قازاقستاندىق ونەرتاپقىش جاساعان ۇشاقتى امەريكالىق Boeing كومپانياسى ساتىپ الدى
وسى فورۋمنىڭ ونەرتابىس سالاسىنا قانداي سەرپىن اكەلگەنىن ۆەدومستۆونىڭ زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى مەيىرجان تولەپوۆ قازاقپارات تىلشىسىنە اڭگىمەلەپ بەردى.
- مەيىرجان شەرمان ۇلى، اۋەلى «شاپاعات» رەسپۋبليكالىق فورۋمى تۋرالى ايتىپ بەرىڭىزشى. قاشاننان بەرى ءوتىپ كەلەدى، ماقساتى قانداي؟
- 2017-جىلى «شاپاعات» رەسپۋبليكالىق فورۋمى» ينتەرنەت-پلاتفورماسى قۇرىلعان بولاتىن. بۇل پلاتفورما ءبىرقاتار كونكۋرستاردى بىرىكتىردى. ولاردىڭ ىشىنە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» قۇرمەتتى اتاعىن بەرۋ جونىندەگى بايقاۋ، «شاپاعات» ونەرتاپقىشتار بايقاۋى، Nazarbayev Fund Schools Challenge جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى اراسىنداعى تاعى دا باسقا بايقاۋ كىرەدى.
فورۋمنىڭ ماقساتى - ونەرتاپقىشتىق قىزمەتتى ناسيحاتتاۋ جانە قولداۋ، قوعامدى وسى سالا تۋرالى كوبىرەك قۇلاقتاندىرۋ. فورۋم اياسىندا جاس جەتكىنشەكتەر اراسىندا بايقاۋلار وتكىزىلىپ ءجۇر.
مىسالى، وقۋشىلار اراسىندا Nazarbayev Fund Schools Challenge جانە «بولاشاق سەنىڭ قولىڭدا: ويلاپ تاپ تا، جاسا» اتتى ۇزدىك ەسسە بايقاۋلارى وتكىزىلەدى.
- سىزدەردە ۇزدىك اتانعاندار حالىقارالىق بايقاۋلارعا جولداما الا ما سوندا؟
- ءيا، قازاقستاندى قوسا العاندا 8 ەل مۇشەسى بولىپ سانالاتىن ەۋرازيالىق پاتەنتتىك ۇيىم شەڭبەرىندە ۇزدىك ونەرتابىس يەلەرىنە جىل سايىن ۆ. ي. بليننيكوۆ اتىنداعى التىن مەدال بەرىلەدى. 2020-جىلى وسى مەدالدى ق ر ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ جانە رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، ساتبايەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، تاۋ-كەن جانە مۇناي ءىسى سالاسىنداعى ءوز ازىرلەمەلەرىمەن تانىمال تورەگەلدى شارمانوۆ جەڭىپ الدى.
- ال جاستاردان ۇزدىك تانىلعاندار بار ما؟
- Nazarbayev Fund Schools Challenge بايقاۋىنا قاتىسۋشى جاستاردىڭ، جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ اياق الىسى جامان ەمەس. وسى بايقاۋدىڭ جەڭىمپازدارىنىڭ ءبىرى ەۆگەنيي دەميدەنكو بىرنەشە رەت ءوز يدەياسىن ءساتتى جۇزەگە اسىردى دەۋگە بولادى. كونكۋرستا تاپسىرمانى ءساتتى ورىنداپ، ۇشاقتىڭ جاڭا تۇجىرىمدامالىق ۇلگىسىن جاساعان بولاتىن. كەيىن ونى امەريكالىق Boeing Company ساتىپ الدى.
«شاپاعات» ونەرتاپقىشتار كونكۋرسىنا حيميا، تەحنيكالىق جانە تاماق ونەركاسىبى، گيدروەنەرگەتيكالىق جانە سانيتارلىق-گيگيەنالىق سالالار، ءتىپتى سپورت بويىنشا دا تىڭ يەديالار ۇسىنىلىپ جاتادى. بىلتىر sms-داۋىس بەرۋ بويىنشا الماتى قالاسىنان ايدوس سادىقوۆتىڭ ۇلتتىق سپورت ويىندارىندا اتتىڭ ورنىنا ارنالعان قۇرىلعىسى ەڭ كوپ داۋىس جينادى. ەكىنشى ورىندى قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ حيميالىق زەرتتەۋلەر جانە تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، حيميا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى نۇربول اپپازوۆ يەلەندى.
ول كۇرىش قاۋىزى مەن مۇناي شلامىنان بەلسەندىرىلگەن كومىر الۋ ءتاسىلىپ ويلاپ تاپقان بولاتىن. وسى ارقىلى سالالىق قالدىقتاردى قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرمەستەن پايدالى مودەلگە اينالدىرۋ ءتاسىلىن ۇسىندى.
- «شاپاعات» فورۋمىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» اتاعى بەرىلىپ ءجۇر. بۇل اتاقتى قانداي ولشەمدەر بويىنشا بەرەسىزدەر؟
- «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» اتاعى مەملەكەتتىك ماڭىزى بار جانە وندىرىسكە ەنگىزىلگەن اسا ماڭىزدى جانە كەڭىنەن پايدالانىلاتىن ونەرتابىستاردىڭ اۆتورلارىنا تەحنيكالىق پروگرەسكە جانە كوپجىلدىق جەمىستى ونەرتاپقىشتىق قىزمەتكە ۇلكەن ۇلەس قوسقانى ءۇشىن بەرىلەدى.
اتاق جىل سايىن وتكىزىلەتىن كونكۋرس ناتيجەلەرى بويىنشا بەرىلەدى. كوميسسيانىڭ جۇمىس ورگانى - ۇلتتىق زياتكەرلىك مەنشىك ينستيتۋتىنىڭ ساراپتاما ۇيىمى. ءوتىنىمدى مەملەكەتتىك ورگاندار، عىلىمي ۇيىمدار نەمەسە قوعامدىق بىرلەستىكتەر، ونەرتابىستى (ونەرتابىستى) وندىرىسكە ەنگىزگەن كاسىپورىندار، مەكەمەلەر نەمەسە ۇيىمدار بەرە الادى.
ۇسىنىلعان ءوتىنىشحاتتار كوميسسياعا كەلىپ تۇسكەن كەزدەن باستاپ ون جۇمىس كۇنى ىشىندە قارالادى. ەڭ كوپ بالل جيناعان تۇلعاعا نەمەسە تۇلعالارعا كوميسسيا «ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىش» اتاعىن بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايدى.
- بۇل اتاق نەشە ادامعا بەرىلدى؟
- اتالعان بايقاۋدى ادىلەت مينيسترلىگى 2013-جىلدان بەرى وتكىزىپ كەلەدى. 7 جىلدىڭ ىشىندە 27 جەڭىمپاز ىرىكتەلىپ، «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ونەرتاپقىشى» دەگەن اتاق الدى.
- Covid-19 ىندەتى كونكۋرسقا كەدەرگىسىن تيگىزىپ جاتقان جوق پا؟
- «شاپاعات» فورۋمى ونلاين پلاتفورمادا وتەتىندىكتەن، ەشقانداي كەدەرگى جوق. وقۋشىلار اراسىنداعى Nazarbayev Fund Schools Challenge بايقاۋىن عانا توقتاتۋعا تۋرا كەلدى. بۇل كونكۋرستىڭ جەڭىمپازدارى ۇلىبريتانياداعى كرەنفيلد ۋنيۆەرسيتەتىنە اپتالىق وقۋ- تانىمدىق ساياحتا جاسايتىن. 2017-2019 -جىلدار ارالىعىندا كرەنفيلدكە قازاقستاننان 120 وقۋشى باردى.
- قازاقستاندا ءوز ونەرتابىس ارقىلى تابىس تابۋ قانشالىقتى مۇمكىن دۇنيە؟
- زياتكەرلىك مەنشىكتى كوممەرتسيالاندىرۋ ماسەلەسى كوپ ادامدى الاڭداتادى. ونەرتابىستان نەمەسە ونەركاسىپتىك مەنشىكتىڭ باسقا وبەكتىسىنەن پايدا الۋ تەحنيكالىق شەشىمدى ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا ەنگىزىلگەنىنە عانا تاۋەلدى دەگەن جاڭساق تۇسىنىك بار. سوڭعى 3 -جىلدا «ۇزمي» ر م ك- دا ونەركاسىپتىك مەنشىك وبەكتىلەرىنە 1725 شارت تىركەلدى. ونىڭ ىشىندە 50 ونەرتابىسقا ايرىقشا پايدالانۋ قۇقىعى بەرىلدى. پاتەنت يەلەرى ءوز ونەرتابىسىنىڭ وندىرىسكەوز كۇشىمەن ەنگىزگەن جاعدايلار دا بولادى.
مىسالى، «PROTOM» جشس قاراعاندى كاسىپورنى وتاندىق پاتەنت نەگىزىندە جىلۋ الماسۋ مودۋلدەرىن ورناتتى. بۇل كاسىپورىننىڭ ونەرتاپقىشى جانە جەتەكشىسى 9 جىلدان استام ۋاقىت بويى ءوز ونىمدەرىن ءساتتى جۇزەگە اسىرىپ كەلە جاتىر. اتالمىش تەحنيكالىق شەشىم ەۋرازيالىق پاتەنتكە دە يە بولعان. وسىلايشا، قازاقستاندىق پاتەنت يەلەنۋشى ءوز يدەياسىن ەۋرازيالىق پاتەنتتىك ۇيىمنىڭ باسقا ەلدەرىندە دە كوممەرتسيالاندىرا الادى.
- اڭگىمەڭىزگە راقمەت
اۆتور: ەسىمجان ناقتىباي
