كيىز بەن كەسكىندەمە ديالوگى: الماتىدا ەكى سۋرەتشىنىڭ كورمەسى اشىلدى
الماتى. KAZINFORM - الماتىدا جازيرا جۇماشيەۆا مەن اسەل ءابىلقاي ەسىمدى ەكى سۋرەتشىنىڭ تۋىندىلارىن بىرىكتىرگەن «عاسىرلار جاڭعىرىعى: كيىز جانە كەنەپ» اتتى كورمە اشىلدى.
ەكسپوزيتسيادا كيىز، ءجىپ پەن ماتا قولدانىلىپ جاسالعان تۋىندىلار، سونداي-اق كەسكىندەمە جۇمىستارى قويىلعان. اۆتورلار ءداستۇرلى وبرازدار مەن ماتەريالداردى زاماناۋي كوركەمدىك تىلمەن قايتا پايىمدايدى.
كورمە كۋراتورى، قازاقستاننىڭ ساندىك-قولدانبالى ونەرى ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى عاليا ءاليدىڭ ايتۋىنشا، ءار سۋرەتشىنىڭ وزىندىك كوركەمدىك ءتىلى مەن شىعارماشىلىق قولتاڭباسى بار. دەگەنمەن ولاردىڭ جۇمىستارىن ۇلتتىق مادەنيەتكە، تابيعاتقا، كەڭىستىككە جانە ءداستۇرلى دۇنيەتانىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىق بىرىكتىرەدى.
- سۋرەتشىلەر شىعارماشىلىعىندا ۇلتتىق كوركەمدىك ءداستۇر دايىن ۇلگى رەتىندە قايتالانبايدى. ول زاماناۋي ەستەتيكالىق قابىلداۋ مەن اۆتورلىق ىزدەنىس تۇرعىسىنان جاڭاشا پايىمدالادى، - دەيدى عاليا ءالي.
ونىڭ ايتۋىنشا، ەكسپوزيتسيانىڭ باستى ەرەكشەلىكتەرىنىڭ ءبىرى - ءداستۇرلى ماتەريالداردىڭ جاڭاشا قولدانىلۋى.
- كيىز بەن كەستە سەكىلدى ءداستۇرلى ماتەريالداردى زاماناۋي كوركەمدىك تاجىريبەدە قولدانىپ، ساندىك- قولدانبالى ونەرگە ءتان ەرەكشەلىكتەرىن ساقتاي وتىرىپ، ولارعا جاڭا ەستەتيكالىق ءمان بەرۋگە بولادى. ماتەريالدىڭ تابيعي قاسيەتتەرى مەن اۆتورلىق يدەيانىڭ ءوزارا بايلانىسى تۋىندىلاردىڭ وزىندىك پلاستيكالىق ءتىلىن قالىپتاستىرادى، - دەپ اتاپ ءوتتى كورمە كۋراتورى.
ەكسپوزيتسيادا كيىز بەن كەنەپتىڭ ءوزارا بايلانىسىنا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. كيىز قازاق حالقىنىڭ ءداستۇرلى ماتەريالدىق مادەنيەتى مەن كوشپەلى ءومىر سالتىمەن بايلانىستى بولسا، كەنەپ كاسىبي بەينەلەۋ ونەرىندەگى نەگىزگى ماتەريالداردىڭ ءبىرى سانالادى.
كۋراتوردىڭ ايتۋىنشا، «عاسىرلار جاڭعىرىعى» كورمەسىنىڭ يدەياسى ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسقان مادەني جادى مەن كوركەمدىك تاجىريبەنىڭ زاماناۋي ونەردە جاڭا سيپاتقا يە بولۋىمەن بايلانىستى. بۇل رەتتە سۋرەتشىلەر ءداستۇرلى وبرازداردى سول كۇيىندە قايتالاۋعا تىرىسپايدى. تابيعات، دالا كەڭىستىگى، قازاقتىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى مەن ويۋ-ورنەك ەلەمەنتتەرى ءتۇس، ءپىشىن، سىزىق، ىرعاق جانە فاكتۋرامەن جۇمىس ىستەۋدىڭ نەگىزىنە اينالعان.
بۇل جاڭعىرىق كيىزدىڭ تابيعي فاكتۋراسىنان، كەستە تىگىستەرىنىڭ ىرعاقتى قۇرىلىمىنان، كەسكىندەمەدەگى ءتۇس پەن سىزىقتىڭ قوزعالىسىنان، سونداي-اق ءپىشىن مەن كەڭىستىكتىڭ ۇيلەسىمىنەن كورىنەدى.
ونەر تانۋشى، پروفەسسور بايان بارمانقۇلوۆا ۇسىنىلعان جۇمىستاردى باعالاي وتىرىپ، ەكى سۋرەتشىنىڭ بىرلەسكەن شىعارماشىلىعىنىڭ ەرەكشەلىگىنە توقتالدى.
- ولاردىڭ بىرگە قالاي جۇمىس ىستەيتىنى، ءتۇرلى-ءتۇستى داقتى قالاي ورنالاستىراتىنى مەنى تاڭعالدىردى. اۆتورلار مەن ەسىمدەرگە بايلانىپ قاراماساق، كيىزبەن وتە ەركىن، قيمىلمەن جۇمىس ىستەيتىندەي اسەر قالدىرادى. ادام قانداي دا ءبىر سەزىمدى باستان وتكەرگەندە، ونى ىم-يشارا ارقىلى جەتكىزەدى. ءار قيمىل - ەموتسيا. مۇندا ەموتسيا قاجەتتى ءتۇستى ءىلىپ اكەتىپ، ونى كەنەپكە تۇسىرەتىندەي. وسى قيمىل ەركىندىگى وتە تارتىمدى، - دەدى پروفەسسور.
ونىڭ پىكىرىنشە، ءدال وسى ەركىندىك سۋرەتشىلەردىڭ تۋىندىلارىن ءداستۇرلى ويۋ- ورنەكتەن ەرەكشەلەندىرەدى.
- ويۋ- ورنەكتە ءداستۇر بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە شەكتەۋ قويادى، مۇنداي ەركىن قيمىلعا مۇمكىندىك بەرە بەرمەيدى. ال مۇندا كەسكىندەمەگە، كەيبىر جۇمىستاردا ءتىپتى اكۆارەلگە نەمەسە مايلى بوياۋعا جاقىنداعىسى كەلەتىن زاماناۋي ادامنىڭ ەركىن ويلاۋى بايقالادى. ياعني ۇلتتىق ماتەريالدى الىپ، زاماناۋي سۋرەتشى رەتىندە جۇمىس ىستەۋ. مۇندا ۋاقىتپەن بىرگە ىلگەرىلەۋگە دەگەن ۇمتىلىس بار: ءداستۇرلى تەكەمەت پەن سىرماقتى جاقسى كورە وتىرىپ، ءوزىڭنىڭ كىم ەكەنىڭدى ايتۋ. ويتكەنى تەكەمەت حالىق اتىنان سويلەسە، مۇندا سۋرەتشى جەكە تۇلعا رەتىندە، وزىندىك ەرەكشەلىگى بار ادام رەتىندە سويلەيدى. تابيعي ءتىلىڭ - تەكەمەتتە، كيىزدە. شاعىن دا، كولەمدى دە جۇمىستاردىڭ بارلىعى ءتۇستى سەزىنۋ مادەنيەتىن، نانىمدى كومپوزيتسيا قۇرا ءبىلۋ شەبەرلىگىن جانە سونىمەن بىرگە وزىندىك بولمىستى ءبىلدىرۋ قابىلەتىن كورسەتەدى، - دەپ اتاپ ءوتتى بايان بارمانقۇلوۆا.
كورمەنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە توقتالعان سۋرەتشىلەردىڭ ءبىرى جازيرا جۇماشيەۆا ءداستۇرلى ماتەريال مەن زاماناۋي كومپوزيتسيالىق شەشىمدەردىڭ ۇيلەسىمىن اتاپ ءوتتى.
ء- بىز كيىزبەن دە، كەسكىندەمەمەن دە اينالىسامىز. كيىزدى ۇلتتىق باعىتتا قولدانساق، كەسكىندەمەدە بۇرىننان كەلە جاتقان دۇنيەلەردى قازىرگى زامانمەن بايلانىستىرامىز. ءبىزدىڭ ەرەكشەلىگىمىز - جاڭاشىلدىعىمىز دەپ ەسەپتەيمىز. بۇل - جاڭا كومپوزيتسيالىق شەشىمدەر. قازاق مادەنيەتىنە ءتان تۇرمىستىق جانە ءداستۇرلى قولونەر ەلەمەنتتەرىن - جانۋارلاردى، كيىز ءۇيدى، ونىڭ ىشىندەگى زاتتاردى پايدالانامىز. الايدا ولاردىڭ بارلىعى زاماناۋي تىلمەن ورىندالعان، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.
سۋرەتشى ءوز تۋىندىلارىنىڭ ءبىرىن «كەرەگە» دەپ اتاعان. جۇمىستا قازاقتىڭ كيىز ءۇيىنىڭ قۇرىلىمىنا قاتىستى ەلەمەنتتەر پايدالانىلعان. تۋىندى ارنايى وسى كورمە ءۇشىن جاسالىپ، ونى دايىنداۋعا شامامەن ەكى-ءۇش اي ۋاقىت كەتكەن.
- بۇل - قازاق كيىز ءۇيىنىڭ بولىگى - كەرەگە. كەيبىر بولشەكتەرى كيىزدەن جاسالعان، «قوشقار ءمۇيىز» ويۋىنىڭ ەلەمەنتتەرى بار. ال كەرەگەنىڭ ار جاعىنان تابيعات - سۋ، وزەن، جايلاۋ كورىنەدى. كەرەگەنى كوتەرگەندە، كيىزدىڭ ار جاعىنان پەيزاج اشىلادى. مۇنى اسپانمەن دە بايلانىستىرۋعا بولادى. بۇكىل كومپوزيتسيا وسى يدەياعا قۇرىلعان، - دەدى جازيرا جۇماشيەۆا.
ەكىنشى سۋرەتشى اسەل ءابىلقاي كورمەگە كەلگەن مادەنيەت سالاسىنىڭ وكىلدەرىنە، سۋرەتشىلەر مەن قولونەرشىلەرگە العىس ءبىلدىردى.
- ءار ادام ءبىر-بىرىمەن جۇمىس ىستەپ كەتە المايدى. بۇل جاقسى وداق دەپ قانا ايتا الامىن. جازيرا، جانىمدا بولعانىڭ ءۇشىن كوپ راقمەت، - دەدى سۋرەتشى.
كورمە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءابىلحان قاستەيەۆ اتىنداعى ۇلتتىق ونەر مۋزەيىنىڭ ورتالىق كورمە زالىندا ءوتىپ جاتىر. ەكسپوزيتسيا 2026 -جىلعى 16-قازانعا دەيىن جالعاسادى.
