كىتاپتى قىزىعا وقۋ ميدى قارتايۋدان قورعايدى - كەمبريدج عالىمدارى

زەرتتەۋشىلەردىڭ شولۋى Psychological medicine جۋرنالىندا 2026 جىلعى 15-قىركۇيەكتە جاريالاندى. عالىمدار كىتاپ وقۋدىڭ زەيىن قويۋ، ەستە ساقتاۋ، ەموتسيالاردى باسقارۋ جانە پسيحيكالىق ساۋلىقپەن بايلانىسىن قاراستىرعان.

تالداۋعا ەنگىزىلگەن زەرتتەۋلەردىڭ بىرىندە 10243 بالانىڭ مالىمەتى قاراستىرىلعان. ناتيجەسىندە كىشكەنتايىنان وز ەركىمەن كىتاپ وقىعان بالالاردىڭ ەستە ساقتاۋ، زەيىن قويۋ جانە اقپاراتتى مەڭگەرۋ كورسەتكىشتەرى جوعارى بولعان. سونداي-اق ولاردىڭ كۇيزەلىسكە جانە دەپرەسسيالىق بەلگىلەرگە سيرەك ۇشىرايتىنى، ۇزاعىراق ۇيىقتايتىنى جانە ەكران الدىندا از ۋاقىت وتكىزەتىنى بايقالعان.

عالىمدار اپتاسىنا شامامەن 12 ساعات كىتاپ وقۋ كوگنيتيۆتىك كورسەتكىشتەردىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيىمەن بايلانىستى بولعانىن انىقتاعان. مي سكانەرلەرى دە كىتاپ وقۋعا ەرتە اۋەستەنگەن بالالاردىڭ تىل، زەيىن جانە ەموتسيالاردى رەتتەۋگە قاتىساتىن كەيبىر مي ايماقتارىندا قۇرىلىمدىق ايىرماشىلىقتار بار ەكەنىن كورسەتكەن.

كىتاپ وقۋ ەرەسەكتەردىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىمەن دە بايلانىستى. 4164 ادام قاتىسقان ساۋالنامادا اپتاسىنا كەمىندە 30 مينۋت كىتاپ وقيتىنداردىڭ 64 پايىز ى وزگەنىڭ سەزىمىن جاقسىراق تۇسىنەتىنىن ايتقان. ال كىتاپ وقىمايتىندار اراسىندا بۇل كورسەتكىش 48 پايىز بولعان.

باسقا ساۋالنامادا قاتىسۋشىلاردىڭ 74 پايىزى كىتاپ وقۋدىڭ پسيحيكالىق ساۋلىعىنا وڭ اسەر ەتەتىنىن، 41 پايىزى وزدەرىن باسقا ادامدارمەن كوبىرەك بايلانىستا سەزىنۋگە كومەكتەسەتىنىن جەتكىزگەن. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، كىتاپ كلۋبتارىنا قاتىسۋ دا جالعىزدىق سەزىمىن ازايتىپ، ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى نىعايتۋى مۇمكىن.

اسىرەسە ەگدە جاستاعى ادامدارعا قاتىستى ناتيجەلەر نازار اۋدارتادى. 75 جاستان اسقان 469 ادامدى شامامەن بەس جىل باقىلاعان زەرتتەۋدە كىتاپ وقۋ دەمەنتسيا قاۋپىنىڭ 35 پايىز عا تومەن بولۋىمەن بايلانىستى ەكەنى انىقتالعان. ال 14 جىلعا سوزىلعان، 1962 ادام قاتىسقان باسقا زەرتتەۋ اپتاسىنا كەمىندە بىر رەت كىتاپ وقيتىنداردىڭ كوگنيتيۆتىك قابىلەتى باياۋىراق تومەندەيتىنىن كورسەتكەن.

عالىمدار مۇنى «كوگنيتيۆتىك رەزەرۆ» ۇعىمىمەن تۇسىندىرەدى. ياعني وقۋ سياقتى وي ەڭبەگىن قاجەت ەتەتىن ارەكەتتەر ميدىڭ جاس ۇلعايعان سايىن وزگەرىستەرگە بەيىمدەلۋ جانە تانىمدىق قابىلەتتەرىن ساقتاۋ مۇمكىندىگىن قولداۋى ىقتيمال.

زەرتتەۋشىلەر كىتاپ وقۋدىڭ پايداسى تەك روماندارمەن شەكتەلمەيتىنىن اتاپ ءوتتى. كوركەم ادەبيەت، عىلىمي-كوپشىلىك كىتاپتار، جۋرنالدار، كوميكستەر جانە ەلەكتروندى باسىلىمدار دا ادامنىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قاراي پايدالى وقۋ ماتەريالى بولا الادى.

دەگەنمەن بۇل جۇمىس جەكە جۇرگىزىلگەن جاڭا ەكسپەريمەنت ەمەس، بۇرىن جاريالانعان زەرتتەۋلەردىڭ عىلىمي شولۋى. سوندىقتان كىتاپ وقۋ دەمەنتسيانىڭ الدىن الاتىنى نەمەسە ميداعى وزگەرىستەرگە تىكەلەي سەبەپ بولاتىنى الى تولىق دالەلدەنگەن جوق.

سوعان قاراماستان عالىمدار كىتاپ وقۋدى مي ساۋلىعىن قولداۋدىڭ قولجەتىمدى ارى ارزان تاسىلدەرىنىڭ بىرى رەتىندە قاراستىرۋعا بولاتىنىن ايتادى.