ۇكىمەت ينكليۋزيۆتى ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ شارالارىن تالقىلايدى

ۇكىمەت وتىرىسى اياقتالعاننان كەيىن ب ا ق وكىلدەرىنە باسپا ءسوز ءماسليحاتى ۇيىمداستىرىلادى. وندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى اسقاربەك ەرتايەۆ پەن «سامۇرىق-قازىنا» ا ق كورپوراتيۆتىك باسقارۋ، الەۋمەتتىك-ەڭبەك قاتىناستارى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى باسقارۋشى ديرەكتورى عيبرات اۋعانوۆ تىلشىلەر تاراپىنان تۋىندايتىن ساۋالدارعا جاۋاپ بەرەدى.

ەستەرىڭىزگە سالا كەتسەك، وتكەن جىلدىڭ باسىندا ەلىمىزدە 2025-2030 -جىلدارعا ارنالعان ينكليۋزيۆتى ساياسات تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. ينكليۋزيۆتى ساياساتتى ىسكە اسىرۋداعى جاڭا تاسىلدەر قۇقىقتاردى ىسكە اسىرۋعا، مۇگەدەكتىگى بار ادامدار ءۇشىن مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋگە جانە قوعامعا تولىققاندى الەۋمەتتىك ىقپالداسۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساۋعا باعىتتالعان پارمەندى شارالار كەشەنىن قابىلداۋدى كوزدەدى.

تۇجىرىمداما اياسىندا تەڭدىك جانە كەمسىتپەۋ؛ قۇقىقتىق قورعالۋ؛ الەۋمەتتىك قورعاۋ دەڭگەيىن ارتتىرۋ؛ ينكليۋزيۆتى ەڭبەك نارىعى؛ دەنساۋلىق، ابيليتاتسيا جانە وڭالتۋ؛ ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ؛ قوعامدىق- ساياسي ومىرگە تارتۋ؛ كەدەرگىسىز ورتا جانە قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى؛ توتەنشە جاعدايلار مەن كليماتتىق قاۋىپ-قاتەرلەر جاعدايىنداعى قاۋىپسىزدىك؛ جەكە وتباسىلىق ءومىر؛ مادەني ءومىر، بوس ۋاقىت جانە سپورت؛ اعارتۋ-تاربيە جۇمىسى؛ مونيتورينگ جانە ەسەپكە الۋ سىندى 13 نەگىزگى باعىتتى ىسكە اسىرۋ قولعا الىندى.

قۇجاتتى ىسكە اسىرۋ ءىس-قيمىل جوسپارىندا بارلىعى 52 ءىس-شارا كوزدەلگەن. ولاردىڭ ورىنداۋشىلارى - سالالىق مينيسترلىكتەر مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار.

ايتا كەتەيىك، وتكەن اپتاداعى ۇكىمەت وتىرىسىندا وسى جىلدىڭ 3 ايىنداعى ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك- ەكونوميكالىق دامۋ قورىتىندىسى شىعارىلىپ، رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋ بارىسى قارالدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ازامات ءامريننىڭ دەرەگىنشە، بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى ىشكى ءونىمنىڭ ناقتى ءوسۋى 3 پايىزدى قۇرادى.

وسى جىلدىڭ ەرەكشەلىگى - قالىپتاسقان جاعدايعا بايلانىستى ەكونوميكا، مۇناي سالاسىن ەسەپكە الماعاندا، ءوسىپ كەلەدى. ناقتى سەكتورداعى ءوسۋ 2,1، كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردە 3,7 پايىز بولدى. سالالار اراسىندا قۇرىلىس، كولىك قىزمەتتەرى جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى ەڭ جوعارى ءوسىمدى كورسەتتى. ساۋدا 4,8 پايىزعا، بايلانىس قىزمەتتەرى 3,9 پايىزعا، اۋىل شارۋاشىلىعى 3,4 پايىزعا ءوستى. ينۆەستيتسيالار ءوسىمنىڭ درايۆەرى رەتىندە قالىپ وتىر.

ال ۇلتتىق بانك ءتوراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ەرۇلان جاماۋبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، جالپى حالىقارالىق رەزەرۆتەر ناۋرىزدىڭ سوڭىندا 129,5 ميلليارد دوللاردى قۇرادى. ۇلتتىق بانكتىڭ التىن- ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 67,2 ميلليارد دوللارعا دەيىن 2,7 پايىزعا ۇلعايدى. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 2,5 پايىز ازايىپ، 62,3 ميلليارد دوللار بولدى. ءبىرىنشى توقساندا قورعا كەلىپ تۇسەتىن تۇسىمدەر 184 ميلليارد تەڭگەگە، ال ۇلتتىق قوردان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە بەرىلەتىن ترانسفەرت كولەمى 800 ميلليارد تەڭگەگە جەتتى.

ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ەرلان اقكەنجەنوۆ قاڭتار- ناۋرىز ايلارىندا مۇناي جانە گاز كوندەنساتىن ءوندىرۋ كولەمى 19,7 ميلليون توننانى نەمەسە وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 80,2 پايىزدى قۇراعانىن ايتتى.

- 3 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مۇناي ەكسپورتتاۋ 15,3 ميلليون توننانى قۇرادى نەمەسە وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنە 78,5 پايىزعا ورىندالدى. 2026 -جىلعا بولجام - 76 ميلليون توننا، - دەدى ول.

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپايەۆتىڭ مالىمەتىنشە، قۇرىلىس سالاسىندا ءۇش ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىس كولەمى شامامەن 1,2 تريلليون تەڭگەنى قۇراپ، وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 14,8 پايىزعا ارتتى. جالپى، وڭىرلەردىڭ باسىم بولىگىندە وڭ ءوسۋ ديناميكاسى بايقالدى. ەسەپتى كەزەڭدە 3,9 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل كورسەتكىش بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 3,8 پايىزعا جوعارى.

- سالادا وڭ ديناميكانى ساقتاۋ ماقساتىندا بيىل تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمىن 20,2 ميلليون شارشى مەترگە جەتكىزۋ جوسپارلانعان. ول ءۇشىن 20 مىڭ جالعا بەرىلەتىن پاتەر ساتىپ الۋعا 332 ميلليارد تەڭگە ءبولۋ، سونداي-اق جەتىسپەيتىن ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋگە 184 ميلليارد تەڭگە قاجەت. الايدا قاراجاتتىڭ قايتارىلۋىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ تولىق شەشىم تاپپاۋىنا بايلانىستى، قازىرگى قارجىلاندىرۋ جاعدايىندا تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ كولەمى 18,5 ميلليون شارشى مەتر دەڭگەيىندە بولجانىپ وتىر، - دەدى مينيستر.

وسى ورايدا ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ قۇرىلىس سالاسىنداعى شەشىمىن تاپپاعان ماسەلەلەردى اتادى.

- ەگەر اكىمدىكتەر تەز ارادا ءتيىستى شەشىم قابىلداماسا، تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ قارقىنى بويىنشا ارتتا قالۋ قاۋپى بار. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق ەكونوميكا جانە قارجى مينيسترلىكتەرىنە ءبىر اپتا ىشىندە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە پايىزدىق مولشەرلەمەنى وتەپ، وبليگاتسيالار بويىنشا نەگىزگى بورىشتى جابۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ناقتى تەتىكتەردى ازىرلەۋدى، سونداي-اق اتالعان قۇرالدارعا وڭىرلەردىڭ قاتىسۋى ءۇشىن اشىق جاعداي جاساۋدى تاپسىرامىن. ناقتى پارامەترلەرى مەن قارجىلاندىرۋ كوزدەرى ايقىندالعان دايىن شەشىمدەر قاجەت، - دەدى ول.

ال رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى بايانداعان قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكييەۆ شيكىزات پەن ۆاليۋتا نارىعىنىڭ سىرتقى قۇبىلۋىنا قاراماستان، جالپى نەگىزگى بيۋدجەت پارامەترلەرى اتقارىلعانىن اتاپ ءوتتى. ترانسفەرتتەردى ەسەپتەمەگەندە، مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ كىرىستەرى 6,4 تريلليون تەڭگەنى نەمەسە جوسپارعا 104,3 پايىزدى قۇرادى. وتكەن جىلدىڭ وسى كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا، تۇسىمدەر 931 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە شامامەن 17 پايىزعا ءوستى.

- جەرگىلىكتى بيۋدجەت جوسپاردان 193 ميلليارد تەڭگەگە اسىرا ورىندالىپ، 2,3 تريلليون تەڭگە كولەمىندە ءتۇسىم الىپ كەلدى. 2025 -جىلدىڭ ءبىرىنشى توقسانىمەن سالىستىرعاندا، سالىق تۇسىمدەرىنىڭ ءوسۋى 20 پايىزدى قۇرادى نەمەسە 1 تريلليون تەڭگەدەن اسا ءتۇسىم قامتاماسىز ەتىلدى. يمپورتتالاتىن تاۋارلارعا سالىناتىن قوسىلعان قۇن سالىعى بويىنشا تۇسىمدەر 165 ميلليارد تەڭگەگە ۇلعايدى. ونىڭ ىشىندە الدىن الا بەرىلەتىن دەرەكتەرگە سايكەس، قوسىلعان قۇن سالىعى مولشەرلەمەسىنىڭ ۇلعايۋى ەسەبىنەن، ءوسىم شامامەن 80 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى، - دەدى مينيستر.

كۇن تارتىبىنە شىعارىلعان ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ قازىرگى جاھاندىق ەكونوميكالىق جانە گەوساياسي احۋال بارلىق ەلگە اسەر ەتىپ وتىرعانىنا، باسەكەلەستىك كۇننەن كۇنگە كۇشەيىپ كەلە جاتقانىنا نازار اۋدارتتى.

- بوس اڭگىمەنى دوعاراتىن ۋاقىت كەلدى. ناقتى ىسپەن اينالىسۋ كەرەك. ءىرى ونەركاسىپ جانە ينفراقۇرىلىم جوبالارىن جۇزەگە اسىرىپ، بارلىق سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ كەرەك. قارجىلىق ءتارتىپتى قاتاڭ ساقتاپ، الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ادىلەتتى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ قاجەت. قازىرگىدەي بارىنە بىردەي ەمەس، مەملەكەت شىن مانىندە مۇقتاج ادامدارعا عانا قولداۋ كورسەتۋگە ءتيىس، - دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنە اتىراۋ وبلىسىنداعى پوليپروپيلەن كومپانياسىنىڭ جوبالىق قۋاتىنا شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋدى جۇكتەدى.

- سونداي-اق ونەركاسىپ مينيسترلىگىنە ءوسۋدىڭ قوسىمشا رەزەرۆتەرىن قامتاماسىز ەتۋ اياسىندا 2026 -جىلعا جوسپارلانعان حيميا ونەركاسىبىنىڭ كەمىندە 4 باسىم جوباسىن ۋاقتىلى ىسكە قوسۋدى تاپسىرامىن، - دەدى ولجاس بەكتەنوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا، مەملەكەتتىك كەپىلدىك ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋ جوسپارلانعان اۆتوجول جوبالارى بويىنشا قۇجاتتامانى سۇيەمەلدەۋ پروتسەسى باياۋ ءجۇرىپ جاتىر. ەكونوميكانىڭ باسىم سالالارىندا قوسىلعان قۇندى ارتتىراتىن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى انىقتاۋ جۇمىسىنىڭ دا تيىمدىلىگى تومەن.

- ءاربىر باسشىعا سالالار بويىنشا ءوسۋدىڭ جوسپارلى كورسەتكىشتەرىنە قول جەتكىزۋ ءۇشىن تىكەلەي جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلگەن. وسىنى تاعى دا ەستەرىڭىزگە سالامىن. كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانۋىمەن ەلىمىز دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باسادى. بۇل ورايدا، مەملەكەتتىك اپپاراتقا، ءبىرىنشى كەزەكتە باسشىلارعا جاڭا تالاپتار قويىلادى. ءاربىر باسشى ءوزىنىڭ جۇمىس تاسىلىنە دە، وزىنە دە تۇبەگەيلى جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا ءتيىس. ول مەملەكەت باسشىسى ايقىنداعان جاڭا تالاپتارعا، جاڭعىرۋدىڭ جاڭا جالپىۇلتتىق كۇن تارتىبىنە سايكەس كەلە مە؟ ءاربىر باسشىدان ناقتى ناتيجە بولۋعا ءتيىس. بۇنى ەستەن شىعارماڭىزدار، - دەدى پرەمەر-مينيستر.

اۆتور

مارلان جيەمباي