قارجى بولىنەتىن ءاربىر جوبادا مىندەتتى تۇردە جاس عالىمدار قامتىلادى - مينيسترلىك

استانا. KAZINFORM - قازاقستاندا ناۋرىز 10- كۇن بويى تويلانادى. ۇلىق مەرەكەنىڭ جاڭا فورماتى بويىنشا 14-23- ناۋرىز كۇندەرى - ناۋرىزناما ونكۇندىگى دەپ جاريالاندى.

اتاپ ايتقاندا، 14- ناۋرىز - امال مەرەكەسى، 15- ناۋرىز - قايىرىمدىلىق كۇنى رەتىندە اتالىپ ءوتتى. ال 17- ناۋرىز - «شاڭىراق كۇنى» بولىپ بەلگىلەندى. 19- ناۋرىز - جاڭارۋ كۇنى.

وسى ورايدا، جاڭالىق اتاۋلى ويلاپ تابىلاتىن عىلىم سالاسى، ونىڭ ىشىندە جاس عالىمدار جايىندا دەرەكتەر ۇسىنۋدى ءجون كوردىك.

بيىل ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا پارلامەنت ءماجىلىسى «عىلىم جانە تەحنولوگيالىق ساياسات تۋرالى» زاڭ جوباسى مەن ىلەسپە قۇجات جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. وندا عىلىمدى باسقارۋ مودەلىن جەتىلدىرۋگە، عىلىم قورىنىڭ قىزمەتىن رەگلامەنتتەۋگە، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ايقىنداۋعا باعىتتالعان قۇقىقتىق نورمالار قامتىلعان.

«زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2023-جىلعى 1- قىركۇيەكتەگى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ 51-تارماعىن جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-قيمىل جوسپارىنىڭ 69-تارماعىن ورىنداۋ ءۇشىن ازىرلەنگەن. زاڭ جوباسى اياسىندا «عىلىم تۋرالى» جانە «عىلىمي جانە (نەمەسە) عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ تۋرالى» ق ر زاڭدارىنىڭ قولدانىستاعى نورمالارى قامتىلعان جانە ءتيىستى نوۆەللالار قاراستىرىلعان. بىرىنشىدەن، عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ ەسكەرىلگەن. ەكىنشىدەن، ءتيىستى قولداۋ باعدارلامالارىمەن (گرانتتىق جانە نىسانالى قارجىلاندىرۋ) ولاردى قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزدىلىگى ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەردىڭ دايىندىعى دارەجەسىن ايقىنداۋ تەتىكتەرىن ەنگىزۋ ەسكەرىلگەن»، - دەدى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك.

ۇشىنشىدەن، عىلىمي- تەحنيكالىق ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋ، بيزنەس- اكسەلەراتسيا، تەحنولوگيالىق بيزنەس-ينكۋباتسيالاۋ، تەحنولوگيالىق بروكەرلىك باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى عىلىم قورىنىڭ فۋنكتسيونالىن كۇشەيتۋ، سونداي-اق ۆەنچۋرلىك قارجىلاندىرۋ تەتىكتەرى مەن ينفراقۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان.

«وسى زاڭ قابىلدانسا، عىلىم قورى ۆەنچۋرلىك قور رەتىندە قىزمەت ەتەدى. سونىمەن قاتار، قۇجات اياسىندا باسقا دا ۆەنچۋرلىق ينۆەستورلاردى، ينۆەستيتسيالىق قورلاردى سەرىكتەستىك نەگىزىندە عىلىمدى قارجىلاندىرۋعا، عىلىمي ۇجىمدارمەن جۇمىس ىستەۋگە قاتىستى ءتيىستى تەتىكتەر پىسىقتالادى»، - دەدى مينيستر.

زاڭ جوباسىندا ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مارتەبەسىنە قاتىستى نورمالار ەسكەرىلگەن. قۇجات اياسىندا جوعارى عىلىمي ۇيىم دەگەن ارنايى مارتەبە بەرىلمەك. سونىمەن قاتار، قۇجاتتا عىلىمي قىزمەتكەرلەردى، ونىڭ ىشىندە جاس عالىمداردى الەۋمەتتىك قولداۋ پاكەتىن كەڭەيتۋ قامتىلعان.

عالىمداردى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا قازاقستاندىق عالىمدارعا تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا نەمەسە تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن جاقسارتۋعا قۇقىق بەرۋ بولىگىندە، قازاقستاندىق عالىمداردىڭ عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدى قامتاماسىز ەتەتىن سۋبەكتىلەرگە سالىق جەڭىلدىگىن بەرۋ بولىگىندە ءبىرقاتار تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن.

عىلىمي گرانتتار قاي سالالارعا بەرىلىپ جاتىر

قازىرگى كەزدە 2022 جانە 2023-جىلدارى وتكىزىلگەن كونكۋرستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەتتى كوممەرتسيالاندىرۋ جوبالارىن گرانت ارقىلى قارجىلاندىرۋ اياسىندا ەكونوميكانىڭ باسىم باعىتتارىندا 137 جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ ىشىندە اگروونەركاسىپ كەشەنى مەن اۋىلشارۋاشىلىق شيكىزات وڭدەۋگە باعىتتالعان 52 جوبا قولعا الىنعان. سونداي-اق:

سيفرلاندىرۋ سالاسىندا - 14 جوبا

ماشينا جاساۋدا - 11 جوبا

وڭدەۋ ونەركاسىبىندە - 11 جوبا

ەكولوگيادا - 11 جوبا

حيميا ونەركاسىبىندە - 9 جوبا

دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا - 8 جوبا

گەولوگيالىق بارلاۋ، تابيعي پايدالى قازبالار وندىرىسىندە - 4 جوبا

ەنەرگەتيكا كەشەنىن جاڭعىرتۋدا - 4 جوبا

ساپالى بىلىمگە ارنالعان 3 جوبا

جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا - 2 جوبا

مەتاللۋرگيا، مەتال وڭدەۋدە - 2 جوبا

ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ سالاسىندا - 2 جوبا

مۇناي-گاز-حيميا سالاسىندا - 1 جوبا

مەملەكەتتىڭ باعدارلامالاردا كوزدەلگەن باسقا دا سالالاردا 3 جوبا گرانت ارقىلى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترىلىگى مالىمەتىنە قاراعاندا، 2021-2023-جىلدارى رەسپۋبليكالىق بيۋجەتتەن عىلىمدى قارجىلاندىرۋ ەكى ەسەگە جۋىق ءوستى. 2023-2025-جىلدارعا ارنالعان عىلىم بيۋجەتى 3,5 ەسەگە ۇلعايدى، ياعني عىلىمعا جالپى 643 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيالانادى (2023-جىلى - 158,6 ميلليارد، 2024-جىلى - 244,2 ميلليارد، 2025-جىلى - 240,2 ميلليارد تەڭگە). سونداي-اق، كاسىپكەرلەر 5,9 ميلليارد تەڭگەدەن استام سوماعا قوسىمشا قارجىلاندىردى.

بولىنگەن گرانتتار ەسەبىنەن عالىمداردىڭ ورتاشا جالاقىسى ەكى ەسە ءوستى. 2022-جىلدان باستاپ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ 700 جەتەكشى عالىمى بازالىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا جالاقىمەن قامتاماسىز ەتىلگەن. ەندى ىرگەلى زەرتتەۋلەرمەن اينالىساتىن جەتەكشى عالىمدار گرانتتىق بايقاۋلارعا قاراماستان تۇراقتى قارجىلاندىرىلادى. ۇلتتىق عىلىمي كەڭەستەر مۇشەلەرى قابىلدايتىن شەشىمدەردىڭ وبەكتيۆتىلىگى مەن نەگىزدىلىگى كۇشەيتىلدى. العاش رەت اپەللياتسيالىق كوميسسيا قۇرىلدى.

بىلتىرمەن سالىستىرعاندا عالىمدار سانى ارتىپ كەلەدى، ونىڭ ىشىندە 40 جاسقا دەيىنگى جاس عالىمداردىڭ ۇلەسى - 46 پايىز. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ مالىمەتى بويىنشا قازاقستاندا عىلىم سالاسىندا 22456 عالىم جۇمىس ىستەپ جاتىر (2022-جىلى - 21617). ولاردىڭ قاتارىندا 10 مىڭعا جۋىق عالىم ايەل بار.

2023-جىلعى مالىمەتكە قاراعاندا، زەرتتەۋشىلەردىڭ 37 پايىزى عىلىمي جانە اكادەميالىق دارەجەگە يە. اتاپ ايتقاندا:

عىلىم دوكتورى - 1743

عىلىم كانديداتى - 3945

فيلوسوفيا دوكتورى (PhD) - 2460

بەيىنى بويىنشا دوكتور - 96 ادام.

سونداي- اق، زەرتتەۋشىلەردىڭ 46 پايىزى نەمەسە 10327 ادام - 40 جاسقا دەيىنگى جاس عالىمدار. ال، 31 پايىزى نەمەسە 6950 ادام - 41-54 جاستاعىلار بولسا، 23 پايىزى (5179 ادام) - 55 جاستان اسقان عالىمدار.

«قاراپايىم ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك، 1990-جىلى بىزدە عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ 52000 قىزمەتكەرى مەن عىلىممەن اينالىسقان پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامى رەسمي تۇردە تىركەلگەن. 2000-جىلى نەمەسە 10 جىلدان كەيىن 12 مىڭى قالدى. ناقتى ايتقاندا 30 مىڭنان استام ادامدى جوعالتتىق»، - دەيدى عىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك.

عالىمدار گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا جاريالانعان كونكۋرستارعا قاتىسۋعا كوپتەپ تارتىلىپ جاتىر. 2023-جىلى بەرىلگەن وتىنىمدەردىڭ جالپى سانى 3438 گە جەتتى. 2024-2026-جىلدارعا ارنالعان قازىرگى كونكۋرسقا عىلىمي ۇيىمدار مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنان 4254 ءوتىنىم كەلىپ ءتۇستى، ياعني الدىڭعى كونكۋرستارمەن سالىستىرعاندا 25 پايىزعا ارتىق. بۇل ءوز كەزەگىندە عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن جوبالارعا بەلسەندىلىك پەن قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتقانىن بايقاتىپ وتىر.

سونىمەن قاتار، ءبىرازدان بەرى قازاقستاندا عىلىمنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا قوسقان ۇلەسىن ارتتىرۋ، تاۋار وندىرۋدە عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق جەتىستىكتەردىڭ ناتيجەلەرىن ەنگىزۋ اياسىندا عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ەكونوميكا قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار اتقارىلىپ كەلەدى.

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆتىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا جانە جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2029-جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە ەكپىن قويىلعان. وندا باستى نازار ءۇش نەگىزگى باعىتقا اۋدارىلعان: عىلىمي-تەحنولوگيالىق جانە ينجينيرينگتىك پاركتەر قۇرۋ، ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي ۇيىمداردىڭ ينتەگراتسياسى، ەنداۋمەنت قورلارىن قالىپتاستىرۋ.

قازىر 2023-2025-جىلدارعا ارنالعان باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ اياسىندا 4 باعدارلاما ماقۇلدانىپ، ق. ي. ساتبايەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن، س. سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىمەن 2 تەحنولوگيالىق پارك پەن 2 ينجينيرينگ ورتالىعىن قۇرۋعا ارنالعان كەلىسىم بەكىتىلدى. 2029-جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جالپى 7 مامانداندىرىلعان ينجينيرينگ ورتالىعى مەن عىلىمي-تەحنولوگيالىق پاركتەردى اشۋ جوسپارلانعان.

مينيسترلىك 15 وڭىرلىك جانە 5 پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا اكادەميالىق شەبەرلىك ورتالىقتارىن قۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر. بۇل ءوز كەزەگىندە وڭىرلەردەگى عىلىمي-يننوۆاتسيالىق قىزمەتتىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاڭا وقۋ جانە عىلىمي زەرتحانالاردى قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا جاس عالىمداردى قولداۋ كۇشەيتىلدى. اتاپ ايتقاندا، 2020-جىلى جاس عالىمداردى قولداۋ ماقساتىندا العاش رەت گرانتتىق قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتۇرى ەنگىزىلدى. بۇل رەتتە، كەلەشەگى زور عىلىمي يدەيالار مەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەردى. گرانتتىق قارجىلاندىرۋ اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كونكۋرستاردىڭ ناتيجەسىندە جاس عالىمدار 727 جوبانى جۇزەگە اسىرىپ جاتىر. 2024-2026-جىلدارعا جاس عالىمداردىڭ زەرتتەۋلەرىنە گرانت بويىنشا 18 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترىلىگى قارجىلاندىراتىن ءاربىر جوبادا جاس عالىمداردىڭ ۇلەسى 30 پايىزدان كەم ەمەس»، - دەلىنگەن مينيسترلىك اقپاراتىندا.