قانت جاعىمسىز ەستەلىكتەردىڭ ميدا بەكىنۋىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن
قانت سترەسسكە بايلانىستى ەستەلىكتەردىڭ ميدا بەكىنۋىنە اسەر ەتۋى مۇمكىن. مۇنداي قورىتىندىعا فرانسياداعى ۇلتتىق عىلىمي زەرتتەۋلەر ورتالىعى (CNRS) عالىمدارى كەلدى. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى Nature جۋرنالى بەتىندە جاريالانعان.
عىلىمي تاجىريبەلەر جەمىس شىبىندارى Drosophila melanogaster نەگىزىندە جۇرگىزىلگەن. زەرتتەۋشىلەر جاندىكتەرگە بەلگىلى ءبىر ءيىستى ءالسىز ەلەكتر توگىمەن بايلانىستىرۋدى «ۇيرەتكەن». الايدا ۇزاق مەرزىمدى ەستەلىكتەر تەك ءبىر جاعدايدا قالىپتاسقان: ەگەر وسى تاجىريبەدەن كەيىن شىبىندار قانت العان بولسا.
زەرتتەۋشى پەر- يۆ پلاسە تۇسىندىرۋىنشە، مۇندا قانتقا سەزىمتال نەيروندار شەشۋشى ءرول اتقارادى. ولار سترەسس جاعدايىنان كەيىن بىرنەشە ساعات ىشىندە بەلسەندى بولادى. ءدال وسى كەزەڭدە اعزاعا قانت تۇسسە، قىسقا مەرزىمدى جاد ۇزاق مەرزىمدى جادقا اينالاتىن كۇردەلى بيولوگيالىق پروتسەسس ىسكە قوسىلادى.
عالىمدار بۇل مەحانيزمنىڭ قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن دە انىقتادى. بەلسەندى نەيروندار تيروستيمۋلين دەپ اتالاتىن سيگنالدىق مولەكۋلانى ءبولىپ شىعارادى. ول ميداعى ەستەلىكتەر ساقتالاتىن ايماقتارعا اسەر ەتەدى. ەگەر وسى سيگنال بۇعاتتالسا، ءتىپتى «وقىتۋ» بولعاننىڭ وزىندە تۇراقتى ەستەلىك قالىپتاسپايدى.
زەرتتەۋ تاعى ءبىر ماڭىزدى جايتتى كورسەتتى: جادتىڭ بەكىنۋى ەنەرگيامەن تىعىز بايلانىستى. مي جاڭا اقپاراتتى ساقتاۋ ءۇشىن قوسىمشا ەنەرگيا قاجەت ەتەدى، ال قانت - سول ەنەرگيانىڭ نەگىزگى كوزى. ياعني، قانتتىڭ ءتۇسۋى ميعا «رەسۋرستى پايدالانۋعا بولادى» دەگەن بەلگى بەرەدى.
سونىمەن قاتار تاجىريبەدەن كەيىن شىبىندار ءتاتتى تاعامعا كوبىرەك اۋەستەنە باستاعان. بۇل سترەسس، جاد جانە تاماقتانۋ ادەتتەرى اراسىندا بايلانىس بولۋى مۇمكىن ەكەنىن كورسەتەدى.
عالىمدار بۇل ناتيجەلەر ازىرگە تەك جاندىكتەرگە قاتىستى ەكەنىن اتاپ وتەدى. ادامدا ءدال وسىنداي مەحانيزم بار- جوعى ءالى تولىق دالەلدەنبەگەن. دەگەنمەن زەرتتەۋ ەموتسيالىق ارتىق تاماقتانۋ قۇبىلىسىن تۇسىندىرۋگە جاڭا كوزقاراس ۇسىنادى.
turkystan.kz
