جيىرما تەڭگەلىك ۇيات
استانا.قازاقپارات - باتكيانىڭ دۇكەنى ىلعي ىردۋ-دىرۋ بولىپ جاتادى. بۇل جولعى ايقاي-شۋ اۋىل اكىمى مەن ىشكىش باحانىڭ اراسىندا تۋدى.
- سەن، الدىمەن، كىممەن سويلەسىپ تۇرعانىڭدى بىلەسىڭ بە؟-دەدى اكىم.
باحا تاڭعى باس جازۋعا كەلگەن، سوندىقتان شالا ماس ەدى.
- ارينە، اداممەن سويلەسىپ تۇرمىن. باسقا كىممەن بولۋشى ەدى؟-دەدى ەسىنەپ- قۇسناي.
- كوزىڭدى اشىپ قارا، بىرىنشىدەن، وسى اۋىلدىڭ اكىمىمىن، ەكىنشىدەن، ۇكىمەت ادامىمىن. كىشكەنە ادەپ ساقتاۋ كەرەك،-دەدى قولىن شوشاڭ ەتكىزىپ.
- سەن دە كوزىڭدى اشىپ قارا، - دەدى كۇرك-كۇرك جوتەلگەن باحا،-سەن بىرىنشىدەن، اكىم ەمەس، ادامسىڭ. ەكىنىشىدەن، ۇكىمەت ەمەس، وسى اۋىلدىڭ بالاسىسىڭ،-دەدى سىر-سىر ەتكەن كەۋدەسىن سيپاپ.
اكىم مۇنداي جاۋاپ كۇتپەگەن بولسا كەرەك، توسىلىپ قالدى. اۋزىنان ءسوز جۇتاپ:
- قاشاننان اقىل ايتاتىن بولعانسىڭ،-دەدى ساسقانىنان.
- وسىعان دا اقىل كەرەك بولىپ پا، اكىم مىرزا. جاي عانا شىندىقتى شىرىلداتقانىم عوي،- دەدى ەزۋىنە كۇلكى ءۇيىرىلىپ.
باتكيا ەكەۋدىڭ ءىسى ناسىرعا شاپپاسىن دەپ:
- باحا، سەنىڭ-اق ءازىلىڭ بىتپەيدى ەكەن، جەتەر، قويساڭشى! - دەدى جالىنعانداي.
- ءجا، جارايدى! باتكيا، اڭگىمە جوق، قويامىن، - دەدى باحا.
ساتۋشى اكىمگە نە كەرەگىن سۇرادى. اكىم:
- ادەتتەگىدەي،- دەپ ىم جاسادى.
باحا كۇپايكەسىنىڭ ىشكى قالتاسىنا سالعان سىراسىنان ەكى ۇرتتاپ قويدى دا، اكىمگە تاقاپ كەلدى.
- ازعانتاي عانا ۋاقىتىڭىزدى الايىن، ءبىر-ەكى سۇراعىما جاۋاپ بەرەسىز بە؟-دەدى سىپايىلاپ.
- ايتىڭىز،-دەدى اكىم جاقتىرماسا دا جىميىپ.
- راقمەت! اڭگىمە سۋبارديناتسيادان شىقتى عوي. وسى ءسىز ەكەۋىمىزدىڭ ايىرماشىلىعىمىز قانداي؟-دەدى تۇيەدەن تۇسكەندەي.
- باحا! - دەپ شاڭق ەتتى باتكيا،- ساعان قوي دەدىم عوي. كىسىنىڭ مازاسىن ماساداي الدىڭ عوي. بۇل جەر ساعان اكىمدىك ەمەس. شارۋاڭ بولسا سوندا بار. نە ول، قايتا- قايتا قاقساتىپ، - دەپ جىلارمان بولدى.
اكىم باحاعا جاۋاپ بەرگەن جوق. وسى سۇراقتى وزىنە توتەلەي قويدى.
- ىم- م… ءوزىڭ جاۋاپ بەر دەيسىز بە؟ جالپى، سىزدەن مەنىڭ ايىرماشىلىعىم بيتتەي عانا، - دەپ باحا كاسساعا قارادى.
كاسسادا اكىمنىڭ ساتىپ الىپ جاتقان قىمبات اراقتارى مەن شۇجىقتارى، تۇزدالعان قيارلارى جاتقان.
- مىنە، مىنالاردى،- دەپ اراق پەن كولباسانى نۇسقاپ،- مەن كوشەدە قولىما ۇستاپ ەركىن جۇرە الامىن. ال ءسىز ويتە الاسىز با؟- دەپ اكىمنىڭ بەتىنە قارادى.
اكىم كوپ ويلانعان جوق. مىرس ەتتى دا:
- ۇيات ەمەس پە؟ ! - دەپ بالىقتاي شورشىپ ءتۇستى.
- نەگە ۇيالاسىز؟ اقىرى ونى ۇيىڭىزگە بارىپ ىشەسىز، ءۇيىڭىز بولماسا، كەڭسەڭىزگە كەلىپ سىلقيتاسىز. سوندا ءسىز اراقتى ىشكەنگە دەيىن ۇيالىپ، ىشكەننەن كەيىن ۇيالمايسىز با؟ مىنە، ەكەۋمىزدىڭ ايىرمامىز! جالپى، مەن ارزان ۇياتپەن ءومىر سۇرگىم كەلمەيدى، - دەدى باحا سىراسىنىڭ ءتۇبىن توڭكەرىپ.
باتكيانىڭ تۇلا بويى قالشىلداپ كەتتى. ساۋداسىنىڭ ساپالاعىن شىعارعان كەرجاقتى اكەسىن تانىتۋعا ءدال ءقازىر دارمەنى جەتپەس. ادەتتەگىدەي سىلقيا ماس بولعاندا قاڭباقتاي ۇشىرار ەدى. ءقازىر ءتىسىن- تىسىنە شىقىرلاتقاننان باسقا شارۋاسى جوق.
- ءسىز ءالى سۋبارديناتسيا ساقتاپ تۇرسىز با؟- دەدى اكىمگە انتەك قاراپ باحا، - سابىرىڭىز سارقىلماسا ەكىنشى سۇراعىمدى قويايىن.
اكىم بۇل جولى مىرس ەتكەن جوق. اشۋلانۋعا دا ايلا تاپپادى. ءقازىر مىناۋمەن جاعالاسسا رەپۋتاتسياسىنا نۇقسان كەلەدى. سوندىقتان قوي اۋزىنان ءشوپ الماستاي جۋاسىپ تۇر.
- قازاق «ۇندەمەگەن ۇيدەي بالەدەن قۇتىلادى» دەسە، ورىس ۇندەمەگەندى كەلىسكەننىڭ بەلگىسى سانايدى. ءسىزدىڭ قازاقشا نە ورىسشا ويلايتىنىڭىزدا شارۋام جوق. مەن سىزگە قازاقى قالپىمدا سۇراق قويايىن. ۇياتىڭىزدىڭ قۇنى قانشا؟ - دەپ باحا ەكىنشى سىراسىن اشتى.
پىش-ش ەتكەن سۋسىنعا اڭقاسى كەپكەن اكىم جۇتىنا قاراپ قويدى. باتكيا اۋىل باسشىسىنان كەشىرىم سۇراپ الەك. اكىم بولسا ماسكۇنەمنىڭ سۇراعىنا ويلانىپ قالعان. ەكى كوزىن ءبىر نۇكتەگە قاداپ، ەلپەكتەگەن دۇكەنشىنى ەلەمەدى دە.
- اكىم مىرزا، ا- ۋ- ۋ… جاۋاپ بەرۋ قيىن بولسا، قىستامايىن،-دەدى باحا ىڭىلداپ.
- شارۋاڭىز قانشا؟ مەن سىزگە جاۋاپ بەرۋگە مىندەتتى ەمەسپىن،-دەدى اكىم زاتتارىن جيناپ.
- شارۋام شامالى، شامدانباڭىز! اشۋلانعاندا نە تاباسىز؟ ۇراسىز با؟ ال وندا جاعىمنان قويىپ قالىڭىز، مەن ءسىزدىڭ كوزىڭىزدى كوگەرتەيىن. مىنە، قارنىمنان تەۋىپ جىبەرىڭىز، تۋرا تۇمسىعىڭىزدى بۇزايىن. نە بولادى سوندا، اكىم مىرزا، ايتىڭىزشى! تاعى دا ۇيات بولادى. ءجا، وعان بارىسپايىق. ءسىز ودان دا ۇرىس- تالاسسىز ۇياتىڭىزدىڭ تىم ارزان ەكەنىن مويىنداي سالىڭىز،-دەدى باحا تاقىمداپ.
اكىم دۇكەنشىگە اقشا تولەپ، اراق-شاراپتارىن پاكەتكە جيىستىرىپ الدى.
- سونىمەن، ۇياتىڭىزدىڭ قۇنى قانشا؟-دەدى قايتالاپ باحا.
- سىزدىكىنەن قىمبات بولماسا، ارزان ەمەس،- دەدى ءسوز تاپقانداي اكىم. باحا ونىڭ بەتىنە باجايلاي قاراپ:
- ءپالى، ءالى دە ءسىز ەشتەڭەگە تۇسىنبەگەن ەكەنسىز. مەن ءسىزدىڭ ۇياتىڭىز شىلىمنان دا شلي ارزان ەكەنىن دالەلدەپ بەرەيىن، - دەدى الاقانىن ىسىپ.
- قالاي سوندا؟ - دەپ اكىم تاڭدانا قارادى.
- بىلاي، - دەپ باحا پاكەتتەگى زاتتاردى قايتا شىعاردى،-تاك، مىنا اراقتى ءبىر قولتىعىڭىزعا، ەكىنشىسىن كەلەسى قولتىعىڭىزعا قىسىڭىز. ال شۇجىق پەن قياردى كاستومىڭىزدىڭ قالتاسىنا سالا سالىڭىز. مىنە، وسىلاي كوشەگە شىعىپ ءجۇرىڭىزشى، سىزگە باسىم جەرگە جەتكەنشە العىس ايتايىن،-دەدى باحا.
اكىم ماسكۇنەمنىڭ مىنا مازاعىنا جانى شىدامادى:
- باستى قاتىرما، مەن سەن سياقتى قالاي بولسا سولاي جۇرەتىن ۇياتسىز ەمەسپىن،- دەدى كوزى شاتىناپ.
باحا جەردەن جەتى قويان تاپقانداي:
- زۆريكا! - دەپ ايقاي سالدى، - مىنە، مىنە، اكىم مىرزا، ءسىز بوپ، ءبىز بوپ مەنىڭ ۇياتسىز ەكەنىمدى انىقتادىق. ال ءسىز - ۇياتىڭىز بار ادامسىز. سوندىقتان پاكەتسىز كوشەگە شىعا المايسىز. دۇرىس پا، اكىم مىرزا؟ - دەدى باحا.
- دۇرىس! - دەدى اكىم سەنىمدى تۇردە.
- دەمەك، ءسىزدىڭ ۇياتىڭىز مەنىڭ ۇياتىمنان جيىرما تەڭگەگە بولسا دا قىمبات ەكەن، - دەدى باحا.
- نەگە جيىرما تەڭگە؟ - دەپ اكىم شامدانىپ قالدى.
باحا باسىن شايقاپ قويدى دا:
- ءسىز اراقتى كوتەرىپ جۇرۋگە ۇيالعان سوڭ، جيىرما تەڭگەگە پاكەت ساتىپ العان جوقسىز با؟- دەدى اكىمگە كوزىن قىسىپ.
سەرىكجان مۇراسىل
qazaqadebieti.kz
