جاقسى ۇيىقتاۋ بارعان سايىن قيىنداپ بارادى
استانا.قازاقپارات - كليماتتىڭ جىلىنۋى، سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ تارالۋى جانە تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەۋ مادەنيەتى ادامداردىڭ جەتكىلىكتى ءارى ساپالى ۇيىقتاۋىن قيىنداتىپ وتىر.
عالىمدار بۇل ماسەلەنى ءار ادامنىڭ جەكە ادەتتەرىنە عانا بايلانىستى قاراستىرماي، وعان اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جاعدايلاردى دا وزگەرتۋ قاجەت ەكەنىن ايتادى. بۇل تۋرالى Journal of Sleep Research جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ ماقالاسىندا ايتىلعان، دەپ حابارلايدى turkystan.kz.
نوتتينگەم ترەنت ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پسيحولوگيا جانە ۇيقى ماسەلەلەرى جونىندەگى وقىتۋشىسى، زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى فرەن پيلكينگتون- چەينيدىڭ پىكىرىنشە، ەۋروپادا ۇيقى ساۋلىعىنا ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە فاكتور كەرى اسەر ەتىپ وتىر. ولاردىڭ قاتارىندا كليماتتىڭ وزگەرۋى، تەحنولوگيالار، اۋىسىممەن جۇمىس ىستەۋ، قالالىق ورتا جانە ينتەرنەتتەگى جالعان اقپارات بار.
عالىمدار ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن دەنساۋلىق ساقتاۋ، ءبىلىم بەرۋ، ەڭبەك ساياساتى، ءوندىرىس جانە قالا قۇرىلىسى سالالارىندا ۇيلەسىمدى شارالار قابىلداۋعا شاقىرادى.
ەۋروپا - الەمدەگى ەڭ جىلدام جىلىپ جاتقان قۇرلىق. تۇنگى تەمپەراتۋرانىڭ كوتەرىلۋى اعزانىڭ سالقىنداۋ قابىلەتىنە اسەر ەتىپ، ادامنىڭ ۇيىقتاپ كەتۋىن قيىنداتۋى جانە ءتۇن ىشىندە ءجيى ويانۋىنا اكەلۋى مۇمكىن.
قالالارداعى اۋانىڭ لاستانۋى، كولىك شۋى مەن تۇنگى جاساندى جارىق تا ۇيقىنىڭ ساپاسىن تومەندەتەدى. بۇعان كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى الاڭداۋشىلىق پەن ەكسترەمالدى اۋا رايى قۇبىلىستارىنىڭ پسيحيكالىق دەنساۋلىققا اسەرىن قوسۋعا بولادى.
الايدا مۇنداي قيىندىقتار بارلىق ادامعا بىردەي اسەر ەتپەيدى. ءۇيى ناشار جىلۋ وقشاۋلانعان، سالقىنداتۋ جۇيەسىن ورناتۋعا قارجىسى جەتپەيتىن نەمەسە ادام كوپ تۇراتىن تۇرعىن ۇيدە ءومىر سۇرەتىن ادامدارعا قولايلى ۇيقى جاعدايىن جاساۋ قيىنىراق. بوسقىندار مەن قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولعان ادامدار دا ىستىققا، شۋعا، جاساندى جارىققا جانە جەكە كەڭىستىكتىڭ تاپشىلىعىنا ءجيى تاپ بولۋى مۇمكىن.
اقىلدى ساعاتتار مەن ۇيقىنى باقىلايتىن موبيلدى قوسىمشالار ادامنىڭ ۇيقى ەرەكشەلىكتەرىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى. ولار دارىگەرلەرگە دە، اسىرەسە ماماندارعا قول جەتكىزۋ قيىن اۋىلدىق جەرلەردە، ناۋقاستاردىڭ جاعدايىن قاشىقتان باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەگەنمەن تۇتىنۋشىلارعا ارنالعان مۇنداي قۇرىلعىلار ۇيقى بۇزىلىستارىن وزدىگىنەن انىقتاۋعا ءاردايىم جەتكىلىكتى ءدال ەمەس. ولاردىڭ كورسەتكىشتەرى كەي ادامداردا قاجەتسىز الاڭداۋشىلىق تۋعىزۋى مۇمكىن.
ماقالادا «ورتوسومنيا» دەپ اتالاتىن قۇبىلىس تا قاراستىرىلعان. بۇل - ءمىنسىز ۇيقى كورسەتكىشتەرىنە شامادان تىس اۋەستەنىپ، ولاردى ۇنەمى باقىلاۋعا ۇمتىلۋ. الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى «ۇيقىنى بارىنشا جاقسارتۋ» (sleepmaxxing) ترەندى دە قاتاڭ كۇن ءتارتىبىن ۇستانۋعا، عىلىمي تۇرعىدان دالەلدەنبەگەن ادىستەردى قولدانۋعا جانە ۇيقىنى شەكتەن تىس باقىلاۋعا يتەرمەلەۋى مۇمكىن.
بۇعان قوسا، بلوگەرلەر مەن جاساندى ينتەللەكت قۇرالدارى دەنساۋلىق تۋرالى جاڭساق كەڭەستەر تاراتىپ، عىلىمي دالەلدەردى كوممەرتسيالىق جارنامادان اجىراتۋدى قيىنداتۋى ىقتيمال.
ەۋروپاداعى ەڭبەك نارىعى دا ۇيقىعا قىسىم ءتۇسىرىپ وتىر. ماقالادا كەلتىرىلگەن باعالاۋعا سايكەس، ەۋروپاداعى قىزمەتكەرلەردىڭ شامامەن %21 ى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە تۇنگى اۋىسىم اعزانىڭ تابيعي ۇيقى مەن سەرگەكتىك ىرعاعىن بۇزۋى مۇمكىن.
مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى، كولىك سالاسىنىڭ ماماندارى جانە جۇمىس كەستەسىن وزدەرى باسقارا المايتىن قىزمەتكەرلەر مۇنداي قيىندىقتارعا ءجيى تاپ بولادى. قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ مەن جۇمىس ۋاقىتىنان كەيىن كەلەتىن حابارلامالار دا ەڭبەك پەن دەمالىستىڭ اراسىنداعى شەكارانى جويادى.
زەرتتەۋشىلەر قىزمەتكەرلەردى قورعاۋدى كۇشەيتىپ، جۇمىس كەستەسىن الدىن الا جوسپارلاۋدى، شارشاۋدى باسقارۋ جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋدى جانە دەمالىس ۋاقىتىن ساقتاۋدى ۇسىنادى.
فرەن پيلكينگتون- چەينيدىڭ ايتۋىنشا، وسى فاكتورلاردىڭ اسەرىن ازايتۋ ءۇشىن ۇيلەستىرىلگەن شارالار قابىلدانباسا، الداعى جىلدارى ماسەلە ودان ءارى كۇردەلەنۋى مۇمكىن.
عالىمداردىڭ نەگىزگى تۇجىرىمى - ساپالى ۇيقى تەك ادامنىڭ جەكە تارتىبىنە بايلانىستى ەمەس. وعان تۇرعىن ءۇي جاعدايى، كليمات، ەڭبەك ساياساتى، تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ جانە اقپاراتتىق ورتا دا اسەر ەتەدى. سوندىقتان ۇيقى ساۋلىعىن قورعاۋ قوعامدىق دەنساۋلىق پەن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ دا ماڭىزدى بولىگى بولۋى كەرەك.
ەربۇلان قايرات
