جۇماق جەمىسى: قازاقستاندىقتار جىلىنا 35 مىڭ توننا قۇرما جەيدى

ادەتتە رامازان ايى جاقىنداعاننان-اق قۇرماعا دەگەن سۇرانىس ارتادى. ءبىر اي بويى بۇل ءونىم الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى مۇسىلماندار داستارقانىنان ۇزىلمەيدى، سەبەبى قۇرما ءوزىنىڭ تاعامدىق قاسيەتتەرىمەن بۇرىننان بەلگىلى.

بۇعان عىلىمي دالەلدەر دە جەتكىلىكتى. قازاقستاندىقتار قۇرمانى قانشالىقتى كوپ الادى جانە بىزگە قاي ەلدەن كەلەدى، ونىڭ ەمدىك قاسيەتى قانداي؟ Kazinform ءتىلشىسىنىڭ شولۋىن ۇسىنامىز.

قۇرما - اۋىزاشار ءمازىرىنىڭ ءسانى

ءيا، قۇرما - قاسيەتتى قۇراندا ايتىلعان جەمىستەردىڭ ءبىرى جانە پايعامبارىمىز (س. ا. س.) ورازاسىن قۇرمامەن، ول بولماسا سۋمەن اشاتىن بولعان. سول سەبەپتى، قۇرمامەن اۋىز اشۋدى سۇننەت دەپ بىلگەن مۇسىلماندار داستارحانعا قۇرما قويۋدى داستۇرگە اينالدىرعان.

كەيبىر حاديستە - پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (س. ا. س.) ءىزباسارلارى جازعان سوزدەرىنىڭ جيناقتارىندا قۇرما «جۇماق جەمىسى» دەپ اتالادى. ءدىن تانۋشى ءارى حاديسشى ءابۋ يسا ات-تيرميزي (824) قۇرمانى بىلاي سيپاتتايدى:

«ونىڭ ۋلانۋعا قارسى ەمدىك قاسيەتى بار. كىمدە-كىم كۇنىن جەتى سىعىلعان (ءاجۋا) قۇرمامەن باستاسا، ول كۇنى ۋلانۋ نەمەسە سيقىرشىلىق قاۋپى بولمايدى».

ال «قانزۋل-ۋممال» حاديستەر جيناعىنداعى 26-حاديستە:

«تاڭەرتەڭ اش قارىنعا قۇرمانى جەڭدەر، ويتكەنى ولار قۇرتتى ولتىرەدى»، - دەلىنگەن.

ءيا، رامازان ايىنىڭ ورازاسىن قۇرمامەن اشۋ ۇسىنىلادى، ويتكەنى قۇرمانىڭ قورەكتىك كۇشى مول، ول دارۋمەن مەن مينەرالعا باي.

ايشا انامىزدىڭ (ر. ا.) ايتۋىنشا، پايعامبارىمىز (س. ا. س.) ورازاسىن جاس قۇرمامەن، جاس قۇرما بولماسا، كەپكەن قۇرمامەن، ول بولماسا سۋمەن اشقان (ءابۋ ءداۋىت، سيام، 21). قۇرمامەن اۋىز اشۋدى سۇننەت دەپ بىلگەن مۇسىلماندار قاسيەتتى ايدا داستارحانعا قۇرما قويۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. ءتىپتى قۇرمانى اۋىزاشاردىڭ ءسانى دەپ تە ايتۋعا بولادى. ونىڭ قۇرامىنداعى قانت مولشەرىنىڭ كوپتىگى ورازا ۇستاعان ادامنىڭ كۇنى بويعى دەنەسىنىڭ السىرەگەنىن كەتىرەدى، سوندىقتان ماماندار قۇرمانى جاي ۋاقىتتا دا ءجيى جەۋگە كەڭەس بەرەدى.

«قۇراندا اتالعان بارلىق جەمىستىڭ، ونىڭ ىشىندە قۇرمانىڭ ادام اعزاسىنا تيگىزەر پايداسى مەن كوپتەگەن اۋرۋعا ەم ەكەنىن زاماناۋي مەديتسينا دالەلدەپ كەلەدى. مۇندا ويلانعان ادام ءۇشىن عيبرات بار. اسىرەسە، جەمىس- جيدەكتەردىڭ ءپىسىپ-جەتىلۋى، بويىنداعى باي مينەرال مەن دارۋمەن قورى تاڭعالدىرماي قويمايدى. بارلىعى ءبىر توپىراقتان ءوسىپ-ونگەنىمەن، ءتۇر-ءتۇسى مەن ءدامى ءارتۇرلى»، - دەپ جازىلعان قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ رەسمي سايتىندا.

جالپى، يسلامدا قۇرمانىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. قۇرما ءسوزى قۇران كارىمدە 20 دان استام رەت كەزدەسەدى.

زاماناۋي مەديتسينانىڭ جاڭالىقتارى ەجەلگى ۇستانىمداردىڭ بارلىعىن دەرلىك راستايدى. قۇرمانىڭ ەمدىك قاسيەتى بار. كەيبىر ساراپشى كۇنىنە 2 قۇرمانىڭ قۇرامىندا ادام اعزاسىنا قاجەتتى دارۋمەندەر مەن مينەرالداردىڭ تاۋلىكتىك مولشەرى بار ەكەنىن ايتادى. شىنىمەن سولاي ما، وسى ءونىمنىڭ مازمۇنىنا جۇگىنەيىك. تومەندەگى ينفوگرافيكادا 100 گ قۇرماداعى ۆيتاميندەر مەن مينەرالداردىڭ مولشەرى كورسەتىلگەن.

1 قۇرمادا ۆ5 ءۆيتامينى - 16 پايىز، كالي - 14,8 پايىز، كرەمني - 553,7 پايىز، ماگني - 17,3 پايىز، مارگانەتس - 13,1 پايىز، مىس - 20,6 پايىز، حروم - 118 پايىز بولادى.

قۇرما قان قىسىمىنا، جۇيكە جۇيەسىنە، اقىل-وي بەلسەندىلىگىنە، قان ءتۇزىلۋ پروتسەسىنە جانە بۇلشىقەت جۇيەسىنىڭ دۇرىس جۇمىس ىستەۋىنە وڭ اسەر ەتەدى. جەمىستىڭ قۇرامىندا ا دارۋمەنى جانە فتوريد تە بار، سوندىقتان ولار كورۋ جانە ءتىس ساۋلىعىنا پايدالى.

قۇرمانىڭ باكتەرياعا قارسى قاسيەتى دە بار، سوندىقتان ادام دەنساۋلىعىنا قاۋىپتى ەشبىر باكتەريانى، ميكروبتى نەمەسە پارازيتتەردى تاسىمالداي المايدى. ونىڭ ۇستىنە، ونى اش قارىنعا جەسە پارازيتتەر مەن پاتوگەندى باكتەريالاردى ولتىرەدى.

سونىمەن قاتار، قۇرمانى انەمياعا، قانداعى حولەستەريندى تومەندەتۋگە، اۋرۋدان كەيىن دەنساۋلىقتى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە اسقازان-ىشەك جولدارى مەن ۇيقى بەزىنىڭ قاتەرلى ىسىگىنىڭ الدىن الۋ شاراسى رەتىندە جەۋگە بولادى.

بۇل جەمىستى جۇكتى ايەلدەردىڭ دە جەگەنى دۇرىس دەپ سانالادى:

«بوساناتىن ايەلگە قۇرما بەرىڭىز. ەگەر وعان جاڭا پىسكەن قۇرما بەرە الماساڭدار، كەپتىرىلگەنىن بەرىڭدەر، ويتكەنى ايەل ءۇشىن قۇرمادان ارتىق پايدالى اعاش جوق» («ۋمدات ءال- قاري»، 21:68).

قۇرما بوسانعاننان كەيىنگى كەزەڭدە انانىڭ دەنساۋلىعى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن دە پايدالى. ال ەمىزەتىن انالار قۇرما جەسە، بالانىڭ جان-جاقتى دامۋىنا ماڭىزدى دارۋمەندەرمەن بايىتۋعا، نارەستە اعزاسىنىڭ كوپتەگەن اۋرۋعا توزىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەدى.

قازاقستانعا قۇرما قاي ەلدەردەن كەلەدى

«QazTrade» ساۋدا ساياساتىن دامىتۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، سوڭعى التى جىلدا - 2018-2023-جىلدار ارالىعىندا ەلىمىزگە 24 ەلدەن قۇرما يمپورتتالعان. نەگىزگى ەكسپورتتاۋشىلار - يران، يزرايل، الجير، ساۋد ارابياسى، تۋنيس، يوردانيا. بىلتىر قازاقستانعا شامامەن 16,2 مىڭ دوللارعا 35,6 مىڭ توننا قۇرما اكەلىنگەن. كوروناۆيرۋس پاندەميا كەزىندە تۇتىنۋ 43 مىڭ تونناعا دەيىن ءوستى.

قۇرمانىڭ كوبى يراننان ساتىپ الىنادى. 2023-جىلى بۇل ەلدەن 28 مىڭ توننادان استام يمپورتتالدى.

يمپورتتالاتىن قۇرمانىڭ تۇرىنە قاراي باعاسى دا ءارتۇرلى. ناقتى قاي ەلدىڭ قۇرماسى كەلىسىنە قانشا تۇراتىنىن ەشبىر قۇزىرەتتى ورگان ايتا المادى. ەلىمىزدە ونى ەشكىم قاداعالامايدى. وسىلايشا، تەك جالپى سوماسىن عانا بىلدىك.

ايتپاقشى، قۇرمانىڭ الەمدەگى ەڭ تانىمال سۇرىپتارى - نەگىزىنەن ماروككو مەن يزرايلدە وسىرىلەتىن كارامەل حوش ءيىسى بار مەدجۋل، ال دەگلەت-نۋر - الجير، تۋنيس، قۇرعاق، ءبىراق ادجۆا سۇرپى يسلامدا ەرەكشە ورىن الاتىن - مەدينا مەن ساۋد ارابياسىندا، يراندا مازافاتي جانە ساۋد ارابياسى مەن پارسى شىعاناعىنىڭ باسقا ەلدەرىندە سافاۆي سۇرپى وسىرىلەدى.

ءبارى ءوز ورنىمەن بولۋى كەرەك

جالپى، قۇرما كالورياسى جوعارى تاعام بولىپ سانالادى. ونىڭ ەنەرگەتيكالىق قۇندىلىعى 100 گ - 292 ككال. سونىمەن قاتار، كەز كەلگەن ءتاتتى ءونىم سياقتى، قۇرمانىڭ قۇرامىندا قانت كوپ. مىسالى، 100 گ قانتتىڭ گليكەميالىق يندەكسى - 70 بىرلىك. ال، 100 گ قۇرمادا بۇل يندەكس 45 بىرلىك بولادى. قۇرما كامپيت جانە باسقا تاتتىلەردى وڭاي الماستىرا الادى. سوندىقتان زاماناۋي ديەتولوگتەر ارتىق سالماقتان ارىلاتىندارعا، سونداي-اق «سالاۋاتتى تاماقتانۋعا» اۋىسقىسى كەلەتىندەرگە تاتتىلەردى قۇرمامەن اۋىستىرۋعا كەڭەس بەرەدى. بۇل رەتتە قۇرما وتە قولايلى - ونىڭ قۇرامىندا لاكتوزا مەن گليۋتەن جوق.

سونىمەن قاتار، ءقازىر كوپتەگەن كونديتەرلىك دۇكەندەر ۇنتاقتالعان قۇرما ۇنىنان جاسالعان تورتتار مەن قانت ورنىنا قۇرما قوسىلعان ءتۇرلى تاتتىلەردى ۇسىنادى. دەگەنمەن، قانتتىڭ جوعارى مولشەرىمەن قاتار، بۇل جەمىستە ءينسۋليننىڭ يندەكسى جوعارى – 100 دەن استام. دەمەك، قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن ادامدار قۇرمانى جەمەگەنى ابزال.

سونداي-اق، قۇرامىندا فرۋكتوزا كوپ بولعاندىقتان، ءىسىنۋدى تۋدىرۋى مۇمكىن، ىشەكتەردى تىتىركەندىرەدى جانە ءتىپتى ديارەياعا اكەپ سوعۋى مۇمكىن. سوندىقتان قۇرما اسقازان جاراسىنان زارداپ شەگەتىندەر ءۇشىن دە قاجەت ەمەس.

نۋتريتسولوگتەر قۇرما ءبىزدىڭ كومىرسۋ الماسۋىمىزعا قاراپايىم تاتتىلەردەن ارتىق اسەر ەتپەيتىنىن ايتادى. ويتكەنى، ءبىز ادەتتە قانتتى قاسىقتاپ جەمەيمىز. مىسالى، ەگەر ءسىز قۇرمانى قانتپەن ەمەس، ءسۇت قوسىلعان شوكولادپەن سالىستىرساڭىز، وندا ونىڭ گليكەميالىق يندەكسى قانت سياقتى 70 بولادى، ءبىراق كومىرسۋلاردىڭ مولشەرى شامامەن ەكى ەسە كوپ، ياعني كومىرسۋ الماسۋىنا كەلگەندە شوكولادتى تاڭداعان ءجون. سول سەبەپتى، دارىگەرلەر كومىرسۋلاردىڭ تاۋلىكتىك نورماسىنان اسپاۋ ءۇشىن قۇرمانى قالىپتى مولشەردە جەۋدى، ماسەلەن ەرەسەك ادامعا كۇنىنە ارى كەتسە 10 قۇرما جەۋدى ۇسىنادى.

قالاي بولعاندا دا، بارلىق دەرلىك مامان - دارىگەر، ديەتولوگ، نۋتريتسولوگ، تەولوگ ءار نارسەنىڭ شەگى بولۋى كەرەك دەيدى. قۇرمانى دا كوپ جەۋ اعزاعا زيان، ال ورنىمەن پايدالانۋ - ەم.

اۆتور راحيلا تلەۋوۆا