كەدەيلىك مي كولەمىن كىشىرەيتەدى - زەرتتەۋ

Innovation in Aging جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ 1946 -جىلدىڭ ءبىر اپتاسىندا دۇنيەگە كەلگەن بريتاندىقتاردى ءومىر بويى باقىلاعان الەمدەگى ەڭ ۇزاق كوگورتتىق جوبانىڭ دەرەكتەرىنە نەگىزدەلگەن. عالىمدار 2759 ادامنىڭ ەرەسەك ومىرىندەگى قارجىلىق جاعدايى مەن كەيىنگى جىلدارداعى مي ساۋلىعى اراسىنداعى بايلانىستى زەرتتەگەن. قاتىسۋشىلار 26، 43 جانە 53 جاسىندا وتباسىنىڭ تابىسى تۋرالى مالىمەت بەرگەن. وسى ءۇش كەزەڭنىڭ كەمىندە ەكەۋىندە تابىسى ەڭ تومەنگى 20 پايىزدىڭ قاتارىندا بولعان ادامدار «تۇراقتى تومەن تابىستى» توپقا ەنگىزىلگەن. ولار بارلىق قاتىسۋشىنىڭ شامامەن 16 پايىزى بولعان.

قارجىلىق قيىندىق جەكە كورسەتكىش رەتىندە باعالاندى. قاتىسۋشىلاردان 36-53 جاس ارالىعىندا تابىسىنا كۇن كورۋ قانشالىقتى قيىن بولعانى جانە كوممۋنالدىق تولەمدەر مەن باسقا شوتتاردى وتەۋدە ماسەلە تۋىنداعانى سۇرالعان. مۇنداي قيىندىقتى بىرنەشە رەت باستان وتكەرگەندەر زەرتتەۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ 12 پايىزىنا جۋىق بولعان.

53 جاسىندا قاتىسۋشىلار سوزدەردى ەستە ساقتاۋ جانە اقپاراتتى وڭدەۋ جىلدامدىعىن انىقتايتىن سىناقتاردان وتكەن. ناتيجەسىندە ۇزاق ۋاقىت بويى تومەن تابىس پەن قارجىلىق قيىندىق كورگەن ادامداردىڭ ەكى كورسەتكىش بويىنشا دا ناتيجەسى تومەن بولعان. بايلانىس ولاردىڭ بالا كەزىندەگى ويلاۋ قابىلەتى، ءبىلىمى جانە وتباسىلىق الەۋمەتتىك جاعدايى ەسكەرىلگەننەن كەيىن دە ساقتالعان.

قاتىسۋشىلاردىڭ ءبىر بولىگى 69- 71 جاسىندا ميىن سكانەرلەۋدەن وتكىزگەن. تۇراقتى تومەن تابىس مي قارىنشالارى كولەمىنىڭ ورتا ەسەپپەن 4,67 ميلليليترگە ۇلعايۋىمەن بايلانىستى بولعان. مي قارىنشالارى - سۇيىقتىق تولعان قۋىستار. ولاردىڭ كەڭەيۋى اينالاسىنداعى مي ءتىنىنىڭ ازايۋىن، ياعني ميدىڭ اتروفياسىن ءبىلدىرۋى مۇمكىن.

53 پەن 69 جاس ارالىعىنداعى ەستە ساقتاۋ قابىلەتىنىڭ وزگەرىسى قاراستىرىلعاندا كۇتپەگەن ناتيجە انىقتالعان. قارجىلىق قيىندىق كورگەن ادامداردا كورسەتكىش باياۋىراق تومەندەگەن. زەرتتەۋشىلەر مۇنى ولاردىڭ 53 جاسىندا-اق تومەن دەڭگەيدەن باستاعانىمەن تۇسىندىرەدى: كوگنيتيۆتىك قابىلەتتەگى ەلەۋلى ايىرماشىلىق ورتا جاسقا دەيىن قالىپتاسىپ قويعان بولۋى ىقتيمال.

قارجىلىق قيىندىق پەن مي اتروفياسى اراسىنداعى بايلانىس ەر ادامداردا، الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىندا وسكەندەردە جانە التسگەيمەر اۋرۋىنىڭ قاۋپىن ارتتىراتىن APOE- ε4 گەنەتيكالىق نۇسقاسىن تاسىمالداۋشىلاردا كۇشتىرەك بايقالعان. الايدا بۇل توپتارداعى قاتىسۋشىلار سانى از بولعاندىقتان، عالىمدار ناتيجەنى تۇپكىلىكتى قورىتىندى ەمەس، قوسىمشا زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن بەلگى رەتىندە باعالايدى.

اۆتورلاردىڭ بولجامىنشا، ۇزاققا سوزىلعان قارجىلىق كۇيزەلىس اعزاداعى قابىنۋ ۇدەرىستەرىن كۇشەيتىپ، ميدىڭ قارتايۋىن جەدەلدەتۋى مۇمكىن. ۇنەمى اقشا تۋرالى الاڭداۋ ادامنىڭ ويلاۋ رەسۋرسىنىڭ ءبىر بولىگىن الىپ، باسقا مىندەتتەرگە زەيىن قويۋدى قيىنداتۋى دا ىقتيمال. ءبىراق زەرتتەۋ بۇل مەحانيزمدەردى تىكەلەي تەكسەرمەگەن.

زەرتتەۋ قارجىلىق قيىندىق ميدىڭ كىشىرەيۋىنە تىكەلەي سەبەپ بولاتىنىن دالەلدەمەيدى. ناتيجە ءبىر جىلى دۇنيەگە كەلگەن بريتاندىقتارعا نەگىزدەلگەندىكتەن، ونى باسقا بۋىندار مەن ەلدەرگە تولىقتاي قولدانۋعا بولمايدى. تەمەكى شەگۋ، الكوگول تۇتىنۋ، جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋلارى، تاماقتانۋ جانە مەديتسينالىق كومەككە قولجەتىمدىلىك سياقتى ىقتيمال فاكتورلاردىڭ ءبارى بىردەي ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەلمەگەن.

سوعان قاراماستان، بىرنەشە ونجىلدىق بويى ءبىر ادامداردى باقىلاۋ كەزدەيسوق نەمەسە قىسقا مەرزىمدى اقشا تاپشىلىعىنان گورى تۇراقتى قارجىلىق قىسىمنىڭ مي ساۋلىعىمەن تىعىز بايلانىستى ەكەنىن كورسەتتى. اۆتورلاردىڭ پىكىرىنشە، ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى ادامداردى كەدەيلىكتەن قورعاۋ الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشۋمەن قاتار، بولاشاقتا كوگنيتيۆتىك بۇزىلىستار مەن دەمەنتسيا قاۋپىن ازايتۋعا كومەكتەسۋى مۇمكىن.