عالىمدار پلانەتالاردىڭ دايەكتى قالىپتاسۋىنىڭ العاشقى مىسالىن تاپتى
استانا. KAZINFORM - ەۋروپالىق پلانەتا عالىمدارى سىلەۋسىن شوقجۇلدىزىنان وتە ەرەكشە LHS 1903 جۇلدىزدىق جۇيەسىن تاپتى، دەپ حابارلايدى بەلتا.
بۇل قۇرىلىم كۇن جۇيەسىنىڭ پلانەتالارى سياقتى ءبىر ۋاقىتتا ەمەس، دايەكتى تۇردە پايدا بولعانىن كورسەتەدى. ناتيجەسىندە ونداعى كەيبىر كورشى پلانەتالاردىڭ قاسيەتتەرى تۇبەگەيلى ەرەكشەلەنەدى
- بۇل جۇيەنى «ىشكى» دەپ ايتۋعا بولادى - جارتاستى پلانەتالار ادەتتە جۇلدىزدارىنان سونشالىقتى ۇلكەن قاشىقتا پايدا بولمايدى. بۇل جۇيەنىڭ سوڭعى پلانەتاسى پروتوپلانەتارلىق ديسكىدەگى گاز قورى تاۋسىلعان كەزدە ونىڭ باسقا الەمدەرىنەن الدەقايدا كەشىرەك پايدا بولعان سياقتى، - دەپ ءتۇسىندىردى ۋورۆيك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى توماس ۋيلسون.
عالىمداردىڭ ايتۋىنشا، پلانەتالاردىڭ پايدا بولۋىنىڭ جالپى قابىلدانعان تەوريالارىنا سايكەس، جۇلدىزداردىڭ اينالاسىنداعى بارلىق الەم شامامەن ءبىر ۋاقىتتا قالىپتاسا باستايدى. عالامشارلاردىڭ قۇرامى، مولشەرى مەن قۇرىلىمى ولاردىڭ پروتوپلانەتارلىق ديسكىنىڭ قاي ايماقتاردا پايدا بولعانىنا بايلانىستى. جەردىڭ انالوگتارى وسى قۇرىلىمنىڭ جۇلدىزعا جاقىن بولىكتەرىندە پايدا بولادى، وندا جۇلدىزدىڭ جارقىراۋى ۇشپا زاتتاردىڭ كوپ بولىگىن بۋلاندىرىپ ۇلگەرگەن، ال گاز الىپتارى پروتوپلانەتارلىق ديسكىلەردىڭ سۋىق شەتتەرىندە پايدا بولادى، وندا مۇزدىڭ كەڭ قورى ساقتالادى.
ەۋروپالىق عالىمدار جەردەن 4200 جارىق جىلى قاشىقتا سىلەۋسىن شوقجۇلدىزىندا ورنالاسقان قىزىل ەرگەجەيلى LHS 1903 ءتى باقىلاۋ ءۇشىن CHEOPS وربيتالىق تەلەسكوپىن پايدالانىپ، بۇل ەرەجەنى ساقتاماۋدىڭ ىقتيمال العاشقى مىسالىن تاپتى. وسى كىشكەنتاي شامنىڭ اينالاسىندا زەرتتەۋشىلەر ءتورت پلانەتانى انىقتاعان: جۇلدىزدىڭ جاقىن ماڭىندا «سۋپەر جەر»، ءسال الىستا ورنالاسقان ەكى كىشكەنتاي گاز الىبى جانە LHS 1903 تەن ۇلكەن قاشىقتا تاعى ءبىر ۇلكەن جارتاستى پلانەتا.
ايتا كەتەيىك، استرونومدار جەردەن 18 جارىق جىلى قاشىقتىقتان ەكزوپلانەتا تاپتى. ەكزوپلانەتالاردى انىقتاۋعا كومەكتەسەتىن ەكى جوعارى دالدىكتەگى قۇرالدىڭ كومەگىمەن تابىلعان بۇل عالامشار «GJ 251 c» دەپ اتالدى.
