عىلىمداعى تىڭ جاڭالىق: جارقاناتتار 65 ميلليون جىل بۇرىن ەۋروپادا پايدا بولعان

بۇعان دەيىن ولاردىڭ ازيا، افريكا نەمەسە امەريكادا شىققانى بولجانعان. بۇل تۋرالى Euronews جازدى.

Nature جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە 103 جارقانات ءتۇرىنىڭ گەنومدىق دەرەكتەرى مەن الەمنىڭ ءار وڭىرىنەن تابىلعان 44 قازبا ۇلگىسىنىڭ تالداۋى نەگىز بولعان. زەرتتەۋ Bat1K حالىقارالىق جوباسى اياسىندا جۇرگىزىلدى.

يسپانيانىڭ ۇلتتىق جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى مۋزەيىنىڭ زەرتتەۋشىسى يسماەل گالۆاننىڭ ايتۋىنشا، عالىمدار العاش رەت جارقاناتتىڭ تولىق گەنومىن قالپىنا كەلتىرگەن.

- بۇل رەسۋرس وسى جانۋارلاردىڭ ەرەكشە قاسيەتتەرىنە جاۋاپ بەرەتىن گەندەردى زەرتتەۋگە بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى. مۇنداي زەرتتەۋلەر ادامداعى قارتايۋ، يممۋنيتەت جانە اۋرۋلارعا توزىمدىلىك ماسەلەلەرىن زەرتتەۋگە دە كومەكتەسۋى مۇمكىن،- دەيدى يسپانيالىق عالىم.

ستوني-برۋك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ليليانا داۆالوستىڭ ايتۋىنشا، قازبا جانە قازىرگى تۇرلەردىڭ ەۆوليۋتسياسىن گەنومدىق دەرەكتەرمەن قاتار مودەلدەۋ عالىمدارعا جارقاناتتاردىڭ ەجەلگى توبىنىڭ ەۆوليۋتسيالىق اعاشتاعى ورنىن دالىرەك انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرگەن.

- زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ەۋروپادا پايدا بولعان جارقاناتتاردىڭ كەيىن افريكاعا، ودان ءارى ازياعا، امەريكاعا جانە اۋسترالياعا تارالعانى انىقتالدى،-دەيدى پروفەسسور.

عالىمدار بەلسەندى قانات قاعىپ ۇشۋ مەن ەحولوكاتسيا قابىلەتى جارقاناتتاردىڭ ەۆوليۋتسياسىنىڭ كەيىنگى كەزەڭدەرىندە ەمەس، ولاردىڭ پايدا بولۋىنا جاقىن ۋاقىتتا قالىپتاسقانىن انىقتادى. قازبا قالدىقتارى بۇل ەرەكشەلىكتەردىڭ شامامەن 65 ميلليون جىل بويى ساقتالعانىن كورسەتەدى.

زەرتتەۋ بارىسىندا الەمنىڭ شالعاي وڭىرلەرىندە مەكەندەيتىن سيرەك تۇرلەر دە قاراستىرىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا تايلاند پەن ميانمادا كەزدەسەتىن ەرگەجەيلى جارقانات، ماداگاسكارداعى تابانىندا جابىسقاق سورعىشتارى بار ءتۇر جانە جاڭا زەلاندياعا ءتان قىسقا قۇيرىقتى جارقانات بار.

دۋبلين ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى ەمما تيلينگتىڭ ايتۋىنشا، جاڭا زەرتتەۋ ونداعان جىل بويى ءبىر-بىرىنە قايشى كەلگەن عىلىمي تۇجىرىمداردان كەيىن جارقاناتتاردىڭ ەۆوليۋتسيالىق تاريحىن تۇراقتى فيلوگەنەتيكالىق اعاش ارقىلى تۇسىندىرۋگە مۇمكىندىك بەرگەن.

- قازىر الەمدە جارقاناتتاردىڭ 1500 دەن استام ءتۇرى بەلگىلى. ولار بارلىق سۇتقورەكتىلەردىڭ شامامەن بەستەن ءبىرىن قۇرايدى. جارقاناتتار وسىمدىكتەردى توزاڭداندىرىپ، تۇقىم تاراتادى جانە جاندىكتەردىڭ سانىن رەتتەۋگە ىقپال ەتەدى، - دەيدى ە. تيلينگ.

تەحاس تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى دەۆيد رەي زەرتتەۋ بارىسىندا جيناقتالعان اۋقىمدى دەرەكتەر عالىمدارعا جارقاناتتاردىڭ گەنومدىق وزگەرىستەرىن جان-جاقتى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل مالىمەتتەر قازىرگى جارقاناتتاردىڭ الۋان تۇرلىلىگى مەن ولاردىڭ بىرەگەي قاسيەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىن تۇسىندىرۋگە كومەكتەسەدى.

عالىمدار جاڭا گەنومدىق بازا جارقاناتتاردى زەرتتەۋمەن عانا شەكتەلمەي، ولاردىڭ اۋرۋلارعا توزىمدىلىگى مەن ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ەرەكشەلىكتەرىن تۇسىنۋگە، سونداي- اق ادام دەنساۋلىعىنا قاتىستى زەرتتەۋلەرگە جاڭا باعىتتار اشۋى مۇمكىن ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ايتا كەتەيىك، بىلتىر ش ق و-دا قىزىل كىتاپقا ەنگەن سيرەك جارقانات كوزگە تۇسكەنىن جازدىق.