دەكرەتكە شىققان اتا-انالارعا قاي ەلدە قانشا اقشا تولەنەدى

ءبىرقاتار ەلدە وسى كەزەڭدە جالاقىنىڭ باسىم بولىگى وتەلەدى، ال كەيبىرىندە اقىلى دەمالىسقا مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدىك جوق. Kazinform ءتىلشىسى ەۋروپا، ازيا، تاياۋ شىعىس، ورتالىق ازيا جانە ا ق ش- تا دەكرەتتىك دەمالىستىڭ قالاي بەرىلەتىنىن شولىپ شىقتى.

ەۋروپا

شۆەتسيادا بالا دۇنيەگە كەلگەندە اتا- انالارعا جالپى 480 كۇن اقىلى دەمالىس قاراستىرىلعان. ونىڭ 390 كۇنىنە تولەنەتىن جاردەماقى اتا-انانىڭ تابىسىنا قاراي ەسەپتەلەدى. تولەمدى اپتاسىنا جەتى كۇنگە راسىمدەگەن جاعدايدا اتا-انا تابىسىنىڭ شامامەن 80 پايىزىن الا الادى، قالعان 90 كۇن ءۇشىن كۇنىنە 180 شۆەد كروناسى (شامامەن 18 دوللار) مولشەرىندە جاردەماقى بەرىلەدى. دەمالىستى اكەسى مەن اناسى ءوزارا بولىسە الادى. ءبىراق ونىڭ 90 كۇنى اناسىنا، تاعى 90 كۇنى اكەسىنە ارنايى بولىنگەن. بۇل كۇندەردى ءبىر-بىرىنە بەرۋگە بولمايدى.

شۆەتسيانىڭ الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە، اتا- انالار دەمالىستىڭ بەلگىلى ءبىر بولىگىن بالا 12 جاسقا تولعانعا دەيىن پايدالانا الادى. سونىمەن قاتار تولەم قاراستىرىلعان كۇندەردىڭ ءبىر بولىگىن بالانىڭ اتا-اجەسىنە نەمەسە باسقا كۇتۋشىگە بەرۋ مۇمكىندىگى دە بار.

نورۆەگيادا بالا كۇتىمىنە بايلانىستى اقىلى دەمالىستىڭ ۇزاقتىعى اتا-انالاردىڭ قانداي تولەم ءتارتىبىن تاڭداعانىنا بايلانىستى. ولار 49 اپتا بويى بۇرىنعى تابىسىنىڭ 100 پايىزىن نەمەسە 61 اپتا جانە ءبىر كۇن بويى 80 پايىزىن الا الادى. ەلدىڭ ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ باسقارماسىنىڭ (NAV) مالىمەتىنشە، بۇل دەمالىس اناسى مەن اكەسىنە ورتاق بەرىلەدى، ءبىراق ءارقايسىسىنا ارنايى بولىنگەن مەرزىم بار.

49 اپتالىق دەمالىستى تاڭداعان جاعدايدا اناسى مەن اكەسىنە 15 اپتادان بەرىلەدى. تاعى 16 اپتانى اتا-انالار ءوزارا بولىسە الادى. قالعان ءۇش اپتا اناسىنا بوسانعانعا دەيىن قاراستىرىلعان. ال 61 اپتا جانە ءبىر كۇندىك دەمالىستى تاڭداسا، اناسى مەن اكەسىنىڭ ءارقايسىسىنا 19 اپتادان بولىنەدى. اكەسى وزىنە تيەسىلى دەمالىستى پايدالانباسا، بۇل مەرزىم ادەتتە اناسىنا بەرىلمەيدى. دەگەنمەن مەملەكەت وتەيتىن تابىستىڭ جوعارعى شەگى بار. سونداي-اق تولەم الۋ ءۇشىن ەڭبەك ءوتىلى مەن تابىسقا قاتىستى تالاپتار ساقتالۋى كەرەك.

بۇدان بولەك، نورۆەگيادا اتا-انالاردىڭ ءارقايسىسى 12 ايعا دەيىن قوسىمشا اقىسىز دەمالىس الۋعا قۇقىلى. بۇل كەزەڭدە جۇمىس ورنى ساقتالادى، ءبىراق بالا كۇتىمىنە بايلانىستى جاردەماقى تولەنبەيدى. قوسىمشا دەمالىستى نەگىزگى دەمالىستان كەيىن بىردەن پايدالانۋ قاجەت.

گەرمانيادا ايەلدەرگە بوسانعانعا دەيىن التى اپتا، بوسانعاننان كەيىن سەگىز اپتا دەمالىس بەرىلەدى. گەرمانيانىڭ وتباسى ىستەرى جونىندەگى فەدەرالدىق مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇل كەزەڭدە ولاردىڭ بۇرىنعى تازا تابىسى، ادەتتە، تولىق وتەلەدى. ال بالا كۇتىمىنە بايلانىستى اكەسى دە، اناسى دا ءۇش جىلعا دەيىن جۇمىس ورنىن ساقتاي وتىرىپ دەمالىس الا الادى. ءبىراق بۇل ۋاقىتتىڭ بارلىعىنا اقى تولەنبەيدى.

ەلدە بالا كۇتىمىنە بايلانىستى مەملەكەتتىك جاردەماقى (Elterngeld) قاراستىرىلعان. ونىڭ نەگىزگى ءتۇرى كوبىنە بۇرىنعى تازا تابىستىڭ 65 پايىزىن قۇرايدى جانە ايىنا 300-1800 ەۋرو ارالىعىندا تولەنەدى. اتا- انالار جاردەماقىنى قىسقا مەرزىمدە كوبىرەك مولشەردە نەمەسە ۇزاعىراق ۋاقىت بويى از مولشەردە الۋدى تاڭداي الادى. مىسالى، ايىنا 1200 ەۋرودان ءبىر جىل الۋدىڭ ورنىنا 600 ەۋرودان ەكى جىل الۋعا بولادى. بۇل - ءبىر جاردەماقىنى الۋدىڭ ەكى ءتۇرلى ءتارتىبى. ال بالا كۇتىمىمەن قاتار اكەسى دە، اناسى دا اپتاسىنا 24-32 ساعات جۇمىس ىستەسە، ءارقايسىسىنا قوسىمشا ەكى-ءتورت اي جاردەماقى تولەنۋى مۇمكىن.

ۇلى بريتانيادا ايەلدەرگە 52 اپتاعا دەيىن دەكرەتتىك دەمالىس بەرىلەدى. ەل ۇكىمەتىنىڭ دەرەگىنشە، ونىڭ 39 اپتاسىنا عانا زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن اقى تولەنەدى. العاشقى التى اپتادا ايەلدىڭ ورتاشا اپتالىق جالاقىسىنىڭ 90 پايىزى وتەلەدى. قالعان 33 اپتادا تولەم اپتاسىنا 194,32 فۋنت ستەرلينگتەن (شاماماەن 258 دوللار) اسپايدى. ەگەر ايەلدىڭ ورتاشا اپتالىق جالاقىسىنىڭ 90 پايىزى وسى سومادان از بولسا، سول تومەن مولشەر تولەنەدى.

ازيا

وڭتۇستىك كورەيادا اتا-انالاردىڭ ءارقايسىسى بالا كۇتىمىنە بايلانىستى ءبىر جىلعا دەيىن دەمالىس الا الادى. 2025-جىلدان باستاپ بەلگىلى ءبىر تالاپتاردى ورىنداعان وتباسىلار ءۇشىن بۇل مەرزىم ءبىر جارىم جىلعا دەيىن ۇزارتىلدى. ەلدىڭ ەڭبەك جانە جۇمىسپەن قامتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بالا كۇتىمىنە شىققان قىزمەتكەرلەرگە العاشقى ءۇش ايدا بۇرىنعى جالاقىسىنىڭ 100 پايىزى تولەنەدى. ءبىراق جاردەماقى ايىنا 2,5 ميلليون ۆوننان اسپايدى. ءتورتىنشى ايدان التىنشى ايعا دەيىن تولەمنىڭ جوعارعى شەگى 2 ميلليون ۆوندى، ال جەتىنشى ايدان باستاپ جالاقىنىڭ 80 پايىزى، ەڭ كوبى 1,6 ميلليون ۆوندى قۇرايدى.

ەلدە اكەلەردى دە بالا كۇتىمىنە تارتۋعا ارنالعان «6+6» باعدارلاماسى بار. ەگەر اكەسى دە، اناسى دا بالا 18 ايعا تولعانعا دەيىن التى ايدان دەمالىس السا، ءارقايسىسىنا بۇرىنعى جالاقىسىنىڭ 100 پايىزىنا دەيىن جاردەماقى تولەنەدى. بۇل رەتتە تولەمنىڭ جوعارعى شەگى اي سايىن ءوسىپ، التىنشى ايدا 4,5 ميلليون ۆونعا جەتەدى. مىسالى، ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءارقايسىسى ايىنا 2 ميلليون ۆون تاباتىن بولسا، ەكەۋى دە جۇمىستان ۋاقىتشا بوساپ، اي سايىن 2 ميلليون ۆوننان جاردەماقى الا الادى. وسىلايشا، وتباسىنىڭ اي سايىنعى جالپى تابىسى 4 ميلليون ۆون بولۋى مۇمكىن. اتا-انالار دەمالىستى ءبىر ۋاقىتتا نەمەسە كەزەكپەن پايدالانا الادى.

قىتايدا جۇكتىلىك پەن بوسانۋعا بايلانىستى دەمالىستىڭ ۇزاقتىعى وڭىرگە قاراي وزگەرەدى. ەلدە ايەلدەرگە كەمىندە 98 كۇن دەمالىس بەرىلەدى، ال جەرگىلىكتى بيلىك بۇل مەرزىمدى ۇزارتا الادى. مىسالى، شاڭحاي قالاسىنىڭ اكىمشىلىگىنىڭ دەرەگىنشە، ايەلدەر 158 كۇن، ياعني بەس ايدان ءسال استام ۋاقىت دەمالادى. ودان كەيىن جۇمىسقا شىعۋى كەرەك. ءبىراق جۇمىس بەرۋشى كەلىسسە، بالا كۇتىمىنە بايلانىستى تاعى 6,5 اي دەمالىس الۋعا بولادى. بۇل كەزەڭدە بۇرىنعى جالاقىسىنىڭ كەمىندە 80 پايىزى تولەنەدى. وسىلايشا ايەل بەلگىلى ءبىر شارتتارمەن بالاسى ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن ۇيدە وتىرا الادى. بۇدان بولەك، شاڭحايدا بالا ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن اكەسى مەن اناسىنىڭ ءارقايسىسىنا جىل سايىن بەس كۇننەن اقىلى دەمالىس قاراستىرىلعان.

قىتايدا بالا تاربيەسىنە جۇمسالاتىن شىعىندى ازايتۋ ءۇشىن قارجىلاي قولداۋ دا كۇشەيتىلىپ جاتىر. 2025-جىلدان باستاپ ءۇش جاسقا دەيىنگى ءار بالاعا جىل سايىن 3600 يۋان كولەمىندە مەملەكەتتىك جاردەماقى بەرىلەدى. وسىلايشا، بالا دۇنيەگە كەلگەننەن باستاپ ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن جالپى 10800 يۋان الۋعا بولادى. بۇل تولەم وتباسىنداعى بالالاردىڭ سانىنا قاراماستان ءار بالاعا جەكە تاعايىندالادى.

تاياۋ شىعىس

بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە دەكرەتتىك دەمالىستىڭ ۇزاقتىعى جۇمىس ورنىنا بايلانىستى وزگەرەدى. جەكە سەكتوردا جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە 60 كۇن دەمالىس بەرىلەدى. ونىڭ العاشقى 45 كۇنىندە جالاقى تولىق، قالعان 15 كۇنىندە 50 پايىزى تولەنەدى. دەمالىستى بوسانۋعا 30 كۇن قالعاندا باستاۋعا بولادى. ال ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردا جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە 90 كۇن تولىق اقىلى دەمالىس قاراستىرىلعان.

ەگەر ايەل جۇكتىلىككە نەمەسە بوسانۋعا بايلانىستى سىرقاتتانىپ، جۇمىسقا شىعا الماسا، مەديتسينالىق انىقتاما نەگىزىندە قوسىمشا 45 كۇن اقىسىز دەمالىس الا الادى. ال بالا اۋىرىپ نەمەسە مۇگەدەكتىگىنە بايلانىستى تۇراقتى كۇتىمدى قاجەت ەتسە، اناسىنا تاعى 30 كۇن تولىق اقىلى جانە 30 كۇن اقىسىز دەمالىس بەرىلەدى. بۇل قوسىمشا دەمالىستار جەكە سەكتور قىزمەتكەرلەرىنە ارنالعان. جۇمىسقا ورالعان ايەلدەر بالاسى التى ايعا تولعانعا دەيىن ونى ەمىزۋ ءۇشىن كۇنىنە ءبىر ساعاتقا دەيىن اقىلى ءۇزىلىس الا الادى.

ساۋد ارابياسىندا 2025-جىلى كۇشىنە ەنگەن ەڭبەك زاڭناماسىنداعى وزگەرىستەرگە سايكەس ايەلدەرگە 12 اپتا نەمەسە 84 كۇن تولىق اقىلى دەكرەتتىك دەمالىس بەرىلەدى. ونىڭ 6 اپتاسى مىندەتتى تۇردە بوسانعاننان كەيىن پايدالانىلۋى ءتيىس. قالعان 6 اپتانى ايەل ءوز قالاۋىنشا بولە الادى. دەمالىستى تاعى ءبىر ايعا ۇزارتۋعا بولادى، ءبىراق بۇل كەزەڭدە جالاقى تولەنبەيدى. ەگەر نارەستە اۋىرىپ قالسا نەمەسە مۇگەدەكتىگىنە بايلانىستى تۇراقتى كۇتىمدى قاجەت ەتسە، اناسىنا قوسىمشا ءبىر اي تولىق اقىلى جانە ءبىر اي اقىسىز دەمالىس قاراستىرىلعان. جۇمىسقا ورالعان ايەل بالاسىن ەمىزۋ ءۇشىن كۇنىنە ءبىر ساعاتقا دەيىن جالاقىسى ساقتالاتىن ءۇزىلىس الا الادى.

ا ق ش

ا ق ش ەڭبەك مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇكىل ەلگە ورتاق زاڭ بويىنشا بەلگىلى تالاپتارعا ساي قىزمەتكەرلەر بالا تۋعاننان كەيىن 12 اپتاعا دەيىن دەمالىس الا الادى. بۇل كەزەڭدە ولاردىڭ جۇمىس ورنى ساقتالادى، ءبىراق جالاقى تولەۋ مىندەتتى ەمەس. دەمالىستى اناسى دا، اكەسى دە پايدالانا الادى. ال فەدەرالدىق مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ بەلگىلى ساناتتارىنا 12 اپتاعا دەيىن تولىق اقىلى دەمالىس بەرىلەدى.

جەكەلەگەن شتاتتاردا اقىلى دەمالىس باعدارلامالارى بار. ماسەلەن، كاليفورنيادا بالا كۇتىمىنە بايلانىستى 8 اپتاعا دەيىن بۇرىنعى تابىستىڭ 70-90 پايىزى تولەنەدى. نيۋ-يورك شتاتىندا اتا-انالار 12 اپتاعا دەيىن ورتاشا اپتالىق جالاقىسىنىڭ 67 پايىزىن الا الادى. ەكى شتاتتا دا تولەمنىڭ جوعارعى شەگى بەلگىلەنگەن.

ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ (ە ى د ۇ) 2024-جىلعى زەرتتەۋىنە سايكەس، ا ق ش - ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە بۇكىل ەل بويىنشا اقىلى دەكرەتتىك دەمالىس قاراستىرىلماعان جالعىز ەل. زەرتتەۋدە مۇنداي دەمالىستىڭ بولماۋى اسىرەسە تابىسى تومەن وتباسىلارعا قيىندىق تۋعىزاتىنى ايتىلعان. ۇيىم ا ق ش- تا بۇكىل ەلگە ورتاق اقىلى بالا كۇتىمى دەمالىسىن ەنگىزۋدى ۇسىنادى.

ا ق ش- تىڭ بالا كۇتىمى جونىندەگى مەملەكەتتىك پورتالىنىڭ مالىمەتىنشە، ەلدە دەمالىس اياقتالعاننان كەيىن اتا-انالار جۇمىسقا ورالىپ، بالالارىن ارنايى كۇتىم ورتالىقتارىنا نەمەسە بوبەكجايلارعا بەرە الادى. ەلدە نارەستەلەردى التى اپتاسىنان باستاپ قابىلدايتىن مەكەمەلەر دە بار. مۇنداي ورتالىقتار نەگىزىنەن اقىلى جۇمىس ىستەيدى. كەيبىر وتباسىلار كۇتۋشى جالداسا، باسقالارى بالانى تۋىستارىنىڭ قاراۋىنا قالدىرادى نەمەسە اتا-انانىڭ ءبىرى جۇمىستان ۋاقىتشا كەتەدى.

ورتالىق ازيا

وزبەكستاندا ادىلەت مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، ايەلدەرگە جۇكتىلىك پەن بوسانۋعا بايلانىستى 126 كۇن دەمالىس بەرىلەدى. ونىڭ 70 كۇنى بوسانعانعا دەيىن، 56 كۇنى بوسانعاننان كەيىن قاراستىرىلعان. ەگەر بوسانۋ كەزىندە اسقىنۋلار بولسا نەمەسە ەگىز، ۇشەم دۇنيەگە كەلسە، دەمالىس 140 كۇنگە دەيىن ۇزارتىلادى.

وزبەكستان ۇكىمەتىنىڭ رەسمي پورتالىنداعى مالىمەتكە سايكەس، دەكرەتتىك دەمالىس، ياعني 126 كۇن اياقتالعاننان كەيىن ايەل بالا ەكى جاسقا تولعانشا كۇتىم دەمالىسىن الىپ، زاڭدا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن جاردەماقى الا الادى. ودان كەيىن بالا ءۇش جاسقا تولعانعا دەيىن اقىسىز دەمالىستا قالۋعا قۇقىلى. وسى ۋاقىت ىشىندە جۇمىس ورنى ساقتالادى. بالا كۇتىمى دەمالىسىن اكەسى، اتاسى، اجەسى نەمەسە بالانى ءىس جۇزىندە باعىپ وتىرعان باسقا تۋىسى دا پايدالانا الادى.

سونىمەن قاتار وزبەكستاندا 2027-جىلعى 1-قاڭتاردان باستاپ ەڭبەك شارتىمەن جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە دەكرەتتىك دەمالىسى اياقتالعان كۇننەن باستاپ بالاسى ءبىر جاسقا تولعانعا دەيىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان جاردەماقى تولەۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى ەنگىزىلەدى. بۇل وزگەرىس ازىرگە كۇشىنە ەنگەن جوق.

قىرعىزستاندا ەڭبەك مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنشە، ايەلدەرگە جۇكتىلىك پەن بوسانۋعا بايلانىستى 126 كۇن دەمالىس بەرىلەدى. ونىڭ 70 كۇنى بوسانعانعا دەيىن، 56 كۇنى بوسانعاننان كەيىن قاراستىرىلعان. ەگەر بوسانۋ كەزىندە اسقىنۋلار بولسا نەمەسە ەگىز، ۇشەم دۇنيەگە كەلسە، دەمالىس 140 كۇنگە دەيىن ۇزارتىلادى.

دەكرەتتىك تولەمنىڭ ءتارتىبى وزگەشە. جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە دەمالىستىڭ العاشقى 10 جۇمىس كۇنى ءۇشىن جالاقىسىنىڭ 100 پايىزى تولەنەدى. بۇل قاراجاتتى جۇمىس بەرۋشى تولەيدى. ال 11-جۇمىس كۇنىنەن باستاپ جاردەماقى مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن بەرىلەدى. ونىڭ مولشەرى ايىنا 2000 سومدى قۇرايدى. بۇل ءتارتىپ 2024-جىلعى 1-قاڭتاردان باستاپ قولدانىلادى.

ءبىراق ەلدىڭ بيىك تاۋلى جانە قاتىناۋى قيىن شالعاي ايماقتارىندا جۇمىس ىستەيتىن ايەلدەرگە ەرەكشە جاعداي جاسالعان. ولارعا دەكرەتتىك دەمالىستىڭ بۇكىل كەزەڭىندە جالاقىسىنىڭ 100 پايىزى تولەنەدى. مۇنداي وڭىرلەردە قالىپتى بوسانۋ كەزىندە دەمالىس 140 كۇن، اسقىنۋلار بولسا 156 كۇن، ال ەگىز نەمەسە ودان كوپ بالا دۇنيەگە كەلسە 180 كۇنگە دەيىن سوزىلادى.

ەلدىڭ ەڭبەك كودەكسى بويىنشا، 126 كۇندىك دەكرەت اياقتالعاننان كەيىن اتا-انالار بالا ءۇش جاسقا تولعانشا كۇتىم دەمالىسىن الا الادى. ءبىراق بۇل كەزەڭدە جالاقى ساقتالمايدى. دەمالىستى اناسى عانا ەمەس، اكەسى، اتاسى، اجەسى نەمەسە بالانى باعىپ وتىرعان باسقا تۋىسى دا پايدالانا الادى. دەمالىستى تولىق نەمەسە ءبولىپ الۋعا رۇقسات ەتىلەدى.

الەم ەلدەرىندە دەكرەتتىك دەمالىستىڭ ۇزاقتىعى مەن تولەم مولشەرى ءارتۇرلى. ونىڭ تيىمدىلىگى دەمالىس مەرزىمىنە عانا ەمەس، اتا-انا تابىسىنىڭ قانشالىقتى ساقتالاتىنىنا دا بايلانىستى.