جىراۋلىق ءداستۇردىڭ مارعاسقاسى

مارعاسقا جىراۋدىڭ تۋعان جانە ولگەن جىلدارى مەن عۇمىرىنا قاتىستى دەرەكتەر از. زەرتتەۋشىلەردىڭ دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، XVII عاسىردىڭ شاماسىندا ءومىر ءسۇرىپ، ەلدى باستاعان ەسىم حاننىڭ جانىندا اقىل-كەڭەسىن اياماعان كورەگەن كەڭەسشى، ءور رۋحتى، كۇللى ەلگە ءسوزى ۇرانداي بولعان باتىر بولعان. جازۋشى، زەرتتەۋشى مۇحتار ماعاۋين: «XVII عاسىردىڭ العاشقى جارتىسىندا بيلىك قۇرعان ەسىم حانمەن اركەز جيەمبەت، مارعاسقا جىراۋلاردىڭ ەسىمى قاتار اتالادى»، دەگەن بولاتىن. ءوز جىرلارى ارقىلى سول زامانداعى حانداردىڭ قيسىنسىز ءىس-ارەكەتىن سىناپ، حالىقتىڭ مۇڭىنا ءۇن قوسقان.

XVII عاسىردىڭ 20-جىلدارىنىڭ اياعىنا قاراي تاشكەنت بيلەۋشىسى تۇرسىن حاننىڭ ەسىم حانعا قارسى بۇلىگىن جانىشتاۋعا قاتىسقان. بۇل تاريحي وقيعانى مارعاسقا جىراۋدان قالعان: «ەي، قاتاعاننىڭ حانى تۇرسىن، كىم ارامدى انت ۇرسىن»، دەگەن ولەڭ جولدارى دالەلدەي تۇسەدى. بۇل مارعاسقا جىراۋدىڭ قىسقا قايىرىمدى تولعاۋىنان ءۇزىندى. تولعاۋ قازاقستان عىلىم اكادەمياسى ادەبيەت ينستيتۋتىنىڭ قولجازباسىنان الىنىپ، 1967-جىلى «ەرتەدەگى ادەبيەت حرەستوماتياسىنا» ەنگىزىلگەن.

ويشىل، ەتنوگراف ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەيەۆتىڭ جازبالارىندا: «قاتاعاننىڭ حان تۇرسىن، قاي كەتكەندى انت ۇرسىن»، دەپ كەلتىرىلگەن. «ەڭسەگەي بويلى ەر ەسىم» اتتى جەتى مىڭ جولدىق جىردى تۇڭعىش جىرلاۋشى مارعاسقا جىراۋ دەگەن دەرەكتەر كەزدەسەدى. 1938-جىلى حالىق اقىنى قازانعاپ بايبول ۇلى ون باسپا تاباق ەتىپ داستاندى جازىپ شىعارعان. جىردىڭ قولجازباداعى نۇسقاسىن 1941-جىلى قازاق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ورتالىق كىتاپحاناسىنا (№513) اقىن ومارباي مالقاروۆ تاپسىرعان. جەتى مىڭ جولدىق جىردى تۇڭعىش جىرلاۋشى مارعاسقا جىراۋدىڭ شىعارماسىنداعى باستى كەيىپكەر - ەسىم حان تۋرالى مالىمەت جازۋشى ءىلياس ەسەنبەرليننىڭ «كوشپەندىلەر» تريلوگياسىندا كەزدەسەدى.

مارعاسقا جىراۋدىڭ رۋحاني مۇراسى تولىقتىرىلىپ، كولەمدى ەڭبەك جارىق كورسە، نۇر ۇستىنە نۇر بولار ەدى.

ادىلبەك ءومىرزاقوۆ

Egemen Qazaqstan