پرواكتيۆتى ينۆەستيتسيالىق حولدينگتىڭ مودەلىنە كوشۋدە. ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ 2032-جىلعا دەيىن جالپى سوماسى شامامەن $170 ميللياردقا جۋىق پەرسپەكتيۆالى جوبالار پۋلى قۇرىلدى. وسى اۋقىمدى ستراتەگيانى جۇزەگە اسىرۋدا بەرن وداعى مۇشەلەرىنىڭ ساقتاندىرۋ جانە بىرلەسكەن قارجىلاندىرۋ قۇرالدارىن ۇسىنۋداعى ءرولى ەرەكشە ماڭىزدى بولا تۇسۋدە، -دەدى «بايتەرەك» ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگى» ا ق باسقارما ءتوراعاسى رۋستام قاراعويشين.

يۋيچيرو اكيتا ءوز سوزىندە نارىقتىڭ قازىرگى ۇردىستەرى مەن وزگەرمەلى جاعدايلار اياسىنداعى دامۋ باعىتىنا توقتالدى.

- ۇلى جىبەك جولى داۋىرىنەن باستاپ بۇگىنگى كۇنگە دەيىن قازاقستان جاھاندىق ساۋدا اعىندارىنىڭ، ينۆەستيتسيالار مەن وزىق يدەيالاردىڭ تۇيىسكەن جەرىندە بولا وتىرىپ، نەگىزگى بايلانىستىرۋشى بۋىن مارتەبەسىن ساقتاپ كەلەدى. ءدال وسى جەردە ءبىز جاڭا سىن-قاتەرلەردى سارالاپ وتىرعانىمىز - سيمۆولدىق ءمانى بار جايت. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك قاۋىمداستىق قايتادان تاريحي توعىسقان تۇستا تۇر. ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتەر نەعۇرلىم ستراتەگيالىق جانە تاڭداۋلى تاسىلگە كوشەتىن ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ساپالىق جاعىنان وزگەشە ارحيتەكتۋراسى قالىپتاسۋدا. اعىمداعى كەزدەسۋلەر اياسىنداعى سىندارلى پىكىر الماسۋ ءتيىمدى بىرلەسكەن شەشىمدەر ازىرلەۋگە بەرىك نەگىز قالىپتاستىراتىنىنا سەنىمدىمىن، - دەدى بەرن وداعىنىڭ پرەزيدەنتى يۋيچيرو اكيتا.

2025-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بەرن وداعى مۇشەلەرى ۇسىناتىن جيىنتىق ساقتاندىرۋ كولەمى جىلىنا شامامەن $3,7 تريلليون. بۇل الەمدىك ترانسشەكارالىق ساۋدا اينالىمىنىڭ شامامەن 13 پايىزىن قامتيدى.

بەرن وداعىنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى جاھاندىق ەكونوميكالىق كۇن ءتارتىبى، ينۆەستيتسيالار مەن ورتالىق ازيانى دامىتۋ ستراتەگياسى، سونداي-اق قارجىلاندىرۋ جانە يننوۆاتسيالار ماسەلەلەرىنە ارنالعان پانەلدىك سەسسيالار فورماتىندا جالعاستى.

انىقتاما:

بەرن وداعى - ەكسپورتتىق كرەديتتەر مەن ينۆەستيتسيالاردى ساقتاندىراتىن ءىرى ۇيىمداردى بىرىكتىرەتىن جەتەكشى حالىقارالىق كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم. 1934-جىلى بەرندە (شۆەيتساريا) قۇرىلعان وداق بۇگىندە لوندوندا (ۇلى بريتانيا) ورنالاسقان. ۇيىمنىڭ قىزمەتى الەمدىك ساۋدانىڭ دامۋىنا جاردەمدەسۋگە، ەكسپورتتىق كرەديت بەرۋ سالاسىندا حالىقارالىق ستاندارتتاردى ەنگىزۋگە، سونداي-اق مەملەكەتارالىق دەڭگەيدە ساراپتامالىق تاجىريبە مەن اقپارات الماسۋعا ارنالعان الاڭ قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.

قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىگى - شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قولداۋ جانە ىلگەرىلەتۋگە ماماندانعان ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى. كومپانيا «بايتەرەك» ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق حولدينگى» ا ق قۇرىلىمىنا كىرەدى جانە بەرن وداعىنىڭ پراگا كلۋبىنىڭ تولىققاندى مۇشەسى بولىپ سانالادى.

ايتا كەتەلىك قازاقستان ەكونوميكاسى ءتورت ايدا 3,6 پايىزعا وسكەن ەدى.