ميدى شىنىقتىرۋعا ارنالعان ەڭ ءتيىمدى جاتتىعۋ انىقتالدى

زەرتتەۋگە جەتەكشىلىك ەتكەن دجونس حوپكينس ۋنيۆەرسيتەتى مەديتسينا مەكتەبىنىڭ پروفەسسورى مەريلين البەرت بۇل ناتيجەنى سالاداعى كوپجىلدىق كۇمانعا ناقتى جاۋاپ دەپ باعالايدى:

قوعامدا «مي جاتتىعۋلارىنىڭ شىن مانىندە پايداسى بار ما؟» دەگەن ۇلكەن سكەپتيتسيزم بولدى. مەنىڭشە، ءبىزدىڭ زەرتتەۋ بۇل سۇراققا انىق جاۋاپ بەردى: ءيا، پايداسى بار.

20 جىلعا سوزىلعان زەرتتەۋ

«مي جاتتىعۋلارى» تاقىرىبى عىلىمدا ۇزاق ۋاقىت بويى پىكىرتالاس تۋعىزىپ كەلدى. ءبىرقاتار بەدەلدى كومپانيا ءوز باعدارلامالارىنىڭ تيىمدىلىگىن اسىرا كورسەتكەنى انىقتالعان سوڭ، قىزىعۋشىلىق باسەڭدەپ قالعان. الايدا بۇل جولعى زەرتتەۋ ماسەلەنى ناقتى دەرەكپەن ايقىندادى.

20 جىلعا سوزىلعان زەرتتەۋگە 65 جاستان اسقان 2832 ادام قاتىسقان. ناتيجەلەرى Alzheimer’s Dementia: Translational Research and Clinical Interventions عىلىمي جۋرنالىندا جاريالاندى جانە ونىڭ قورىتىندىسىندا بەلگىلى ءبىر كوگنيتيۆتى جاتتىعۋلار شىنىمەن دە پايدالى بولۋى مۇمكىن ەكەنى كورسەتىلگەن.

قاتىسۋشىلار كەزدەيسوق تۇردە ءتورت توپقا ءبولىندى. ءبىرىنشى توپ اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان كومپيۋتەرلىك Double Decision تاپسىرماسىن ورىندادى. ەكراندا قىسقا ۋاقىتقا كولىك پەن جول بەلگىسى كورسەتىلەدى، ال قاتىسۋشى كولىكتىڭ ءتۇرىن جانە بەلگىنىڭ ورنىن ەستە ساقتاۋى ءتيىس. ناتيجە جاقسارعان سايىن تاپسىرمانىڭ كۇردەلىلىگى دە ارتا بەرەدى.

ەكىنشى جانە ءۇشىنشى توپتار جادتى جانە لوگيكالىق ويلاۋدى دامىتۋعا ارنالعان جاتتىعۋلارمەن اينالىستى. بارلىق قاتىسۋشىلار بەس اپتا بويى اپتاسىنا ەكى رەت، ءارقايسىسى 60-75 مينۋتتان ساباق الدى. ءار توپتاعى ادامداردىڭ جارتىسىنا جۋىعىنا ءتورت ساعاتتىق قوسىمشا جاتتىعۋلار ۇسىنىلدى.

ناتيجە قانداي؟

20 جىلدان كەيىن زەرتتەۋشىلەر Medicare ساقتاندىرۋ دەرەكتەرىن تالداپ، كىمگە دەمەنتسيا دياگنوزى قويىلعانىن انىقتادى. ناتيجەسىندە اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعىن ارتتىرۋ جاتتىعۋلارىن قوسىمشا سەسسيالارمەن بىرگە ورىنداعان قاتىسۋشىلاردا التسگەيمەر نەمەسە سوعان بايلانىستى دەمەنتسيا دياگنوزىنىڭ ءقاۋپى باقىلاۋ توبىمەن سالىستىرعاندا %25 تومەن بولعانى انىقتالدى.

ال باسقا توپتاردا، سونىڭ ىشىندە قوسىمشا جاتتىعۋلارسىز جىلدامدىق ترەنينگىنەن وتكەندەر اراسىندا، مۇنداي ايقىن ناتيجە تىركەلمەگەن.

اسەردىڭ اۋقىمى شىنىمەن دە تاڭعالارلىق، - دەيدى البەرت.

سونىمەن بىرگە ۋەيل كورنەلل مەديتسينا كوللەدجىنىڭ وكىلى ۋولتەر بۋت ۇزاقمەرزىمدى زەرتتەۋلەردە ساقتىق قاجەت ەكەنىن ەسكەرتەدى:

زەرتتەۋ پارامەترلەرى كوبەيگەن سايىن، كەزدەيسوق ستاتيستيكالىق سايكەستىكتەردىڭ پايدا بولۋ ىقتيمالدىعى دا ارتادى. بۇل قورىتىندى قاتە دەگەندى بىلدىرمەيدى، ءبىراق ونى ابايلاپ ءتۇسىندىرۋ قاجەت.

كوگنيتيۆتى رەزەرۆ دەگەن نە؟

عالىمدار ازىرگە اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعىنا باعىتتالعان جاتتىعۋلاردىڭ نە سەبەپتى ءتيىمدى ەكەنىن ناقتى ايتا المايدى.

مونرەالداعى ماكگيلل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتتەۋشىسى ەتەن دە ۆيلە سيداني قىسقا مەرزىمدى تاجىريبەنىڭ ءوزى ميعا ۇزاق اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن، ءبىر عانا جول-كولىك اپاتى ادامنىڭ ءومىر بويى كولىك جۇرگىزۋدەن قورقۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن.

ونىڭ پىكىرىنشە، جىلدامدىق جاتتىعۋلارى ميدا «كوگنيتيۆتى رەزەرۆ» قالىپتاستىرادى - بۇل نەيروندار مەن بايلانىستاردىڭ قوسىمشا قورى مي زاقىمدانۋىنا ۇزاق ۋاقىت قارسى تۇرۋعا كومەكتەسەدى.

البەرتتىڭ ايتۋىنشا، نەيروندىق بايلانىستارداعى وزگەرىستەر زەيىندى ءتيىمدى بولۋگە دە ىقپال ەتەدى. بۇل ەگدە جاستا كۇندەلىكتى ءومىردى جەڭىلدەتىپ، الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدى ازايتادى، بەلسەندىلىكتى ارتتىرادى. ال بۇل فاكتورلاردىڭ بارلىعى مي ساۋلىعىن ۇزاق مەرزىمدە ساقتاۋعا وڭ اسەر ەتەدى.

قورىتىندى جانە بولاشاق باعىت

زەرتتەۋشىلەر بۋستەرلىك سەسسيالار ناتيجەگە اسەر ەتكەن بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى، ياعني بۇل جەردە جاتتىعۋ كولەمى ماڭىزدى. ەندى زەرتتەۋلەر قانداي مولشەردەگى جاتتىعۋ ءتيىمدى ەكەنىنە جاۋاپ ىزدەۋگە باعىتتالادى.

بوستون ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ەندريۋ بادسون اسىعىس قورىتىندى جاساماۋعا شاقىرادى:

بۇل بارلىعىمىز تەرەزەسى جوق بولمەگە كىرىپ الىپ، جىلدامدىققا ارنالعان كومپيۋتەرلىك ويىن ويناۋىمىز كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. ءبىراق بۇل ناتيجەلەردىڭ ءمانى زور.

ونىڭ ايتۋىنشا، جاڭا سپورت ءتۇرىن مەڭگەرۋ، جاڭا ماماندىق نەمەسە قولونەر ۇيرەنۋ دە ميعا ۇزاقمەرزىمدى پايدالى اسەر بەرەدى، ونىڭ ۇستىنە بۇل پروتسەسس ادامنىڭ وزىنە دە ءلاززات سىيلايدى.

el.kz