«كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت»، شيپاجاي، بەلسەندى ءومىر ورتالىقتارى: قارت ادامدارعا قانداي قولداۋ بار

1-قازان -حالىقارالىق قارتتار كۇنىنە وراي ەلىمىزدەگى 2,5 ميلليوننان استام زەينەتكەرگە قانداي مۇمكىندىكتەر قاراستىرىلعانىن شولىپ كوردىك.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، 2026 -جىلعى 1 -قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا قازاقستانداعى زەينەتكەرلەر سانى 2593287 ادامعا جەتكەن. ال 100 جاسقا تولعان جانە ودان اسقان 475 ادام بار. ولاردىڭ ەڭ كوبى الماتى قالاسىندا - 68 ادام. عاسىر جاساعان 50 ادام - تۇركىستان وبلىسىندا، 39 ادام - الماتى وبلىسىندا تۇرادى.

ەلدەگى ەڭ ەگدە تۇرعىن ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ تۋماسى - 116 جاستا. سونداي-اق پاۆلودار وبلىسىندا 114 جاستاعى، قوستاناي وبلىسىندا 111 جاستاعى تۇرعىن بار.

ەگدە جاستاعى ازاماتتاردى قولداۋ بىرنەشە باعىتتى قامتيدى. ونىڭ ىشىندە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار، بەلسەندى ءومىر سالتىن قولداۋ، الەۋمەتتىك ورتادان شەت قالماۋىنا جاعداي جاساۋ جانە كۇندەلىكتى تۇرمىستا كومەككە مۇقتاج ادامدارعا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ بار. بۇل شارالار قارت ادامداردىڭ قاجەتتىلىگىنە قاراي ءارتۇرلى دەڭگەيدە جۇزەگە اسىرىلادى.

اعا بۋىندى قولداۋداعى باعىتتاردىڭ ءبىرى - ولاردىڭ زەينەتكە شىققاننان كەيىن دە بەلسەندى ءارى مازمۇندى ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ.

زەينەتكە شىققاننان كەيىن بەلسەندى ءومىر سۇرۋگە قانداي مۇمكىندىك بار

بۇل رەتتە بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىقتارىن اتاۋعا بولادى. مۇندا زەينەتكەرلەر دەنساۋلىعىن نىعايتىپ، جاڭا داعدىلار مەڭگەرىپ، ءوز قىزىعۋشىلىعىنا ساي ىسپەن اينالىسا الادى.

ورتالىقتاردا ەمدىك دەنە شىنىقتىرۋ، يوگا، سكانديناۆيالىق ءجۇرىس، بي، شاحمات، قولونەر، ۆوكال، بەينەلەۋ ونەرى، شەت تىلدەرى جانە سيفرلىق ساۋاتتىلىق بويىنشا ساباقتار ۇيىمداستىرىلعان. سونىمەن قاتار مادەني، سپورتتىق جانە ءبىلىم بەرۋ ءىس- شارالارى وتكىزىلىپ، پسيحولوگتەر مەن زاڭگەرلەر كونسۋلتاتسيا بەرەدى.

مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە، 2026-جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا، ەلىمىزدە 134 بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى جۇمىس ىستەپ تۇر. ونىڭ 82 ءسى اۋداندىق جانە اۋىلدىق جەرلەردە، 50 ءى وبلىستىق جانە رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردا ورنالاسقان.

ورتالىقتاردىڭ ەڭ كوبى تۇركىستان وبلىسىندا - 25. الماتى قالاسىندا – 19، قوستاناي وبلىسىندا – 18، الماتى وبلىسىندا – 12، اقمولا وبلىسىندا 9 ورتالىق بار. بۇدان بولەك، مۇنداي ورتالىقتار اباي، اقتوبە، اتىراۋ، جامبىل، جەتىسۋ، باتىس قازاقستان، قاراعاندى، قىزىلوردا، ماڭعىستاۋ، پاۆلودار، سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا، سونداي-اق استانا مەن شىمكەنت قالالارىندا جۇمىس ىستەيدى.

2025-جىلى ورتالىقتار 850 مىڭ قىزمەت كورسەتكەن. ۆەدومستۆو مالىمەتىنشە، مونيتورينگ ناتيجەسى باعدارلامالارعا قاتىسقان قارتتاردىڭ پسيحوەموتسيونالدىق جاعدايى مەن فيزيكالىق دەنساۋلىعى جاقسارعانىن كورسەتەدى. ورتالىقتار الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدى ازايتىپ، بەلسەندى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ورتاعا اينالىپ كەلەدى.

كۇندەلىكتى كومەككە مۇقتاج قارتتارعا قانداي قولداۋ بار

بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىقتارىنا وزدىگىنەن بارىپ، ءتۇرلى ءىس-شاراعا قاتىسا الاتىن زەينەتكەرلەرمەن قاتار، ەگدە جاسىنا بايلانىستى كۇندەلىكتى تۇرمىستا كومەككە مۇقتاج ادامدار دا بار.

ولارعا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ستاتسيونارلىق جانە جارتىلاي ستاتسيونارلىق جاعدايدا، ۇيدە، سونداي-اق ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ ارقىلى كورسەتىلەدى. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، سولاردىڭ ىشىندە كوپ سۇرانىسقا يە باعىتتاردىڭ ءبىرى - ۇيدە قىزمەت كورسەتۋ.

بۇل ەگدە جاستاعى ازاماتتارعا ۇيرەنشىكتى ورتاسىندا قاجەتتى كومەك الىپ، وتباسىلىق جانە الەۋمەتتىك بايلانىستارىن ساقتاۋعا، مۇمكىندىگىنشە ۇزاق ۋاقىت دەربەس ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قازىر الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىندە شامامەن 12 مىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتكەر ەڭبەك ەتەدى. ونىڭ 9532 ءسى ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتى ازاماتتاردىڭ ۇيىنە بارىپ كورسەتەدى.

ۇسىنىلعان مالىمەت بويىنشا، ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتەتىن ۇيىمداردا 34856 دان استام قارت بار. ونىڭ 8 634 ءى - ەر ادام، 26 222^- سى - ايەل.

بۇدان بولەك، ەلىمىزدەگى 45 مەملەكەتتىك ستاتسيونارلىق الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىندا 7230 زەينەتكەر تۇرادى. ولاردىڭ %60 ى - ەر ادام، %40 ى - ايەل.

«كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» جوباسى: زەينەت جاسىندا دا ءبىلىم الۋعا بولادى

تاعى ءبىر باعىت - «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» جوباسى. ول قازاقستاندا 2021 -جىلدان بەرى جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى جانە 50 جاستان اسقان ازاماتتاردىڭ ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا اياسىندا سيفرلىق، قارجىلىق جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق، شەت تىلدەرى، كاسىپكەرلىك، دەنە بەلسەندىلىگى جانە باسقا دا باعىتتار بويىنشا ساباقتار وتكىزىلەدى. بۇل مودەل فرانتسيا، انگليا، قىتاي جانە جاپونيا سياقتى ەلدەردە 60 جىلدان استام ۋاقىت بويى ءساتتى جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندا 32 ۋنيۆەرسيتەت «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» باعدارلامالارىن جۇزەگە اسىرۋدا، تىڭداۋشىلار سانى 1500 ادامنان اسادى.

ماسەلەن، 2026-جىلى ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەتكە» 120 ادام تىركەلگەن. تىڭداۋشىلاردىڭ ورتاشا جاسى – 66، ال ەڭ ۇلكەنى - 79 جاستا. جالپى جوبا باستالعالى اتالعان ۋنيۆەرسيتەتتە 350 دەن استام ادام ءبىلىم العان.

كەيبىر جوعارى وقۋ ورىندارى زامان تالابىنا ساي جاڭا كۋرستاردى دا ەنگىزىپ جاتىر. ماسەلەن، Ualikhanov University دە تىڭداۋشىلار كۇندەلىكتى ومىردە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋدى، الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ماركەتينگتى، قازاق جانە اعىلشىن تىلدەرىن مەڭگەرەدى. سونداي-اق كوگنيتيۆتىك قابىلەتتەردى دامىتۋ، قارجىلىق جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق بويىنشا ساباقتار بار.

وڭىرلەردە باعدارلامالاردىڭ باعىتى ءارتۇرلى. ماسەلەن، قاراعاندىداعى «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەتتەردە» سيفرلىق ساۋاتتىلىقپەن قاتار ينتەرنەت- الاياقتىقتان قورعانۋ، قارجىلىق جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق، شەت تىلدەرى مەن دەنساۋلىقتى نىعايتۋعا ارنالعان كۋرستار وتكىزىلەدى. ال ماڭعىستاۋدا Yessenov University اعا بۋىن وكىلدەرىنە گيد- ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەردى دايارلاۋ كۋرسىن ۇيىمداستىرعان. ونىڭ باعدارلاماسىنا ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋ شەبەرلىگى، ءوڭىردىڭ تاريحي-مادەني ورىندارى، كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىق پەن اعىلشىن ءتىلى ەنگىزىلگەن.

وسىلايشا، «كۇمىس ۋنيۆەرسيتەت» اعا بۋىن وكىلدەرىنە زەينەت جاسىندا دا ءبىلىمىن جالعاستىرىپ، سيفرلىق ورتاعا بەيىمدەلۋگە، جاڭا قىزىعۋشىلىق پەن داعدى قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

زەينەتكەرلەر شيپاجايعا قالاي بارا الادى

زەينەتكەرلەرگە ارنالعان قوسىمشا الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ ءبىرى - ساناتوري- كۋرورتتىق ەم. مۇنداي كومەك جەرگىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن كورسەتىلەتىندىكتەن، جولداما الۋ ءتارتىبى مەن جەڭىلدىك مولشەرى وڭىرگە قاراي ەرەكشەلەنەدى. كەي جەردە زەينەتكەر جولداما قۇنىنىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن تولەسە، ەندى ءبىر وڭىردە ەمدەلۋگە جۇمسالعان شىعىننىڭ ءبىر بولىگى وتەلەدى.

ماسەلەن، استانادا جاسى بويىنشا زەينەتكەرلەر ساناتوري- كۋرورتتىق ەمگە جولداما قۇنىنىڭ %20 ىن تولەيدى. ال ەڭ تومەنگى زەينەتاقى الاتىن ازاماتتار ءۇشىن بۇل كورسەتكىش %15 دى قۇرايدى. جەڭىلدىككە يە بولۋ ءۇشىن ازاماتتىڭ ەلوردادا تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا كەمىندە ءۇش جىل تىركەلۋى قاجەت.

ەلوردادا ساناتوري- كۋرورتتىق ەمگە جازىلۋ ەلەكتروندى تۇردە جۇرگىزىلەدى. جولدامالار سانى شەكتەۋلى جانە تىركەۋ ساناتوريلەرمەن كەلىسىلگەن كەستە مەن قولجەتىمدى ورىندارعا قاراي جۇزەگە اسىرىلادى.

ال الماتىدا ساناتوري-كۋرورتتىق ەمگە الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن تابىس مولشەرى دە ەسكەرىلەدى. ماسەلەن، ناۋرىزباي اۋدانىندا تۇراقتى تۇراتىن جاسى بويىنشا زەينەتكەردىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ ءۇش ەسەلەنگەن مولشەرىنەن، ياعني 159096 تەڭگەدەن اسپاۋى ءتيىس. بۇل تالاپقا سايكەس كەلەتىن زەينەتكەر جولداما الۋ ءۇشىن زەينەتاقىسىنىڭ %25 ىن تولەيدى.

جامبىل وبلىسىندا باسقا ءتاسىل قاراستىرىلعان. مۇندا جاسى بويىنشا زەينەتكەرلەرگە ساناتوري-كۋرورتتىق ەمدەلۋگە كەتكەن شىعىن جىلىنا ءبىر رەت وتەلەدى. ول ءۇشىن وتباسىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنىڭ ءۇش ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اسپاۋى كەرەك.

بۇل رەتتە زەينەتكەر قازاقستان اۋماعىنداعى ساناتوريدى ءوزى تاڭداپ، جولدامانى الدىمەن ءوز قاراجاتىنا ساتىپ الادى. ەمدەلىپ كەلگەننەن كەيىن راستايتىن قۇجاتتارىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار بولىمىنە تاپسىرادى. تالاپتارعا سايكەس كەلگەن جاعدايدا شىعىن 45 ا ە ك كولەمىندە وتەلەدى.

وسىلايشا، زەينەتكەرلەرگە ساناتوري-كۋرورتتىق ەم الۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعانىمەن، ونى ۇسىنۋ تەتىگى رەسپۋبليكا بويىنشا بىردەي ەمەس. جولداما قۇنى، زەينەتكەر تولەيتىن ۇلەس، تابىسقا قويىلاتىن تالاپ جانە شىعىندى وتەۋ ءتارتىبى تۇرعىلىقتى وڭىرگە بايلانىستى بەلگىلەنەدى.

زەينەتاقى بەس جىلدا قالاي وزگەردى

اعا بۋىندى الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى - زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ. مالىمەتكە سايكەس، 2026-جىلى زەينەتاقى تولەمدەرىنە 4 تريلليون 857,5 ميلليارد تەڭگە قاراستىرىلعان. ونىڭ 3 تريلليون 244,2 ميلليارد تەڭگەسى ىنتىماقتى، 1 ترلن 613,3 ميلليارد تەڭگەسى بازالىق زەينەتاقى تولەمدەرىنە باعىتتالادى.

2026-جىلعى 1-قىركۇيەكتەگى جاعداي بويىنشا جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 197257 تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە ىنتىماقتى زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى - 103203 تەڭگە، بازالىق زەينەتاقى - 53991 تەڭگە، جيناقتاۋشى زەينەتاقى - 40063 تەڭگە.

2021-جىلى جيىنتىق زەينەتاقىنىڭ ورتاشا مولشەرى 128312 تەڭگە بولعان. وسىلايشا بەس جىلدا بۇل كورسەتكىش 68945 تەڭگەگە نەمەسە %53,7- عا ءوستى.

جالپى، اعا بۋىنعا قاتىستى الەۋمەتتىك ساياساتتا ولاردىڭ تەك ماتەريالدىق جاعدايىنا ەمەس، ءومىر ساپاسىنا دا ءمان بەرىلىپ كەلەدى. ەگدە جاستا ادامنىڭ دەربەستىگىن ساقتاۋى، قوعام ومىرىنەن شەت قالماۋى جانە ءوز مۇمكىندىگىن جۇزەگە اسىرۋى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.

ايتا كەتەيىك، بۇعان دەيىن 1-قازاندا اتاپ وتىلەتىن قارتتار كۇنىنە وراي استانادا زەينەتكەرلەرگە ءبىرجولعى الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەتىنى حابارلاندى.

سونداي-اق قازاقستاندا 100 جاستان اسقان قانشا قاريا بارىن جازعان ەدىك.

نازەركە سۇيىندىك