مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ ۇلت زيالىلارىنا ارنالعان «سارامان جولى» كىتابى تانىستىرىلدى

استانا. KAZINFORM - كىتاپتىڭ «قايسار رۋحتى عازيز جان» اتتى العاشقى تاراۋى XX عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن مۇراتتىڭ اناسى فاتيما عابيتوۆانىڭ تاعدىر-تالايىنا ارنالعان.

Сараман жолы
Фото: adebiportal.kz

اكادەميك مۇحتار قۇل-مۇحاممەد «سارامان جولى» اتتى جاڭا كىتابىندا ۇلت ادەبيەتىنىڭ ۇلى كلاسسيگى مۇحتار اۋەزوۆ پەن ونىڭ تالانتتى ۇلى، كورنەكتى مادەنيەتتانۋشى مۇرات اۋەزوۆتىڭ تاعدىرى ارقىلى قىم-قۋىت وقيعالارعا تولى XX عاسىرداعى قازاق قوعامىنىڭ ساياسي تاريحىن ءار قىرىنان اشىپ كورسەتەدى.

كىتاپتىڭ «قايسار رۋحتى عازيز جان» اتتى العاشقى تاراۋى XX عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلگەن مۇراتتىڭ اناسى فاتيما عابيتوۆانىڭ تاعدىر-تالايىنا ارنالعان. اۆتور فاتيمانىڭ اۋىر تاعدىرى ارقىلى قازاق دالاسىنىڭ شۇرايلى جەرى - جەتىسۋدىڭ وتارلانۋىن، ازامات سوعىسى جىلدارىندا گەنەرال دۋتوۆ، اتامان اننەنكوۆ اسكەرلەرىنىڭ وسى ولكەدە جاساعان جاۋىزدىقتارىن كەيىپكەردىڭ بۇلتارتپاس ناقتى فاكتىلەرگە قۇرىلعان ەستەلىكتەرىنە سۇيەنىپ اشادى.

وسى تاراۋدا عاسىر باسى مەن جيىرماسىنشى جىلدارداعى قازاق دالاسىنداعى وقۋ-اعارتۋ ءىسىنىڭ جاي-كۇيى، رەسپۋبليكادا اشىلعان جوعارى وقۋ ورىندارى مەن ولاردى اشۋداعى س. اسفەندياروۆ، ا. بايتۇرسىنوۆ، ءا. ەرمەكوۆ، ح. دوسمۇحامەدوۆ سياقتى ۇلت زيالىلارىنىڭ ەڭبەكتەرى باياندالادى.

«Сараман жолы»
Фото: adebiportal.kz

«التىن بالادان - الىپ ەپوپەياعا» اتتى ەكىنشى تاراۋدا ەكى بىردەي جارى ستاليندىك رەپرەسسيانىڭ قاندى شەڭگەلىنە ءىلىنىپ، اتىلىپ كەتكەننەن كەيىن بەس بالاسىمەن اڭىراپ قالعان فاتيمانىڭ تىرشىلىك ءۇشىن، شۇپىرلەگەن بالالارىنىڭ اماندىعى ءۇشىن جانكەشتى كۇرەسى سۋرەتتەلەدى. وسى كەزەڭدە ونىڭ ەجەلگى تانىسى مۇحتار اۋەزوۆ جانىنان تابىلادى.

ەكەۋارا سىيلاستىق سۇيىسپەنشىلىككە ۇلاسىپ، دۇنيەگە «التىن بالا مۇراتاي» دەپ جازۋشى ەركەلەتكەن مۇرات اۋەزوۆ كەلەدى. ومىرگە ۇرپاعىن جالعايتىن ۇل كەلگەننەن كەيىنگى كەزەڭدە ۇزدىكسىز قۋدالاۋ، سىناۋ، قۋعىنداۋ مەن اباقتىعا جابۋدىڭ الدىندا جۇرسە دە، كەيىن الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىسى رەتىندە تانىلعان، قازاقتىڭ باس رومانى - «اباي جولى» ەپوپەياسىن جازۋدى اياقتايدى.

«الاسات سوڭى - ساباعات» اتتى ءۇشىنشى تاراۋدا «اباي جولىنىڭ» ورىس تىلىنە اۋدارىلىپ، تولىپ جاتقان ماشاقاتتارمەن وداق وقىرماندارىنا جەتۋىنىڭ جاي-كۇيى ايتىلادى. سونداي-اق ۇلى جازۋشىنىڭ سول كەزدەگى رەسپۋبليكا باسشىسى ج. شاياحمەتوۆتىڭ قولىمەن ۇيىمداستىرىلىپ، 1953 -جىلدىڭ ساۋىرىندەگى ءۇش كۇنگە سوزىلعان تۇرپايى ايىپتاۋلاردان كەيىن دوستارىنىڭ كومەگىمەن ماسكەۋدى جاعالاۋى، ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندەگى ۇستازدىق، پروفەسسورلىق قىزمەتى ءسوز بولادى.

«قوڭىردىڭ كۇزى» اتتى كەلەسى بولىمدە بار عۇمىرى قۋعىن-سۇرگىنمەن وتكەن جازۋشىنىڭ قازاقستان باسشىلىعىنا پ. ك. پونامارەنكو، ل. ي. برەجنەۆ كەلگەننەن كەيىنگى ۋاقىتتاعى ءومىرىنىڭ بەرەكەلى، جەمىستى كەزەڭى سۋرەتتەلەدى. وسى كەزەڭدە، 1957 -جىلى جازۋشىنىڭ 60 جاسقا تولعان مەرەيتويى رەسپۋبليكا كولەمىندە كەڭىنەن اتاپ ءوتىلىپ، 1959 -جىلى وعان كەڭەس وداعىنىڭ ەڭ مارتەبەلى ماراپاتى - لەنيندىك سىيلىق بەرىلەدى.

مۇحتار اۋەزوۆتىڭ اتاعى الەمدى شارلاپ كەتكەن 1959 -جىلى ونىڭ بولاشاعىنان زور ءۇمىت كۇتكەن ۇلى مۇرات ماسكەۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنە ءتۇسىپ، داڭقتى اكەنىڭ جولىن جالعايدى.

كىتاپتىڭ «پىشاققا تۇسكەن كىتاپ» اتتى بەسىنشى تاراۋىندا مۇرات اۋەزوۆ باستاعان تالانتتى جاس عالىمدار جازىپ، 1976 -جىلى يدەولوگيالىق تۇرعىدان زياندى ەڭبەك رەتىندە تۋرالىپ كەتكەن «كوشپەلىلەر. ەستەتيكا. دۇنيەنى ءداستۇرلى قازاق ونەرىمەن تانۋ» اتتى كوشپەلىلەردىڭ كونە مادەنيەتىن زەرتتەۋ مەن ونىڭ الەمدىك وركەنيەتكە تيگىزگەن اسەرى جايلى جيناقتىڭ جازىلۋ تاريحى، ونىڭ اۆتورلارىنىڭ شىعارماشىلىعى تارقاتىلادى.

«ءورشىل رۋحتى وزدەن» دەپ اتالاتىن كىتاپتىڭ التىنشى تاراۋىندا مۇراتتىڭ ماسكەۋ، لەنينگراد جانە كەڭەس وداعىنىڭ وزگە دە ءىرى قالالارىندا وقيتىن تالانتتى قازاق جاستارىنىڭ باسىن قوسىپ، توتاليتارلىق جۇيەگە قارسى «جاس تۇلپار» ۇيىمىن قۇرعانى باياندالادى.

ونىڭ قاتارىندا كەيىن قازاق عىلىمى، مادەنيەتىنىڭ دامۋىنا اسا زور ۇلەس قوسقان ب. تايجان، س. اقاتاي، م. ايتقوجين، م. عىلمانوۆ، ءا. مۇحامبەتوۆا ت. ب. زياتكەرلەر بولدى.

«ساياق جورتقان ساڭلاق» اتتى كەلەسى تاراۋدا جەتپىسىنشى جىلدارداعى مۇرات اۋەزوۆتىڭ شىعارماشىلىق ىزدەنىستەرى مەن ورتاسى تالدانادى. ول بۇل جىلدارى قازاق ادەبيەتى مەن ونەرىندەگى ءبىلىمدى، تەگەۋرىندى جاس بۋىن و. سۇلەيمەنوۆ، ب. عابيتوۆ- جانسۇگىروۆ، س. سانبايەۆ، ا. سۇلەيمەنوۆ، ا. سەيدىمبەك، م. قيسامەدينوۆ، س. ايتبايەۆتارمەن ەتەنە ارالاسىپ، ولار ءبىر-ءبىرىن شىعارماشىلىق تۇرعىدان قولداپ وتىرعان.

مۇنىڭ ءبارى مۇرات اۋەزوۆتىڭ سول جىلدارى جازىلعان كۇندەلىكتەرىنەن ادەمى كورىنىس تاپقان. ىرگەلى ەڭبەكتىڭ «ءۇندىستان ۇندەستىگى»، «جازىلماعان جاپونيا»، «اشىلماعان امەريكا» اتتى كەيىنگى ءۇش تاراۋى اكەلى-بالالى اۋەزوۆتەردىڭ الەمنىڭ ۇلكەن ءۇش ەلى - ءۇندىستان، جاپونيا جانە ا ق ش-قا جاساعان ساپارلارىنا قۇرىلعان. اۆتور ولاردىڭ كۇندەلىكتەرى مەن جارياعا جەتكەن جولبايان ەڭبەكتەرىن سالىستىرا تالداۋ ارقىلى ءۇش ەلدىڭ تاريحى، مادەنيەتى مەن ونەرى جايلى جانە ولاردىڭ عىلىم مەن ادەبيەت سالاسىنداعى كورنەكتى وكىلدەرى تۋرالى تانىم-تاعىلىمى مول دەرەكتەر كەلتىرەدى.

اكادەميك مۇحتار قۇل-مۇحاممەدتىڭ ءتۇرلى مۇراعاتتىق ماتەريالداردى كەڭىنەن قامتىپ، كەيىنگى ءۇش جىل ىشىندە ۇزدىكسىز جازىلعان «سارامان جولى» اتتى ىرگەلى ەڭبەگى 2023- 26 -جىلدار ارالىعىندا «ايقىن»، «قازاق ادەبيەتى»، «انا ءتىلى» گازەتتەرى مەن «جۇلدىز» جۋرنالىندا، ءتۇرلى سايتتار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاريالانىپ، قالىڭ وقىرماننىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.

adebiportal.kz