«قانداس» مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەرگە عانا بارۋ مىندەتتى ەمەس - مينيستر

استانا. KAZINFORM - ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە كەيىنگى جىلدارى اۋقىمدى مىندەتتەر جۇكتەلدى. وسى باعىتتا ءبىرقاتار جوبا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. بۇل تۋرالى Kazinform اگەنتتىگىنىڭ «مينيسترمەن اڭگىمە» جوباسى اياسىندا ۆەدومستۆو باسشىسى سۆەتلانا جاقىپوۆا بايانداپ بەردى.

 

 

- سۆەتلانا قابىكەن قىزى، ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىق 4,7 پايىز شاماسىندا جانە وسى دەڭگەي ءبىراز جىلدان بەرى وزگەرمەي تۇر. بيىل وسى مەجەنى تومەندەتۋ مۇمكىن بە، ياعني قانشا جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى؟

- وزىڭىزگە ءمالىم، ورتالىق جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى - جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ. ول نەگىزىنەن ۇلتتىق جوبالار، مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ تۇجىرىمدامالارى مەن كەشەندى جوسپارلارى، وڭىرلەردى دامىتۋ جوسپارلارى، ينۆەستيتسيالىق جوبالار، شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋدى ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارى اياسىندا قالىپتاستىرىلاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك.

ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن بارلىق ۇلتتىق جوبالاردى قوسا وتىرىپ، وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارى شەڭبەرىندە 950 مىڭنان استام ادامدى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جوسپارلانعان. ونىڭ ىشىندە تۇجىرىمداما، ۇلتتىق جوبالار، ميكروكرەديتتەۋ جونىندەگى جوبالار، سۋبسيديالاناتىن جۇمىس ورىندارى اياسىندا 273,9 مىڭ، بوس جۇمىس ورىندارىنا 312,1 مىڭ، مەملەكەت باسشىسىنىڭ «10 مىڭ تۇرعىنعا 100 جۇمىس ورنى» باستاماسى شەڭبەرىندە 341,3 مىڭ ادام قامتىلادى.

حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ، سونداي-اق ەكونوميكانىڭ بارلىق سالالارىندا مەملەكەتتى قولداۋ سالاسىندا قابىلدانىپ جاتقان شارالاردىڭ ارقاسىندا سوڭعى بىرنەشە جىلدا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى تۇراقتى بولىپ وتىر جانە بۇل رەتتە كۇرت ءوسۋ بايقالمادى. 2020-جىلى - 4,9 پايىز، 2021- جىلى 4,9 پايىز، 2022 جىلى - 4,9 پايىز جانە 2023-جىلعى 4 توقساندا - 4,7 پايىز.

- جاستار اراسىنداعى جۇمىسسىزدىق ماسەلەسىن شەشۋدە قانداي ىلگەرىلەۋ بار؟

- 2000-جىلدارداعى دەموگرافيالىق وسىمنەن كەيىن 2030-جىلعا قاراي ەڭبەك نارىعىنا جىل سايىنعى قوسىلاتىن جاستار سانى 300 مىڭنان اسادى. وسىعان بايلانىستى، اسىرەسە، وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا جاردەمدەسۋ - مينيسترلىكتىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. ول ءۇشىن ءبىرقاتار مەملەكەتتىك قولداۋ شاراسى قاراستىرىلعان.

ماسەلەن، جاستارعا وقۋ ورنىنان كەيىن باستاپقى تاجىريبە الۋعا جانە ولاردىڭ ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاستار پراكتيكاسى بار. بىلتىر جاستار پراكتيكاسىنا 33,9 مىڭ ادامدى جىبەردىك، ولاردىڭ جارتىسى تاجىريبە اياقتالعاننان كەيىن سول جەردە تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاستى. بيىل 35 مىڭ جاستى جىبەرۋ جوسپارلانىپ وتىر.

سونداي-اق 2020-جىلدان باستاپ ء«بىرىنشى جۇمىس ورنى» جانە «ۇرپاقتار كەلىسىمشارتى» جوبالارى ەنگىزىلدى. ولار جاس ماماندارعا جۇمىستىڭ ءبىرىنشى جىلى ءۇشىن جالاقىنى سۋبسيديالاي وتىرىپ، تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋعا، اعا ارىپتەستەرىنىڭ تاجىريبەسىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونىمەن بىرگە، كاسىپكەرلىك باستامانى دامىتۋ ءۇشىن 2023-جىلدان باستاپ جاستارعا جىلدىق 2,5 پايىز شاعىن نەسيە بەرۋ كوزدەلگەن. بىلتىر جاس كاسىپكەرلەرگە 25,6 ميلليارد تەڭگەگە 5 490 شاعىن نەسيە بەرىلدى.

پرەزيدەنتتىڭ «ادىلەتتى قازاقستان: ءبارىمىز جانە ءارقايسىمىز ءۇشىن. قازىر جانە ءاردايىم» اتتى سايلاۋالدى باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا 2030-جىلعا دەيىن 3,3 ميلليون ازامات، ونىڭ ىشىندە جاستاردى، ياعني كەمىندە 2,3 ميلليون جاستى جۇمىسپەن قامتۋ قاراستىرىلعان.

بيىل كەمىندە 240 مىڭ جاستى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. بىلتىر جاستاردىڭ جاستىق مەجەسى 35 جاس دەپ جاڭاشا بەلگىلەنگەنىنە قاراماستان، حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا جۇرگىزىلىپ جاتقان مەملەكەتتىك ساياسات 2022-جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن (3,8 پايىز) سالىستىرعاندا 2023-جىلدىڭ 4-توقسانىندا جاستار جۇمىسسىزدىعىنىڭ دەڭگەيىن 3,4 پايىزعا دەيىن تومەندەتۋگە ىقپال ەتتى.

- بىلتىر ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستاردا ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا زاڭ قابىلداندى. بۇل رەتتە، ارنايى الەۋمەتتىك تولەم كوپ جىلدار بويى جۇمىس ىستەگەن، 55 جاسقا تولعان جانە 7 -جىل بويى وزدەرىنە جيىنتىق جارنالار اۋدارعان ازاماتتارعا تولەنەدى. بيىل وسى تولەمدى 37 مىڭنان استام جۇمىسشى الاتىنى حابارلانعان ەدى. قازىر ولاردىڭ اراسىندا وسى مۇمكىندىكتى قانشا ادام پايدالاندى؟ سونىمەن قاتار، زياندى جۇمىس ىستەيتىندەر قاتارىنا قاي سالانىڭ جۇمىسشىلارى ەنىپ وتىر؟

- ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەمدى تاعايىنداۋ ءۇشىن قويىلاتىن تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن ادامداردىڭ ەكى ساناتى بار. ءبىرىنشىسى - قازىر ەڭبەك جاعدايلارى زياندى ورىنداردا جۇمىس ىستەيتىن ادامدار. ەكىنشىسى - تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن، الايدا قازىر زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەمەيتىن ادامدار.

ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەم ءبىرىنشى سانات بويىنشا 4 قارجىلاندىرۋ كوزىنەن، اتاپ ايتقاندا بيۋدجەتتەن، ساقتاندىرۋ كومپانياسىنان، جۇمىس بەرۋشىدەن جانە زەينەتاقى قورىنان، سونداي- اق ەكىنشى سانات بويىنشا 2 قارجىلاندىرۋ كوزىنەن - بيۋدجەتتەن جانە زەينەتاقى قورىنان جۇزەگە اسىرىلادى. بيىل بۇل تالاپتارعا 37097 ازامات سايكەس كەلەدى. 19- اقپانداعى جاعداي بويىنشا ءبىرىنشى ساناتقا جاتاتىن 501 ازاماتتان، ەكىنشى ساناتقا جاتاتىن 1829 ازاماتتان ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەم تاعايىنداۋ بويىنشا ءوتىنىش كەلىپ ءتۇستى (جالپى - 2330). الەۋمەتتىك كودەكسكە سايكەس، جۇمىس بەرۋشىلەر كاسىپتەرى مەن قىزمەت تۇرلەرى «ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستارمەن اينالىساتىن جۇمىسشىلاردىڭ، وندىرىستەردىڭ، جۇمىستاردىڭ، كاسىپتەردىڭ تىزبەسىنە» ەنگىزىلگەن ادامدار ءۇشىن مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارىن اۋدارادى، ولاردىڭ 2 مىڭنان استام پوزيتسياسى بار.

وسىلايشا، ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەم ەكونوميكانىڭ 19 سالاسىندا، ونىڭ ىشىندە تاۋ-كەن ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبىندە جانە باسقالارىندا جۇمىس ىستەيتىن قازاقستاندىقتارعا تيەسىلى بولادى. تولەم زەينەتكەرلىك جاسقا دەيىن اۋدارىلادى. ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەمدەردى الۋ ءۇشىن ەڭبەك جاعدايلارى زياندى جۇمىستارمەن اينالىسپاۋعا ءتيىس. جۇمىسشىلار جەڭىل جۇمىسقا اۋىسا الادى، سودان كەيىن ولار جالاقى مەن تولەم الادى نەمەسە دەمالىسقا شىعىپ، زەينەتكە شىققانعا دەيىن ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەمدەر الادى.

ءبىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا ارناۋلى الەۋمەتتىك تولەمدى تاعايىنداۋ ءۇشىن مىندەتتى شارتتاردى ەسكەرە وتىرىپ، وعان 2024-جىلى 37 مىڭنان استام جۇمىسكەر، 2030-جىلى 58 مىڭنان استام، 2035-جىلى 95 مىڭنان استام جۇمىسكەر ۇمىتكەر بولا الادى. وسىلايشا، الەۋەتتى تولەم الۋشىلار سانى جىل سايىن ۇلعايادى.

- كەيىنگى كەزدە ءبىراز جاڭا كاسىپ پايدا بولاتىنى جايىندا ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. جالپى، ونىڭ قايسىسى ەلىمىزدە پايدا بولۋى مۇمكىن جانە الداعى جىلدارى قايسىلارى جوعالىپ كەتۋى ىقتيمال؟

- تەحنولوگيانىڭ دامۋىمەن كەيبىر كاسىپتەر ەسكىرەدى نەمەسە مۇلدەم جوعالادى، ال ولاردىڭ ورنىنا باسقا كاسىپتەر پايدا بولادى. ەڭبەك نارىعى قالاي وزگەرەتىنىن جانە بولاشاقتا قانداي كاسىپتەر قاجەت بولاتىنىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن فورسايت- بولجاۋ جۇرگىزىلەدى. وسىلايشا، ەكونوميكانىڭ 9 سالاسىن (تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا، مۇناي-گاز سالالارى، اۋىل شارۋاشىلىعى، كولىك جانە لوگيستيكا، ماشينا جاساۋ، اكت، ەنەرگەتيكا، تۋريزم، قۇرىلىس سالالارىن) فورسايت-زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بويىنشا 239 جاڭا، 95 ترانسفورماتسيالاناتىن جانە 129 جويىلىپ بارا جاتقان كاسىپ انىقتالدى.

​ماسەلەن، قۇرىلىس سالاسىندا - روبوتوتەحنيكا بويىنشا تەحنيك ماماندىعى پايدا بولادى، ەنەرگەتيكا سالاسىندا - اتوم ەلەكتر ستانتسياسىن سالۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مامان، اقپاراتتىق تەحنولوگيا سالاسىندا - كيبورگيزاتسيا جونىندەگى نۇسقاۋشى، تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىندا - قاشىقتاعى وپەراتور-تەحنولوگ.

​بۇل رەتتە جاقىن بولاشاقتا كونۆەيەر ماشينيسى، تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا سالاسىنداعى كوتەرگىش قوندىرعىلاردىڭ ءماشينيسى (2030-جىلعا قاراي) ، گازبەن تەمىر كەسۋشىلەر، قۇرىلىس سالاسىنداعى اينەك سالۋشىلار (2030-جىلعا قاراي) سياقتى كاسىپتەر جويىلادى. ولار جويىلىپ كەتپەيدى، تەك قوعامنىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس جاڭاراتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل رەتتە، قازىرگى زاماننىڭ اعىمىنا ىلەسىپ ءجۇرۋ ءۇشىن ۇنەمى جانە كەز كەلگەن كاسىپتە جاڭانى ۇيرەنىپ، باسقا سالالاردا دامۋ قاجەت.

- ەلىمىزدەگى وندىرىستەردە جۇمىسشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى وزەكتى. 2023-جىلى نەشە ادام زارداپ شەكتى؟ جازاتايىم وقيعالاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن ازايتۋدا قانداي ءىس-شارالار قابىلداندى؟

- بىلتىر ەلىمىزدىڭ كاسىپورىندارىندا 1474 ادام زارداپ شەكتى، بۇل - 2022-جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 0,6 پايىزعا كوپ. ونىڭ ىشىندە 251 ادام قازا تاپتى، بۇل - ونىڭ الدىنداعى جىلدان 22,8 پايىزعا ارتىق. جارالانۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى بۇرىنعىداي ەلىمىزدىڭ ونەركاسىپتىك وڭىرلەرىندە - قاراعاندى (233 ادام زارداپ شەكتى)، شىعىس قازاقستان (114 ادام)، اباي (107 ادام)، قوستاناي (113 ادام) وبلىستارىندا جانە الماتى قالاسىندا (115 ادام) ساقتالىپ وتىر.

ەكونوميكا سالالارى بولىنىسىندە زارداپ شەككەندەردىڭ ەڭ كوپ سانى تاۋ-كەن ونەركاسىبى كاسىپورىندارىندا جانە قۇرىلىس سالاسىندا بايقالدى.

زارداپ شەككەندەر سانىنىڭ ارتۋىنا تەحنوگەندىك سيپاتتاعى، ياعني 2023-جىلعى 28- قازاندا «ارسەلورميتتال تەمىرتاۋ» اق كومىر دەپارتامەنتىنىڭ كوستەنكو شاحتاسىندا (46 ادام قازا تاۋىپ، 28 ادام جارالاندى)، 2023-جىلعى 17- تامىزدا قازاقستان شاحتاسىندا (5 ادام قازا تاۋىپ، 17 ادام جارالاندى) بولعان ءورتتىڭ جانە اباي وبلىسىنداعى «سەمەي ورمانى» ر م م- دە تابيعي ورمان ءورتىنىڭ (15 ادام قازا بولعان) سالدارىنان بولعان توپتىق جازاتايىم وقيعالار سەبەپ بولدى. ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا مينيسترلىك جۇمىس بەرۋشىلەرمەن بىرلەسىپ كەشەندى جۇمىستاردى اتقارىپ جاتىر.

بىرىنشىدەن، مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتتى.

ەكىنشىدەن، قوعامدىق باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ بويىنشا وندىرىستىك كەڭەستەردى قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار كۇشەيتىلدى. قازىر 18 مىڭنان استام وندىرىستىك كەڭەس جۇمىس ىستەپ جاتىر. ەڭبەكتى قورعاۋ بويىنشا زاڭ بۇزۋعا جول بەرمەۋ جانە پروفيلاكتيكا جۇرگىزۋ ماقساتىندا 3214 كاسىپورىندا ەڭبەكتى قورعاۋ ستاندارتتارى ەنگىزىلگەن. «نولدىك جاراقات - Vision Zero» تۇجىرىمداماسىنا 536 كاسىپورىن قوسىلدى. 258 قۇرىلىس نىسانىندا باس مەردىگەردىڭ بارلىق قوسالقى مەردىگەرگە باقىلاۋ جاساۋىن كوزدەيتىن باقىلاۋدىڭ مودەلى ەنگىزىلدى.

ۇشىنشىدەن، 2023-جىلعى 28- جەلتوقساندا ۇكىمەتتىڭ قاۋلىسىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا 2024-2030-جىلدارعا ارنالعان ءقاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. تۇجىرىمداما جۇمىسشىلاردىڭ ەڭبەك جاعدايلارىن جۇيەلى جاقسارتۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن قامتىدى.

تاۋەكەلگە باعدارلانعان ءتاسىلدى ەنگىزۋ ەڭبەك جاعدايلارىن اۆتوماتتى مونيتورينگتەۋ ءۇشىن اقپاراتتىق جۇيەلەردى ينتەگراتسيالاۋ جولىمەن ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىن تولىققاندى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

قازىر كاسىپورىنداردىڭ تسيفرلىق كارتاسى قۇرىلدى، ول 2024-جىلعى 1- شىلدەدەن باستاپ ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە ەڭبەك جاعدايلارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى، تۇجىرىمدامانى ىسكە اسىرۋ وندىرىستە جارالانۋدى جانە كاسىپتىك اۋرۋلاردى تومەندەتۋگە، قۇزىرەتتەردى ارتتىرۋعا جانە ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ بويىنشا ەكونوميكالىق ىنتالاندىرۋدى كۇشەيتۋگە ىقپال ەتەدى دەپ سانايمىز.

تورتىنشىدەن، ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق بازانى جەتىلدىرۋ بويىنشا تۇراقتى نەگىزدە جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماسەلەن، «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ءقاۋىپسىز ەڭبەك جاعدايلارىن جەتىلدىرۋ جانە قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى شەڭبەرىندە ەڭبەك كودەكسىنە مىنالاردى كوزدەيتىن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلەدى:

- مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتسياسىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردان ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە بەرۋ؛

- جازاتايىم وقيعانى تەرگەۋ كەزىندە تاراپتاردىڭ ارالاس جاۋاپكەرشىلىگىن قولدانۋدى قايتا قاراۋ؛

- زياندى ەڭبەك جاعدايلارىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەتكەرلەرگە ەمدەۋ- پروفيلاكتيكالىق تاماقتاندىرۋدى بەرۋ ءتارتىبىن ناقتىلاۋ؛

- مەديتسينالىق ۇيىمنىڭ جۇمىس بەرۋشىلەردى جانە مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورىن قىزمەتكەرلەردىڭ وندىرىستىك جاراقاتپەن جۇگىنگەن ءاربىر جاعدايى تۋرالى حاباردار ەتۋ مەرزىمدەرىن بەكىتۋ؛

- وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعا سالدارىنان زارداپ شەككەندەرگە ولاردىڭ مۇددەلەرىن ءبىلدىرۋ ءۇشىن كاسىپوداقتارمەن قاتار، ادۆوكاتتار مەن زاڭگەرلەردى تارتۋ قۇقىعىن بەكىتۋ؛

- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ۋاكىلەتتى ورگانعا وندىرىستىك جاراقاتتاردىڭ اۋىرلىعىن ايقىنداۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ بويىنشا قۇزىرەت بەرۋ؛

- قىزمەتكەردىڭ مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورىنىڭ شەشىمدەرىنە، ارەكەتتەرىنە (ارەكەتسىزدىگىنە) شاعىمدانۋ قۇقىعىن بەكىتۋ؛

- مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتورلارىنا ءقاۋىپتى وندىرىستىك وبەكتىلەردە ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىندا الدىن الا ەسكەرتۋسىز تەكسەرۋلەر جۇرگىزۋ قۇقىعىن بەرۋ. قازىرگى ۋاقىتتا زاڭ جوباسى پارلامەنت ماجىلىسىندە قارالىپ جاتىر. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ، اتالعان شارالار ەڭبەكتى قورعاۋ سالاسىنداعى جاعدايدى جاقسارتۋعا جانە وندىرىستىك جاراقاتتانۋ دەڭگەيىن تومەندەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سانايمىز.

- جىل سايىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ سۇراۋى بويىنشا قازاقستانعا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋعا كۆوتا بەكىتىلىپ كەلەدى. ەلىمىزگە كوبىنە قاي ەلدەردىڭ ماماندارى كەلىپ جاتىر؟ وسى جىلى قانشا ادام تارتىلماق؟

- ىشكى ەڭبەك نارىعىن قورعاۋ ماقساتىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جىل سايىن رەسپۋبليكاعا شەتەل ماماندارىن تارتۋعا كۆوتا بەلگىلەيدى. ​2023-جىلى كۆوتا 0,24 پايىز نەمەسە 22260 شاماسىندا بەلگىلەندى. بىلتىر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جۇمىس بەرۋشىلەرگە شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ ءۇشىن 14,5 مىڭ رۇقسات بەردى جانە ۇزارتتى. شەتەل ازاماتتارى كەلەتىن نەگىزگى ەلدەر: قىتاي (4161 ادام)، تۇركيا (1206 ادام)، ءۇندىستان (1 253 ادام)، وزبەكستان (784 ادام) جانە ت. ب.

شەتەل ازاماتتارىنىڭ باسىم بولىگىنىڭ تارتىلاتىن ماماندىقتارى:

- ونەركاسىپ، قۇرىلىس، تاۋ-كەن، اقپاراتتىق تەحنولوگيالار جانە ەلەكتر ەنەرگياسى سالالارىنداعى ينجەنەرلەر (3948 ادام)؛

- ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس تەحنيكتەرى (1270 ادام)؛

- جوبا مەنەدجەرلەرى (377 ادام)؛

- ديرەكتورلار (305 ادام) جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى (227 ادام)؛

قۇرىلىستارداعى مەن باعدارلامالىق جاساقتاما ساۋلەتشىلەرى (49 ادام)؛

- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى دارىگەرلەر (36 ادام).

2023-جىلى ءۇي شارۋاشىلىقتارىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ەڭبەك يمميگرانتتارىن تارتۋعا 305,8 مىڭ كۆوتا بەلگىلەندى. ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 295261 رۇقسات بەردى.

سونىمەن قاتار، 2024-جىلعا بولىنگەن جالپى كۆوتا سانى ەلىمىزدەگى جۇمىس كۇشىنىڭ 0,23 پايىزىن نەمەسە 22 مىڭ مولشەرىندە بەلگىلەندى. بيىل شەتەل جۇمىس كۇشىن جۇمىسقا تارتۋ بويىنشا 4 ساناتتا كۆوتا ءبولىندى:

- ءبىرىنشى سانات بويىنشا 906 رۇقسات (باسشىلار جانە ولاردىڭ ورىنباسارلارى)؛

- ەكىنشى سانات - 5054 رۇقسات (قۇرىلىمدىق بولىمشەلەردىڭ باسشىلارى)؛

- ءۇشىنشى سانات - 10786 رۇقسات (ماماندار)؛

- ءتورتىنشى سانات - 2888 رۇقسات (بىلىكتى جۇمىسشىلار).

سونداي-اق ماۋسىمدىق جۇمىستارعا 2366 ادامعا دەيىن جۇمىس كۇشى تارتىلۋى مۇمكىن.

بۇدان باسقا، بيىل ءۇي شارۋاشىلىقتارىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ەڭبەك يمميگرانتتارىن تارتۋعا ارنالعان كۆوتا رەسپۋبليكاداعى جۇمىس كۇشىنىڭ سانىنا قاتىستى 3,1 پايىز نەمەسە 271,3 مىڭ شاماسىندا بەلگىلەنگەن.

- سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىس اۋدارۋ تاقىرىبىنا قاتىستى كوپ سىن ايتىلىپ جاتادى. ونىڭ ىشىندە وسى وڭىرلەرگە بارعانداردىڭ كەيبىرىنىڭ ءبىرازدان كەيىن قايتا كوشىپ كەتۋى دەرەكتەرى بار. جالپى، وسى باعدارلاما اياسىندا قونىس اۋداراتىنداردى تۇراقتاندىرۋ تۇرعىسىندا قانداي دا ءبىر وزگەرىستەر ەنگىزىلە مە؟ بيىل ەلىمىزدىڭ جۇمىس كۇشى ارتىق وڭىرلەرىنەن قانشا ادام سولتۇستىككە قونىستانۋى مۇمكىن؟

- ەلدىڭ ەڭبەك تاپشىلىعى بار وڭىرلەرىنە ىشكى ۇتقىرلىقتى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا ازاماتتاردى ەرىكتى تۇردە قونىس اۋدارۋعا جاردەمدەسۋ جونىندەگى شارالار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اتالعان شارا مەملەكەت تاراپىنان قولدانىلاتىن قازىرگى كەزدەگى جالعىز ءتيىمدى مەحانيزم سانالادى.

ەڭبەك تاپشىلىعى بار وڭىرلەرگە 2023-جىلى 8903 ادام نەمەسە 2558 وتباسى قونىس اۋداردى. سونىمەن قاتار، 184 ادام مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الماي جاتىپ، قايتا كوشىپ كەتتى.

مينيسترلىك جاعىنان وسى باعدارلاما اياسىندا قونىس اۋدارعانداردىڭ قايتا كوشىپ كەتۋ سەبەپتەرى بويىنشا تالداۋ جۇرگىزىلدى. ارينە، قولايسىز اۋا رايى، جەتكىلىكتى دامىماعان ينفراقۇرىلىم اسەرىنەن كەيبىر قونىس اۋدارعانداردىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرگە قايتا كوشىپ كەتۋى دەرەكتەرى بايقالدى. مينيسترلىك وسى ماسەلەلەردى شەشۋ ماقساتىندا جانە قونىس اۋداراتىندار مەن قانداستاردى ىنتالاندىرۋدىڭ وڭتايلى مودەلىن قۇرۋ ماقساتىندا سولتۇستىك وڭىرلەردە بەيىمدەۋ مەن ينتەگراتسيالاۋدىڭ جاڭا الگوريتمىن ازىرلەدى.

قازىرگى كەزدە شىعىس قازاقستان جانە پاۆلودار وبلىستارىندا پيلوتتىق تۇردە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. جەرگىلىكتى قوعامداستىققا ءتيىمدى ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن وتباسىن، ونىڭ ىشىندە بالالاردى تولىق قولداۋدى، سونداي- اق الەۋمەتتىك- مەديتسينالىق جانە ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىن قامتيتىن بەيىمدەۋ ءارى ينتەگراتسيالىق قىزمەتتەر كەشەنى ۇسىنىلادى.

قونىس اۋداراتىندار مەن قانداستاردى بەيىمدەۋ جانە ينتەگراتسيالاۋ ءۇشىن نەگىزگى قىزمەت تۇرلەرىنىڭ تىزبەسى قالىپتاستىرىلدى.

بەيىمدەۋ جانە ينتەگراتسيالاۋ مەرزىمى وتباسىنىڭ سيفرلىق كارتاسى جانە موبيلدى قوسىمشا ارقىلى مونيتورينگتى ەسكەرە وتىرىپ، بەس جىل بويى جۇزەگە اسىرىلادى.

بيىلعى ءبىرىنشى توقسانىندا قونىستانۋدىڭ بارلىق وڭىرىندە قانداستار مەن قونىس اۋدارعانداردى بەيىمدەۋ جانە ينتەگراتسيالاۋ بويىنشا قىزمەت كورسەتۋدى كەڭىنەن قولدانۋ جوسپارلانعان.

سونداي-اق، قونىس اۋداراتىندار مەن قانداستاردى قابىلدايتىن وڭىرلەردە تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ ءۇشىن باسپانا قۇنىنىڭ 50 پايىزىن، ءبىراق 4 ميلليون تەڭگەدەن اسپايتىن مولشەردە قارجىلىق كومەك الۋعا قۇقىعى بار ەكونوميكالىق موبيلدىلىك سەرتيفيكاتى ەنگىزىلدى.

2023-جىلى شىلدە ايىنان باستاپ تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن 1310 ەكونوميكالىق موبيلدىلىك سەرتيفيكاتى بەرىلدى. بيىل 9433 ادامدى كوشىرۋ جوسپارلانعان.

- ۇكىمەت ايقىندايتىن وڭىرلەرگە قانداستاردى قونىستاندىرۋ قاراستىرىلعان. بۇل وڭىرلەردىڭ اراسىندا پاۆلودار، قوستاناي، اقمولا، شىعىس قازاقستان، سولتۇستىك قازاقستان جانە اباي وبلىستارى بار. ال ۇكىمەت ايقىنداماعان باسقا وڭىرلەرگە كەلگەن قانداستار «قانداس» مارتەبەسىن الۋدا قيىندىقتارعا نەمەسە كەدەرگىلەرگە تاپ بولىپ جاتقانى ايتىلىپ ءجۇر. وسى ماسەلە بويىنشا ءتۇسىندىرىپ وتسەڭىز. سوندا، «قانداس» مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن تەك بەلگىلەنگەن وڭىرلەرگە عانا بارۋى كەرەك پە؟

- جوق، «قانداس» مارتەبەسىن الۋ ءۇشىن ۇكىمەت ايقىنداعان وڭىرلەرگە عانا بارۋ مىندەتتى ەمەس.

كونستيتۋتسيانىڭ 21-بابى 1-تارماعىنا سايكەس، قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا زاڭدى تۇردە جۇرگەن ءاربىر ادام ەركىن ءجۇرىپ-تۇرۋعا جانە تۇرعىلىقتى مەكەندى ءوز قالاۋىنشا تاڭداپ الۋعا قۇقىعى بار.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022-جىلعى حالىققا جولداۋىندا قانداستاردى كوشىرۋ ساياساتىن تۇبەگەيلى رەفورمالاۋ، دەموگرافيالىق جانە ەكونوميكالىق ۇردىستەردى، سونداي-اق جالپىۇلتتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، ىشكى كوشى-قوندى رەتتەۋ جونىندە ۇسىنىستار ازىرلەۋ تاپسىرىلعان.

ەلىمىزدە ەتنيكالىق قازاقتاردى قونىستاندىرۋدىڭ نەگىزگى الگوريتمى 5 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ءبىرىنشى باعىت - ​وتباسى مۇشەلەرىنىڭ نەمەسە جاقىن تۋىستارىنىڭ ەلدە تۇراقتى تۇرۋى جاعدايىندا وتباسىنا قوسىلۋى. ەكىنشى باعىت - ودان ءارى جۇمىسقا ورنالاسۋ جانە بوس جۇمىس ورنىنا ورنالاسۋ ماقساتىندا جۇمىس بەرۋشىنىڭ شاقىرۋى. ءۇشىنشى باعىت - دەموگرافيالىق دامۋعا سۇرانىس، دامۋ الەۋەتى بار اگلومەراتسيا اۋماقتارىندا ءارى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە، شاعىن جانە مونوقالالاردا، اۋداندىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا قونىستاندىرۋ. وسى ءۇش باعىتتىڭ تالابىنا ساي كەلەتىن ەتنيكالىق قازاقتار ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىنە تۇراقتانا الادى. ءتورتىنشى باعىت - قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى ايقىنداعان وڭىرلەردە قونىستاندىرۋ. بۇل رەتتە اباي، اقمولا، شىعىس قازاقستان، قوستاناي، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارى ەسكەرىلگەن. وسى وڭىرلەر ەڭبەك تاپشىلىعى بار وڭىرلەرگە جاتادى. قونىستاندىرۋدىڭ وسى باعىتى بويىنشا مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى كورسەتىلەدى. بەسىنشى باعىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارعى وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ەتنيكالىق قازاقتار قامتىلعان.

جالپى، قونىستاندىرۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەت ەلدەردەگى مەكەمەلەرى نەمەسە «قۇتتى مەكەن» موبيلدىك قوسىمشاسى ارقىلى قانداس مارتەبەسىن بەرۋگە قۇجاتتاردى قابىلداۋدى كوزدەيدى.

2023-جىلى تاريحي وتانىنا ورالىپ، قانداس مارتەبەسىن العانداردىڭ سانى 21 مىڭ ادام بولدى. ال 2022-جىلدىڭ وسى كەزەڭىندە ەلىمىزگە 19 مىڭ قانداس كەلگەن.

جاڭا تاسىلمەن كەلگەن 6200 قانداستىڭ 2926 سى سولتۇستىك وڭىرلەرگە قونىستانعان، جەتەۋى اگلومەراتسيا ايماقتارىنا قونىستاندى،

3242 ءسى وتباسىمەن بىرىگۋ ماقساتىندا كەلگەن جانە 25 ءى جۇمىسقا ورنالاسۋ ماقساتىندا قانداس مارتەبەسىن العان.

قانداس مارتەبەسىن الۋ تۋرالى شەشىمدى ەتنيكالىق قازاقتار ءوز بەتىنشە جانە ەرىكتى تۇردە قابىلدايدى جانە جىلدان-جىلعا تاريحي وتانىنا كەلەتىن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ سانى ارتىپ جاتىر. ەلىمىزگە تۇراقتى تۇرۋعا كەلگەن ەتنيكالىق قازاقتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلمايدى.

اۆتور رۋسلان عابباسوۆ