ءبىر ءاننىڭ تاريحى: «اق بانتيك»

كوزى تىرىسىندە كوپتەگەن انگە ءسوز جازىپ، ولار حالىقتىڭ سۇيىكتى تۋىندىلارىنا اينالىپ، ونىڭ قالامىنان تۋعان ولەڭدەرگە جازىلعان اندەر قازاق ەستراداسىنىڭ التىن قورىنا ەندى. سولاردىڭ ءبىرى - تالاي بۋىننىڭ جۇرەگىنەن ورىن العان «اق بانتيك» ءانى. بۇگىن وسى ءاننىڭ شىعۋ تاريحىنا توقتالايىق.

«اق بانتيك» - قازاق مۋزىكا ونەرىندەگى ەڭ نازىك ءارى ومىرشەڭ تۋىندىلاردىڭ ءبىرى. ءاننىڭ اۋەنىن قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى اتانعان كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆ جازسا، ءسوزىن مۇحتار شاحانوۆ دۇنيەگە اكەلگەن. بۇل ءان جايدان- جاي تۋا سالعان شىعارما ەمەس، ناقتى ومىرلىك وقيعاعا بايلانىستى جارىققا شىققان. 1966 -جىلى ءشامشى قالداياقوۆ پەن مۇحتار شاحانوۆتىڭ جاقىن دوسى قاراجان ءابىلازىموۆ شاڭىراق كوتەرەدى. ونىڭ جارى مەكتەپتى جاڭا عانا بىتىرگەن، شاشىنا اق بانتيك تاققان جاس قىز پاتيما تورەحانوۆا ەدى.

تويعا دايىندىق كەزىندە ءشامشى مەن مۇحتار دوستارىنا ەرەكشە تارتۋ جاساۋدى ويلايدى. ادەتتەگى سىيلىقتىڭ ورنىنا ەكەۋى ءان ارناۋدى ءجون كورەدى. وسىلايشا ولار جاس كەلىننىڭ بەينەسىنەن شابىت الىپ، جاڭا تۋىندى جازۋعا كىرىسەدى. مەكتەپ پارتاسىنان ەندى عانا ۇلكەن ومىرگە قادام باسقان قىزدىڭ بالعىن كەلبەتى، پاكتىگى مەن اڭعالدىعى ءاننىڭ نەگىزگى وزەگىنە اينالادى. ءاۋ باستا ءاننىڭ ءماتىنى وزگەشە بولعانىمەن، كەيىن تولىقتىرىلىپ، بۇگىنگى نۇسقاسىنا كەلتىرىلگەنى ايتىلادى.

ءان كەيىپكەرىنىڭ سوزىنشە، اۆتورلار ونى تويعا دەيىن جاقىن تانىماعان، تەك ءبىر رەت كورگەن. كەيىن ءاندى ونىڭ سۋرەتىنە قاراپ وتىرىپ جازعانىن ايتىپ بەرگەن. دايىن بولعان ءان العاش رەت ءدال سول ۇيلەنۋ تويىندا ورىندالادى. جينالعان قوناقتار ءۇشىن بۇل توسىن سىي عانا ەمەس، ەرەكشە اسەرلى ساتكە اينالادى. جاستاردىڭ قۋانىشىنا ارنالىپ تۋعان ءان بىردەن جۇرتتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ، توي ۇستىندە-اق كوپشىلىك قوسىلىپ ايتىپ كەتەدى. سول كەزەڭدەگى ەستەلىكتەرگە قاراعاندا، ءاندى تويعا كەلگەندەر بىردەن جاتتاپ الىپ، كەيىن ەل اراسىنا تاراتا باستاعان. ۋاقىت وتە كەلە ءاننىڭ شىعۋ تاريحى تۋرالى ءتۇرلى اڭگىمەلەر دە تاراعان. كەيبىرەۋلەر ونى وزىنە تەلىپ، «ءشامشى ءبىزدىڭ ۇيگە ءجيى كەلەتىن. مەن ول كەزدە اق بانتيك كيگەن كىشكەنتاي قىز ەدىم»، «اق بانتيك تاعىپ جۇرگەن مىنا ماعان ءشامشى ءان جولداعان»، ت. س. س. ءارتۇرلى نۇسقالارىن ايتقان. ءبىراق پاتيما اپاي مۇنداي اڭگىمەلەرگە اسا ءمان بەرمەيتىنىن، بۇل ءاننىڭ شىنايى تاريحى وزگەرمەيتىنىن سابىرمەن جەتكىزەدى. ول ءۇشىن ەڭ باستىسى - ءاننىڭ حالىقتىڭ جۇرەگىنەن ورىن الۋى. ءومىر جولىنا كوز جۇگىرتكەندە پاتيما ءاشىر قىزى ءوزىن ەرەكشە تۇلعا رەتىندە ەمەس، قاراپايىم ادام رەتىندە سيپاتتايدى. جاستايىنان تۇرمىس قۇرىپ، كەيىن ءبىلىم الىپ، وتباسى تاربيەسىنە باسىمدىق بەرگەن. جولداسىمەن بىرگە بەس بالا ءوسىرىپ، ولاردىڭ تاربيەسىنە كوڭىل بولگەن. الايدا وتاعاسى 1994 -جىلى تاشكەنت قالاسىندا قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىلىگىندە ىستەپ جۇرگەن كەزىندە 54 جاسىنا قاراعان شاعىندا اياق استىنان دەنساۋلىعى سىر بەرىپ، دۇنيەدەن وزىپتى.

ء شامشى قالداياقوۆ پەن مۇحتار شاحانوۆتىڭ شىعارماشىلىق ۇيلەسىمىنەن تۋعان بۇل ءان جىلدار وتكەن سايىن ءوز ماڭىزىن جوعالتقان جوق. كەرىسىنشە، جاڭا بۋىن ونى قايتا تىڭداپ، ءوز كوڭىل كۇيىمەن بايلانىستىرا قابىلدايدى. ءار كەزەڭنىڭ تىڭدارمانى بۇل اننەن وزىنشە ءمان تابادى. بۇگىندە «اق بانتيك» - قازاق مۋزىكاسىنىڭ التىن قورىنا ەنگەن، ۋاقىت سىنىنان وتكەن كلاسسيكالىق تۋىندىلاردىڭ ءبىرى. بۇل ءان تەك اسەم اۋەن مەن اسەرلى سوزدەن قۇرالعان شىعارما عانا ەمەس، تۇتاس ءبىر ءداۋىردىڭ رۋحىن جەتكىزەتىن مادەني قۇبىلىسقا اينالدى. ونى تىڭداعان سايىن وتكەن عاسىردىڭ جاستىق شاعى، سول كەزەڭنىڭ تازالىعى، اڭعال سەنىمى مەن شىنايى سەزىمدەرى كوز الدىڭا كەلەدى. ءاننىڭ ومىرشەڭدىگىنىڭ سىرى - ونىڭ قاراپايىمدىلىعىندا. اۋەن دە، ءسوز دە كۇردەلى ەمەس، ءبىراق ءار جولى جۇرەككە جاقىن. مەكتەپ بىتىرگەن قىزدىڭ بالعىن بەينەسى ارقىلى بەرىلگەن وي - ءار ادامعا تانىس ءسات. سوندىقتان بۇل ءاندى تەك بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتىڭ تۋىندىسى دەپ قاراۋ قيىن. ول - بىرنەشە بۋىننىڭ ورتاق ەستەلىگىنە اينالعان شىعارما.

e-history.kz