نەكەسىز تۋعان بالانىڭ قانداي قۇقىعى بار جانە مەملەكەت قانداي كومەك بەرەدى

اتا-اناسىنىڭ نەكەنى رەسمي تىركەگەن-تىركەمەگەنىنە قاراماستان، ءار بالانىڭ ماتەريالدىق كومەك الۋعا، ءوز تەگىن يەلەنۋگە جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىندا بولۋعا قۇقىعى بار. ال بالانى جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان انالار مەملەكەتتەن قانداي كومەك الا الادى؟ اكەلىكتى انىقتاۋ، اليمەنت ءوندىرۋ جانە بالانىڭ قۇجاتتارىن راسىمدەۋ ءتارتىبى قانداي؟

وسى جانە وزگە دە ماڭىزدى ماسەلەلەردى تۇسىندىرەمىز.

نەكەسىز تۋعان بالانىڭ قۇقىعى وزگەشە مە؟

قازاقستان زاڭناماسى بالالاردى اتا-اناسىنىڭ وتباسىلىق جاعدايىنا قاراي بولمەيدى. ياعني ەرلى-زايىپتىلاردىڭ رەسمي نەكەدە بولماۋى بالانىڭ قۇقىقتارىن شەكتەۋگە نەگىز بولا المايدى.

«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكسكە سايكەس، ءار بالا وتباسىندا ءومىر سۇرۋگە، تاربيەلەنۋگە، اتا-اناسىن بىلۋگە جانە ولاردىڭ قامقورلىعىن الۋعا قۇقىلى.

سونداي-اق بالانىڭ اتا-اناسىنان ماتەريالدىق كومەك الۋعا جانە زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايدا ولاردىڭ مۇلكىنە مۇراگەر بولۋعا قۇقىعى بار.

الايدا بالانىڭ اكەسىمەن قۇقىقتىق بايلانىسىن رەسمي بەكىتۋ ءۇشىن اكەلىكتى انىقتاۋ قاجەت بولۋى مۇمكىن. بۇل اسىرەسە اليمەنت ءوندىرۋ جانە مۇراگەرلىك قۇقىقتى راسىمدەۋ كەزىندە ماڭىزدى.

قازاقستاندا «جالعىزباستى انا» مارتەبەسى بار ما؟

كۇندەلىكتى ومىردە بالاسىن جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان ايەلدەردى جالعىزباستى انا دەپ اتايدى. الايدا قازاقستان زاڭناماسىندا مۇنداي جەكە قۇقىقتىق مارتەبە قاراستىرىلماعان.

ونىڭ ورنىنا الەۋمەتتىك قولداۋ مەن تۇرعىن ءۇي ماسەلەلەرىندە «تولىق ەمەس وتباسى» ۇعىمى قولدانىلادى. بۇل ساناتقا بالاسىن اتا-اناسىنىڭ بىرەۋى عانا تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلار جاتادى.

جالعىزباستى انالارعا ارنايى مەملەكەتتىك جاردەماقى تاعايىندالمايدى. دەگەنمەن ولار وزگە اتا-انالارمەن بىردەي بالا تۋۋىنا، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تولەمدەردى جانە بەلگىلى ءبىر تالاپتارعا سايكەس كەلسە، الەۋمەتتىك كومەكتىڭ باسقا تۇرلەرىن الا الادى.

بالانىڭ تۋۋ تۋرالى كۋالىگى قالاي راسىمدەلەدى؟

نارەستەنىڭ دۇنيەگە كەلۋىن تىركەۋ ءۇشىن ونىڭ اتا-اناسىنىڭ مىندەتتى تۇردە زاڭدى نەكەدە بولۋى تالاپ ەتىلمەيدى.

ەگەر اتا-اناسى نەكەگە تۇرماعانىمەن، اكەسى بالانى ءوز ەركىمەن مويىنداسا، ەكەۋى تىركەۋشى ورگانعا اكەلىكتى انىقتاۋ تۋرالى بىرلەسكەن ءوتىنىش بەرە الادى. وسى نەگىزدە بالانىڭ تۋۋ تۋرالى جازباسىنا اكەسى تۋرالى مالىمەت ەنگىزىلەدى.

ال ەر ادام اكەلىگىن مويىنداماسا، اناسى بالانىڭ تۋۋىن ءوز بەتىنشە تىركەتە الادى. مۇنداي جاعدايدا اكەسى تۋرالى مالىمەت زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن راسىمدەلەدى.

تۋۋ تۋرالى كۋالىكتى راسىمدەۋ ءۇشىن eGov.kz ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى نەمەسە ح ق ك و قىزمەتتەرىن پايدالانۋعا بولادى.

بالاعا اكەسىنىڭ تەگىن بەرۋگە بولا ما؟

ءار بالا تۋعاننان باستاپ ءوز ەسىمىن، تەگىن جانە اكەسىنىڭ اتىن يەلەنۋگە قۇقىلى. اتا-اناسى نەكەدە تۇرماسا دا، اكەلىگى رەسمي انىقتالعان جاعدايدا بالاعا اكەسىنىڭ تەگىن بەرۋگە بولادى.

ادەتتە بالانىڭ تەگى اتا-اناسىنىڭ كەلىسىمىمەن اكەسىنىڭ نەمەسە اناسىنىڭ تەگى بويىنشا بەلگىلەنەدى. ال اكەلىگى انىقتالماعان جاعدايدا بالانىڭ تەگى اناسىنىڭ تەگى بويىنشا جازىلادى.

سونداي-اق زاڭدا ۇلتتىق داستۇرگە سايكەس بالانىڭ تەگىن اكەسىنىڭ نەمەسە اتاسىنىڭ اتىمەن راسىمدەۋگە مۇمكىندىك قاراستىرىلعان. ەگەر اتا-اناسى بالانىڭ تەگىنە قاتىستى ورتاق شەشىمگە كەلە الماسا، ماسەلە زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن شەشىلەدى.

اكەسى بالانى مويىنداماسا، نە ىستەۋ كەرەك؟

اكەلىكتى انىقتاۋدىڭ ەكى نەگىزگى جولى بار. ءبىرىنشىسى - ەر ادامنىڭ بالانى ءوز ەركىمەن مويىنداۋى. ەكىنشىسى - سوت ارقىلى اكەلىكتى انىقتاۋ. ەگەر ەر ادام بالانىڭ اكەسى ەكەنىن جوققا شىعارسا نەمەسە ونى رەسمي تىركەۋدەن باس تارتسا، اناسى سوتقا تالاپ ارىز بەرە الادى.

سوت ءىستى قاراۋ بارىسىندا تاراپتاردىڭ تۇسىنىكتەمەلەرىن، قۇجاتتاردى، وزگە دە دالەلدەمەلەردى زەرتتەيدى. قاجەت بولعان جاعدايدا گەنەتيكالىق ساراپتاما تاعايىندالۋى مۇمكىن.

د ن ق ساراپتاماسى اكەلىكتى انىقتاۋدا ماڭىزدى دالەلدەردىڭ ءبىرى سانالادى. دەگەنمەن سوت شەشىمى تەك ءبىر ساراپتامانىڭ ناتيجەسىنە عانا ەمەس، ءىس بويىنشا جينالعان دالەلدەمەلەردىڭ جيىنتىعىنا نەگىزدەلەدى.

اكەلىك سوت تارتىبىمەن انىقتالعاننان كەيىن بالا اكەسىنە قاتىستى زاڭدا كوزدەلگەن قۇقىقتاردى پايدالانا الادى. ونىڭ ىشىندە اليمەنت الۋ جانە مۇراگەرلىك قۇقىقتار بار.

نەكەسىز تۋعان بالاعا اليمەنت تولەنە مە؟

قازاقستان زاڭناماسىنا سايكەس، نەكەسىز تۋعان بالانىڭ اليمەنت الۋ قۇقىعى اتا-اناسىنىڭ رەسمي نەكەدە بولعان-بولماعانىنا بايلانىستى ەمەس. ياعني ءاربىر بالا اتا-اناسىنان ماتەريالدىق كومەك الۋعا قۇقىلى.

«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكستىڭ 138-بابىنا سايكەس، اتا-انالار كامەلەتكە تولماعان بالالارىن كۇتىپ-باعۋعا مىندەتتى. ەگەر بالانىڭ اكەلىگى رەسمي انىقتالعان بولسا، اناسى بالانى كۇتىپ-باعۋعا قاجەتتى اليمەنتتى تالاپ ەتە الادى. اتا-انالار اليمەنت تولەۋ تۋرالى ءوزارا كەلىسىم جاساي الادى. ال كەلىسىمگە كەلە الماعان جاعدايدا ماسەلە سوت ارقىلى شەشىلەدى.

زاڭدا سوت تارتىبىمەن وندىرىلەتىن اليمەنتتىڭ جالپى مولشەرى مىناداي:

ءبىر بالاعا - اتا-انانىڭ تابىسىنىڭ تورتتەن ءبىرى، ياعني %25؛

ەكى بالاعا - تابىسىنىڭ ۇشتەن ءبىرى؛

ءۇش جانە ودان كوپ بالاعا - تابىسىنىڭ جارتىسى.

بۇل مولشەردى سوت تاراپتاردىڭ ماتەريالدىق جانە وتباسىلىق جاعدايىن، سونداي-اق باسقا دا ماڭىزدى ءمان-جايلاردى ەسكەرە وتىرىپ وزگەرتە الادى. ەگەر اليمەنت تولەۋگە مىندەتتى ادامنىڭ تۇراقتى تابىسى بولماسا نەمەسە تابىسى وزگەرىپ وتىرسا، سوت اي سايىن تولەنەتىن ناقتى اقشالاي سومانى بەلگىلەۋى مۇمكىن.

اكەسى اتا-انا قۇقىعىنان ايىرىلسا، اليمەنت تولەۋدەن بوساتىلا ما؟

ەگەر اكەسى بالاسىن تاربيەلەۋدەن، كۇتىپ-باعۋدان باس تارتسا نەمەسە اتا-انالىق مىندەتتەرىن ورىنداماسا، زاڭدا كوزدەلگەن نەگىزدەر بويىنشا سوت ونى اتا-انا قۇقىعىنان ايىرۋى مۇمكىن.

اتا-انا قۇقىعىنان ايىرىلعان اكە اليمەنت تولەۋ مىندەتىنەن بوساتىلمايدى. سونىمەن قاتار بالا اكەسىنىڭ مۇلكىنە قاتىستى زاڭدا كوزدەلگەن مۇراگەرلىك قۇقىقتارىن ساقتايدى.

نەكەسىز بوسانعان ايەل بالانىڭ اكەسىنەن وزىنە قاراجات تالاپ ەتە الا ما؟

ەگەر بالانىڭ اكەلىگى رەسمي انىقتالسا، نەكەسىز بوسانعان ايەل جۇكتىلىك جانە بوسانعاننان كەيىنگى بەلگىلى ءبىر كەزەڭدە ءوزىن كۇتىپ-باعۋعا قاجەتتى قاراجاتتى بالانىڭ اكەسىنەن سوت ارقىلى تالاپ ەتە الادى.

زاڭعا سايكەس، قالىپتى بوسانعان جاعدايدا بۇل كەزەڭ بوسانۋعا دەيىنگى 70 كۇندى جانە بوسانعاننان كەيىنگى 56 كۇندى قامتيدى. ال بوسانۋ قيىن وتكەن نەمەسە ەكى جانە ودان كوپ بالا دۇنيەگە كەلگەن جاعدايدا بوسانعاننان كەيىنگى مەرزىم 70 كۇنگە دەيىن ۇزارادى.

تولەم مولشەرىن سوت تاراپتاردىڭ ماتەريالدىق جانە وتباسىلىق جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ بەلگىلەيدى.

ال رەسمي نەكەدە تۇرعان نەمەسە اجىراسقان ايەل زاڭدا كوزدەلگەن جاعدايلاردا جۇكتىلىك كەزىندە جانە ورتاق بالاسى ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن جۇبايىنان نەمەسە بۇرىنعى جۇبايىنان ءوزىن كۇتىپ-باعۋعا قاراجات تالاپ ەتە الادى.

جالعىزباستى انالار قانداي جاردەماقى الادى؟

قازاقستاندا بالاسىن جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان انالارعا ارنالعان ارنايى جاردەماقى جوق. الايدا ولار وزگە اتا-انالارمەن بىردەي بالا تۋۋىنا بايلانىستى ءبىرجولعى مەملەكەتتىك جاردەماقى الا الادى.

2026-جىلى ءبىرىنشى، ەكىنشى جانە ءۇشىنشى بالا دۇنيەگە كەلگەندە ءارقايسىسىنا 164350 تەڭگە، ال ءتورتىنشى جانە ودان كەيىنگى بالالارعا 272475 تەڭگە ءبىرجولعى جاردەماقى تولەنەدى.

بۇدان بولەك، بالا 1,5 جاسقا تولعانعا دەيىن ونىڭ كۇتىمىنە بايلانىستى اي سايىنعى تولەم قاراستىرىلعان.

جۇمىس ىستەمەيتىن جانە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە قاتىسپايتىن انالارعا بالا كۇتىمىنە بايلانىستى مەملەكەتتىك بيۋجەتتەن جاردەماقى تولەنەدى. ال جۇمىس ىستەپ، تابىسىنان الەۋمەتتىك اۋدارىمدار جاسالعان انالارعا مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان الەۋمەتتىك تولەم بەرىلەدى.

مەملەكەتتىك جاردەماقىنىڭ مولشەرى بالانىڭ وتباسىنداعى كەزەگىنە قاراي بەلگىلەنەدى. ال الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان بەرىلەتىن تولەم انانىڭ بۇرىنعى تابىسىنا بايلانىستى ەسەپتەلەدى. سوندىقتان بارلىق اناعا بىردەي سوما تولەنبەيدى.

تابىسى از انالارعا قانداي الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى؟

ەگەر بالاسىن جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان انانىڭ تابىسى تومەن بولسا، ول اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە (ا ا ك) ءوتىنىش بەرە الادى.

الايدا بۇل كومەك جالعىزباستى انا بولعانى ءۇشىن اۆتوماتتى تۇردە تاعايىندالمايدى. مەملەكەت وتباسىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى ورتاشا تابىسىن ەسەپتەپ، ونىڭ بەلگىلەنگەن كەدەيلىك شەگىنەن تومەن ەكەنىن انىقتايدى.

سونىمەن قاتار اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن وتباسىلارداعى 1 جاستان 6 جاسقا دەيىنگى ءار بالاعا اي سايىن قوسىمشا 6488 تەڭگە تولەنەدى. بۇل تولەم 2026-جىلى 1,5 ا ە ك مولشەرىندە بەلگىلەنگەن.

ا ا ك الۋعا ءوتىنىشتى eGov.kz پورتالى ارقىلى، مانساپ ورتالىعىندا نەمەسە اۋىلدىق جەردە جەرگىلىكتى اكىمدىك ارقىلى بەرۋگە بولادى.

جالعىزباستى انالار تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە قالاي تۇرادى؟

بالاسىن جالعىز تاربيەلەپ وتىرعان ايەلدەر بەلگىلى ءبىر تالاپتارعا ساي كەلگەن جاعدايدا «تولىق ەمەس وتباسى» ساناتى بويىنشا تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتار ەسەبىنە تۇرا الادى.

نەگىزگى تالاپتاردىڭ ءبىرى - وتباسىنىڭ تۇرعىن ءۇي جاعدايى. مىسالى، سوڭعى بەس جىل ىشىندە قازاقستان اۋماعىندا باسپاناسىنىڭ بولماۋى ەسكەرىلەدى. سونداي-اق زاڭدا بەلگىلەنگەن باسقا دا تالاپتار قولدانىلادى.

تۇرعىن ۇيگە مۇقتاج ازاماتتاردى ەسەپكە الۋ Otbasy Bank جۇيەسى ارقىلى جۇرگىزىلەدى. ءوتىنىشتى orken.otbasybank.kz پورتالىندا بەرۋگە بولادى.

ەسەپكە تۇرعان ازاماتتار وزدەرىنىڭ ساناتىنا، تابىسىنا جانە باعدارلاما تالاپتارىنا بايلانىستى مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قولداۋ شارالارىنا قاتىسا الادى.

ولاردىڭ قاتارىندا جالدامالى تۇرعىن ءۇي، جەڭىلدەتىلگەن يپوتەكالىق باعدارلامالار، تۇرعىن ءۇي سەرتيفيكاتتارى جانە جالداۋ اقىسىنىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ تەتىكتەرى بار.

دەگەنمەن تۇرعىن ءۇي كەزەگىنە تىركەلۋ باسپانا بىردەن بەرىلەدى دەگەندى بىلدىرمەيدى. ءار قولداۋ ءتۇرىنىڭ وزىندىك شارتتارى مەن ىرىكتەۋ ءتارتىبى بولادى.

el.kz