قاتال اتا-انا بالالاردىڭ الەۋمەتتىك تۇسىنىگىن تەجەيدى - جاڭا زەرتتەۋ

اتا-انالاردىڭ اۆتوريتارلى تاربيەسى بالالاردىڭ ماڭىزدى كوگنيتيۆتىك قابىلەتتەرىنىڭ دامۋىن تەجەيدى. حالىقارالىق Journal of Behavioral Development جۋرنالىندا جاريالانعان جاڭا زەرتتەۋدە، اتا-انانىڭ بيلىككە باعىنۋ مەن الەۋمەتتىك يەرارحياعا قاتىستى سەنىمدەرى بالانىڭ وزگەلەردىڭ ويى مەن سەزىمىن ءتۇسىنۋ قابىلەتىنە، ياعني، «سانانى ءتۇسىنۋ تەورياسىنا» قالاي اسەر ەتەتىنى زەرتتەلگەن، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.

سانانى ءتۇسىنۋ تەورياسى - بالادا ەرتە الەۋمەتتىك ءوزارا ارەكەت ارقىلى داميتىن قابىلەت. بۇل قابىلەت ارقىلى بالا وزگە ادامنىڭ نە ويلاپ، نە سەزىنۋى مۇمكىن ەكەنىن بولجاي الادى. زەرتتەۋشىلەر بالانىڭ بۇل قابىلەتى تەك ءتىل مەن ەموتسيانى بىلدىرەتىن سوزدەر ارقىلى عانا ەمەس، اتا- انانىڭ قوعام مەن بيلىك تۋرالى كوزقاراسىنا دا بايلانىستى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن انىقتادى.

زەرتتەۋ توبى ەكى نەگىزگى سەنىم جۇيەسىنە نازار اۋداردى:

الەۋمەتتىك ۇستەمدىككە باعدار - كەيبىر توپتار وزگەلەردەن ۇستەم بولۋى ءتيىس دەگەن سەنىم؛

وڭشىل اۆتوريتاريزم - ادامدار قوعامداعى بيلىك پەن داستۇرگە باعىنۋى كەرەك دەگەن كوزقاراس.

جاڭا زەلانديادا جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋگە ەۋروپالىق ەتنوس وكىلدەرىنەن قۇرالعان 79 انا مەن ولاردىڭ بالالارى (2 دەن 6 جاسقا دەيىنگى) قاتىستى. بالالاردىڭ ورتاشا جاسى - 3.7 جاس. انالار ارنايى ساۋالنامالار ارقىلى ءوز كوزقاراستارىن بىلدىرسە، بالالاردىڭ تىلدىك دەڭگەيى مەن سانانى ءتۇسىنۋ قابىلەتى ستاندارتتى تاپسىرمالار ارقىلى باعالاندى. مىسالى، ەرتەگى كەيىپكەرىنىڭ جالعان سەنىمگە يە بولعانىن نەمەسە وزگەلەردەن ەرەكشە قالاۋ بىلدىرگەنىن اجىراتا الۋ تاپسىرمالارى قولدانىلدى.

زەرتتەۋ اۆتورى، وتاگو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگيا پروفەسسورى تەد راففمان بۇل تاقىرىپقا قالاي كەلگەنىن دە ايتىپ ءوتتى:

«مەن ءارقاشان الەۋمەتتىك سەزىمتالدىق پەن ادامارالىق قارىم- قاتىناسقا قىزىقتىم. بالالارمەن جۇمىس ىستەگىم كەلدى جانە وسى سالادا جۇمىس ىستەيتىن، مەن جاقسى كورەتىن پروفەسسور دەۆيد ولسونمەن جۇمىس ىستەۋ مۇمكىندىگى تۋدى. ول - سانانى ءتۇسىنۋ تەورياسىن زەرتتەگەن ەرەكشە ادام»، - دەيدى ول.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرى اتا- انانىڭ قاتاڭ ءتارتىپ پەن بيلىككە باعىنىشتىلىقتى جوعارى قويۋى بالانىڭ وزگەلەردىڭ كوزقاراسىن تۇسىنۋگە قاجەت قابىلەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا كەدەرگى كەلتىرۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتتى. ياعني، بالانىڭ الەۋمەتكە بەيىمدەلۋى اتا- انانىڭ دۇنيەتانىمىمەن تىكەلەي بايلانىستى.