ەلەنا كوۆزەل: تۇماۋدىڭ COVID-19 ۆيرۋسىمەن قابات جۇعۋى قاۋىپتى

سونداي-اق قازاقستاندىقتارعا اۋرۋدىڭ الدىن الۋ بويىنشا اقىل-كەڭەسىن بەرەدى.

- ەلەنا فەدوروۆنا، قازاقستاندىق مەديتسينا الەمدىك مەديتسينا سياقتى COVID-19 ۆيرۋسىمەن العاش رەت بەتپە-بەت كەلدى. وسىعان بايلانىستى، وسى اۋرۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى، ونىڭ ءبىز بىلەتىن ج ر ۆ ي- دەن قانداي ايىرماشىلىقتارى بار ەكەنىن ايتىپ بەرسەڭىز.

- ج ر ۆ ي تۋدىراتىن ۆيرۋستاردىڭ كوپتەگەن تۇرلەرى بار. بۇلار، ەڭ الدىمەن، تۇماۋ ۆيرۋستارى، پاراگريپپ، ادەنوۆيرۋستار، كوروناۆيرۋستار، ادام مەتاپنيەۆموۆيرۋسى، رەسپيراتورلىق سينتسيتيالدى ۆيرۋس، رينوۆيرۋستار جانە باسقالار. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋىرى - تۇماۋ، تىنىس الۋدىڭ سينتسيتيالدى ۆيرۋسى. كورونوۆيرۋستىڭ باسقا تۇرلەرى قازىرگى COVID-19-عا قاراعاندا قاۋىپتى اۋرۋلار تۋىنداتپاعان ەدى. COVID-19-دىڭ مەتاپنيەۆموۆيرۋس پەن تىنىس الۋدىڭ سينتسيتيالدى ۆيرۋسىمەن ۇقساستىعى - پنيەۆمونيت تۋدىرۋىندا. سونداي-اق تۇماۋ مەن COVID-19 كەزىندە تەمپەراتۋرا، قۇرعاق جوتەل، دەنەنىڭ اۋىرۋى جانە السىزدىك اياق استىنان باستالادى. COVID-19 جانە تۇماۋ سيمپتومسىز جەڭىلدەن اۋىرعا دەيىنگى رەسپيراتورلىق اۋرۋلاردى تۋدىرۋى مۇمكىن جانە اسقىنىپ كەتسە، ولىمگە اپارىپ سوعۋى ىقتيمال. ج ر ۆ ي- ءدىڭ بارلىق ۆيرۋستارى فيزيكالىق بايلانىس ارقىلى، اۋا تامشىلارىمەن، سونداي-اق لاستانعان زاتتار ارقىلى بەرىلەدى. ج ر ۆ ي- ءدىڭ بارلىق جاعدايىندا قول گيگيەناسى مەن تىنىس الۋ ەتيكەتى سياقتى بىردەي گيگيەنالىق شارالار ءتيىمدى بولماق.

جرۆي ۆيرۋستارىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق - جۇقتىرعان ساتتەن باستاپ اۋرۋدىڭ العاشقى بەلگىلەرىنە دەيىنگى ينكۋباتسيالىق كەزەڭنىڭ ۇزاقتىعىندا جاتىر. تۇماۋ كەزىندەگى ينكۋباتسيالىق كەزەڭنىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى - 3 كۇن، COVID-19-دا - 6-14 كۇن. بۇل تۇماۋ COVID-19-عا قاراعاندا تەزىرەك تارالۋى مۇمكىن دەگەندى بىلدىرەدى. سوڭعى الەمدىك مالىمەتتەرگە سايكەس، ەكى اۋرۋدىڭ بەلگىلەرى ۇقساس بولعانىنا قاراماستان، ولاردىڭ اۋىر ءوتۋىنىڭ ۇلەسى ءار ءتۇرلى بولادى.

قولدا بار مالىمەتتەرگە سايكەس، COVID 19 جاعدايلارىنىڭ %80 جەڭىل نەمەسە سيمپتومسىز وتسە، %15 وكسيگەنوتەراپيا قاجەت بولاتىن اۋىر تۇردە وتەدى، ال %5 جاعدايدا اۋرۋ وتە اۋىر سيپاتقا يە جانە وكپەنى جاساندى جەلدەتۋدى قاجەت ەتەدى. اۋرۋدىڭ اۋىر جانە وتە اۋىر ءوتۋىنىڭ ۇلەسى تۇماۋعا قاراعاندا جوعارى.

- COVID-19 ەكىنشى تولقىنىنىڭ كۇتىلۋىنە بايلانىستى قازاقستاندىقتاردىڭ وسى ينفەكتسياعا قارسى يممۋنيتەتىن قالاي نىعايتۋعا بولادى؟

- يممۋنيتەت - ادام اعزاسىنىڭ بارلىق بوگدە زاتتاردان، سونىڭ ىشىندە ينفەكتسيالاردان، ءوز اعزاسىنىڭ وزگەرگەن جاسۋشالارىنان سەنىمدى قالقانى. يممۋندىق جۇيە كەز كەلگەن ۆيرۋسپەن بىردەي سحەما بويىنشا جۇمىس ىستەيدى جانە COVID-19-عا قارسى يممۋنيتەتتى نىعايتۋ باسقا قوزدىرعىشتاردان يممۋنيتەتتى نىعايتۋدان ەش ايىرماشىلىعى جوق. يممۋندىق جۇيە ءۇشىن، بۇكىل ورگانيزم سياقتى، گومەوستازدى ساقتاۋ ماڭىزدى، ياعني بارلىق قاجەتتى ماكرو، ميكروەلەمەنتتەر مەن دارۋمەندەردىڭ بارلىق كورسەتكىشتەرى مەن قۇرامىندا تۇراقتىلىق بولۋى ءتيىس. يممۋندىق جۇيە ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە قاجەتتى جاسۋشالار مەن اقۋىزداردى سينتەزدەۋگە ارنالعان ماتەريالداردى قاجەت ەتەدى.

يممۋندىق جۇيەنىڭ قۇرىلىمدىق ەلەمەنتتەرىن ساقتاۋ ءۇشىن ديەتاداعى ارتۇرلىلىك، جاڭا پىسكەن جەمىستەر، كوكونىستەر، جيدەكتەر، اسكوك، بالىق جانە باسقا دا كۇندەلىكتى تاعامدار قاجەت. دەنە بەلسەندىلىگىن ارتتىرىپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ ماڭىزدى، كۇيزەلىستىڭ بولماعانى ءجون. گيگيەنالىق شارالار ۆيرۋستى جوعارعى تىنىس جولدارىنىڭ شىرىشتى قاباتتارىنان شىعارۋدا وتە ماڭىزدى. بۇل ۆيرۋستاردىڭ كولەمىن ازايتادى جانە يممۋندىق جۇيەنىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى.

گيگيەنانىڭ ستاندارتتى ەرەجەلەرىن ساقتاڭىز: قوعامدىق ورىنداردا بولعان كەزدە قولىڭىزدى جاقسىلاپ جۋىڭىز، ولاردى بەتىڭىزگە تيگىزبەڭىز نەمەسە ىسقىلاماڭىز. بولمەنى ءجيى جەلدەتىپ، مۇرنىڭىزدى تۇزدى ەرىتىندىمەن شايىڭىز. ارنايى مەديتسينالىق ماسكالار كيۋدەن ۇيالماڭىز، اسىرەسە قوعامدىق كولىكتەردە، دۇكەندەردە، ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەردە، ليفتىلەردە.

- وسى كۇزدە تۇماۋعا قارسى ەگىلۋ قانشالىقتى قاجە؟

- ۆاكتسيناتسيا ءالسىز توپتاعى ادامدار مەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ماڭىزدى. ۆاكتسينا اۋرۋدىڭ وزىنەن ەمەس، اسقىنۋلاردان قورعايدى. رەسەيلىك عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، سوڭعى سەگىز جىل ىشىندە ۆاكتسينا العاندار اراسىندا تۇماۋدان بىردە-ءبىر ءولىم تىركەلگەن جوق. بۇل - وتە ماڭىزدى جەتىستىك. ءبىز بيىلعى جىلى تۇماۋدىڭ COVID-19-بەن قاتار ءجۇرۋى قاۋىپتى ەكەنىن تۇسىنەمىز.

تۇماۋعا قارسى ۆاكتسينا تۇماۋ مەن COVID-19 اسقىنۋلارىنان اۋرۋحاناعا جاتقىزۋ جانە ءولىم جاعدايلارىن ازايتۋعا كومەكتەسەدى.

- ماماندار COVID-19 قاۋپى جوعارى بىرنەشە توپتى اتايدى. ءسىزدىڭ باقىلاۋلارىڭىزعا سايكەس كوروناۆيرۋس كىمدەر ءۇشىن قاۋىپتىرەك؟ ەڭ وسال توپتارعا جاتاتىن ازاماتتارعا بەرەتىن كەڭەسىڭىز؟

- اۋىر تۇردەگى COVID-19-دىڭ ءقاۋىپ توپتارى تۋرالى رەسمي مالىمەتتەر بار. ولارعا 60 جاستان اسقان ادامدار، مەتابوليزمى بۇزىلعان - قانت ديابەتىمەن اۋىراتىن، كوپ اعزالى بۇزىلۋلار، بۇيرەك ءۇستى بەزى اۋرۋلارى جانە اۋتويممۋندى اۋرۋلار، مىسالى، جۇيەلى قىزىل جەگى، سكلەروز، ريەۆماتويدتى ارتريت، جۇرەك-تامىر جۇيەسىنىڭ، بۇيرەكتىڭ، وكپەنىڭ ورتاشا اۋىر جانە اۋىر زاقىمدانۋى - وكپەنىڭ سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتى اۋرۋى، برونح دەمىكپەسى، تۋبەركۋلەز، ونكولوگيالىق اۋرۋلار، يممۋن تاپشىلىعى بار پاتسيەنتتەر جاتادى.

سونداي-اق يممۋندى كومپرومەتيرلەنگەن تۇلعالار - يممۋنوسۋپرەسسيۆتى تەراپيادان وتەتىن، ياعني پرەدنيزولون بويىنشا تاۋلىگىنە 5 م گ- دەن استام گليۋكوكورتيكوستەرويدتاردى، ورگانداردى، تىندەردى، سۇيەك كەمىگىن، باعانالى جاسۋشالاردى اۋىستىرىپ قوندىرعاننان كەيىن يممۋنوسۋپرەسسانتتار قابىلدايتىن پاتسيەنتتەر سانالادى. بۇل جاعدايلار ۆيرۋسقا يممۋندىق جاۋاپتىڭ تومەندەۋىنە اكەلەدى جانە دەنەنىڭ قارسىلىعىن تومەندەتەدى.

ەرەكشە جاعدايلاردى ءبولىپ كورسەتۋ قيىن، ءبىراق ءبىز ماماندىعىمىز بويىنشا تۋا بىتكەن يممۋن تاپشىلىعى، اۋىر استما جانە سوزىلمالى وبسترۋكتيۆتى وكپە اۋرۋى بار ناۋقاستاردى كوبىرەك ۋايىمدايمىز. ءقاۋىپ توبىنداعى پاتسيەنتتەر ءۇشىن ۆيرۋسپەن جاناسۋدىڭ الدىن الاتىن جانە ءوز اۋرۋىن باقىلاۋدا ۇستايتىن ءىس- شارالار، ياعني بازالىق دارىلىك پرەپاراتتار قابىلداۋى، ءوزىنىڭ سوزىلمالى اۋرۋىنىڭ ورشۋىنە اكەلەتىن فاكتورلاردىڭ الدىن الۋى جانە ەرتە دۇرىس ەمدەلۋى اسا ماڭىزدى.