بالالارعا ارنالعان اقىلى ۇيىرمەنىڭ پايداسى بار ما؟

الماتى. KAZINFORM - ءبىر قاراعاندا، مۇنداي جارىستار بالانىڭ ونەرىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىندەي كورىنەدى.

үйірме
Фото: aikyn.kz

بۇگىندە بالاسىن ساباقتان تىس ءتۇرلى ۇيىرمەلەرگە بەرۋ كوپتەگەن اتا-انا ءۇشىن قالىپتى جاعدايعا اينالدى. بۇعان دەيىن 3,5 ميلليون بالانىڭ قوسىمشا ءبىلىم الاتىنى تۋرالى جازعان بولاتىنبىز. ءبىرى ۇل- قىزىن دومبىراعا باۋلىسا، ەندى ءبىرى سپورتقا، بيگە، سۋرەت سالۋعا نەمەسە شەت ءتىلىن ۇيرەنۋگە قاتىستىرادى. ارينە، ءار اتا-انا بالاسىنىڭ جان-جاقتى دامىپ، بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى وتكىزگەنىن قالايدى. الايدا مۇنداي مەكەمەلەردىڭ اقىلى ۇيىرمەلەرى بارشىلىق . ونىڭ ۇستىنە اي سايىنعى تولەمنەن بولەك، ءتۇرلى جارىستار مەن بايقاۋلارعا قاتىسۋ، ارنايى كيىم مەن قاجەتتى قۇرال-جابدىق ساتىپ الۋ دا قوسىمشا شىعىندى تالاپ ەتەدى. سوندا اتا-اناعا بالاسىنىڭ دامۋىنا جۇمساعان قاراجاتى قانشالىقتى اقتالادى؟ اقىلى ۇيىرمەلەردىڭ ناقتى پايداسى قانداي؟ بۇگىن وسى سۇراققا جاۋاپ ىزدەپ كورەمىز.

ءبىر ۇيىرمە باعاسى قانشا؟ قازىر بالالارعا ارنالعان قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ قىزمەتتەرىنىڭ ءتۇرى كوپ. اسىرەسە جەكەمەنشىك شىعارماشىلىق ورتالىقتار، سپورت سەكتسيالارى مەن ءتىل ۇيرەتۋ كۋرستارى كەڭ تارالعان. ولاردىڭ باعاسى ساباقتىڭ باعىتىنا، ۇزاقتىعىنا، اپتالىق جيىلىگىنە جانە ورتالىقتىڭ ورنالاسقان جەرىنە بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى.

ماسەلەن، استاناداعى ءبىرقاتار ءبىلىم بەرۋ ورتالىقتارى وزدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جەلەدىگى پاراقشالارىندا جاريالاعان باعالارىنا قاراعاندا، شاحمات پەن سۋرەت سالۋ ۇيىرمەلەرىنىڭ ايلىق اقىسى 15 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ءبي ۇيىرمەلەرىنىڭ قۇنى 15- 30 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا بولسا، اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەتىن كەيبىر كۋرستار ايىنا 20 مىڭ تەڭگە سۇرايدى. ال روبوتوتەحنيكا باعىتىنداعى ساباقتاردىڭ باعاسى 20 مىڭنان 54 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. سپورت سەكتسيالارىنىڭ اراسىندا دا ايىنا 40 مىڭ تەڭگە تۇراتىن ۇسىنىستار كەزدەسەدى.

مىسالى، بالا اعىلشىن تىلىنە ايىنا 20 مىڭ تەڭگە، شاحماتقا 15 مىڭ تەڭگە جانە ءبي ۇيىرمەسىنە تاعى 15 مىڭ تەڭگە تولەپ قاتىسسا، وتباسى بيۋدجەتىنەن اي سايىن 50 مىڭ تەڭگە بولىنەدى. توعىز ايلىق وقۋ جىلىندا بۇل سوما 450 مىڭ تەڭگەگە جەتەدى. ەگەر وتباسىندا ەكى بالا بولسا جانە ەكەۋى دە وسىنداي ۇيىرمەلەرگە قاتىسسا، شىعىن ەكى ەسەلەنۋى مۇمكىن.

بۇعان جولاقى، ارنايى كيىم، مۋزىكالىق اسپاپ، سپورتتىق جابدىق نەمەسە باسقا دا قاجەتتى زاتتاردىڭ قۇنىن قوسقان جوقپىز.

بايقاۋعا دا اقشا كەرەك. اسىرەسە ونەر ۇيىرمەلەرىنە قاتىساتىن بالالاردىڭ اتا-انالارى ءۇشىن قوسىمشا شىعىننىڭ ءبىرى - ءتۇرلى شىعارماشىلىق بايقاۋلار. سوڭعى ۋاقىتتا مۇنداي جارىستاردىڭ جارناماسى دا جيىلەگەن. ءبىزدىڭ وزىمىزگە WhatsApp ارقىلى رەسپۋبليكالىق، حالىقارالىق دەڭگەيدە وتەدى دەپ كورسەتىلگەن ءتۇرلى اقىلى ونەر بايقاۋلارىنا شاقىرعان حابارلامالار كوپتەپ كەلىپ جاتادى. كەيبىر بايقاۋلار ەكى- ءۇش اپتا سايىن ۇيىمداستىرىلادى.

ءبىر قاراعاندا، مۇنداي جارىستار بالانىڭ ونەرىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەتىندەي كورىنەدى. الايدا ولاردىڭ بارلىعى بىردەي جاس ونەرپازدىڭ شەبەرلىگىن شىڭداۋعا قانشالىقتى ىقپال ەتەدى؟ بۇل سۇراقتىڭ جاۋابى ءارتۇرلى.

ءبىز وسى ماسەلە جونىندە جەكەمەنشىك ۇيىرمەدە بالالارعا دومبىرا ۇيرەتەتىن سانجار مۇحتار ۇلىنىڭ پىكىرىن سۇرادىق. (ول تولىق اتى-ءجونىن جانە جۇمىس ورنىن اتاۋماۋدى سۇرادى)

- ءبىز جەكەمەنشىك ورتالىقتا بالالارعا دومبىرا ۇيرەتەمىز. ارينە، ساباقتار اقىلى. وقىتۋ توپتىق فورماتتا جۇرگىزىلەدى. ءار توپتا شامامەن 6-7 بالادان وتىرادى. ولاردىڭ جاسى دا، دومبىرا تارتۋ دەڭگەيى دە ءارتۇرلى. ورتالىعىمىزدا وسىنداي بىرنەشە توپ بار. سول بالالاردىڭ كوپشىلىگىن اقىلى ونەر بايقاۋلارىنا قاتىستىرامىز. ارينە، ءبىز كاسىبي مۋزىكانت بولعاندىقتان، قاي بالانىڭ قانداي دەڭگەيدە دومبىرا تارتاتىنىن جاقسى بىلەمىز. ءبىراق بايقاۋعا قاتىسقان كەزدە ولاردىڭ باس جۇلدە نەمەسە ءبىرىنشى ورىن الىپ قايتاتىنىن ءجيى كورەمىز. شىنىن ايتقاندا، مۇنداي اقىلى بايقاۋلاردىڭ ءبىز ءۇشىن كاسىبي تۇرعىدان اسا ۇلكەن پايداسى بار دەپ ايتا المايمىن. دەگەنمەن اتا-انالاردىڭ سۇرانىسى وتە جوعارى.

قازىر بالاسىن دومبىرا ۇيرەنۋگە العاش الىپ كەلگەن اتا-انالاردىڭ ءوزى بىردەن «بالالاردى كونكۋرستارعا قاتىستىراسىزدار ما؟» دەپ سۇرايدى. كەيبىرى ءبىزدىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىمىزدى، جۇمىس تاجىريبەمىزدى نەمەسە وقىتۋ ادىستەمەمىزدى سۇرامايدى. ەڭ الدىمەن بايقاۋلارعا قاتىستىرۋ ماسەلەسىنە قىزىعۋشىلىق تانىتادى. بۇل تەك ماعان قاتىستى جاعداي ەمەس. ءبىزدىڭ ورتالىقتا ءۇش دومبىرا وقىتۋشىسى جۇمىس ىستەيدى. ۇشەۋىمىزگە دە اتا-انالار تاراپىنان قويىلاتىن نەگىزگى سۇراقتاردىڭ ءبىرى - وسى. سوندىقتان ولاردىڭ سۇرانىسىن ەسكەرىپ، بالالاردى ءتۇرلى اقىلى بايقاۋلارعا قاتىستىرامىز. ناتيجەسىندە وقۋشىلارىمىزدىڭ باسىم بولىگى باس جۇلدە نەمەسە ءبىرىنشى ورىن الىپ قايتادى. ەكىنشى ورىن الاتىندار وتە از. ونىڭ وزىندە كوبىنە دومبىرانى ەندى عانا ۇيرەنىپ جۇرگەن بالالار بولادى. ال ءۇشىنشى ورىن بەرىلەتىن بايقاۋلاردى كوپ كەزدەستىرمەدىك.

وسى رەتتە ءبىر جاعداي ەسىمە ءتۇسىپ وتىر. ەلىمىزگە بەلگىلى انشىلەردىڭ ءبىرى ءوز اتىنان اقىلى ونەر بايقاۋىن ۇيىمداستىرعان ەدى. سول كەزدە ۇيىمداستىرۋشىلار بايقاۋدىڭ افيشاسىندا قاتىسۋ جارناسىن تولەۋ مىندەتتى تۇردە جۇلدەلى ورىن الۋ دەگەن ءسوز ەمەس ەكەنىن الدىن الا ناقتى ەسكەرتكەن بولاتىن. مەنىڭشە، بۇل - دۇرىس ۇستانىم. ويتكەنى بايقاۋدىڭ باستى ماقساتى قاتىسۋشىلاردىڭ ءبارىن ماراپاتتاۋ ەمەس، ولاردىڭ ونەرىن كاسىبي تۇرعىدان باعالاۋ بولۋى كەرەك. الايدا سوڭعى جىلدارى ءوزىمىز قاتىسىپ جۇرگەن اقىلى بايقاۋلاردا بالالاردىڭ بارلىعى دەرلىك لاۋرەات اتانىپ قايتاتىنىن بايقاپ ءجۇرمىز، - دەيدى سانجار مۇحتار ۇلى.

شىنىندا دا، بايقاۋعا قاتىسۋ ءۇشىن تولەنەتىن جارنا ءبىر قاراعاندا اسا كوپ كورىنبەۋى مۇمكىن. الايدا بالا جىلىنا بەس بايقاۋعا قاتىسىپ، ءارقايسىسىنا 10 مىڭ تەڭگەدەن تولەسە، تەك قاتىسۋ اقىسىنىڭ ءوزى 50 مىڭ تەڭگەگە جەتەدى. ال باسقا قالاعا بارىپ ونەر كورسەتۋ قاجەت بولسا، جول ءجۇرۋ، تاماقتانۋ جانە قوناقۇي شىعىندارى دا قوسىلادى.

دەگەنمەن اقىلى بايقاۋلارعا جۇمسالعان قاراجاتتى تەك شىعىن رەتىندە قاراستىرۋ دا ءبىرجاقتى پىكىر بولار ەدى. ويتكەنى كەيبىر اتا-انالار مۇنداي جارىستاردىڭ بالانىڭ ونەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىراتىنىن ايتادى.

ءبىز بالاسىن دومبىرا ۇيىرمەسىنە قاتىستىرىپ جۇرگەن اتا-انانىڭ دا پىكىرىن سۇرادىق. اسەم مۇرات قىزىڭ ايتۋىنشا، اقىلى بايقاۋلاردىڭ پايداسىنا قاتىستى تانىستارى اراسىندا ءتۇرلى كوزقاراس قالىپتاسقان.

- ارينە، اينالامىزداعى تانىستارىمىز بەن دوستارىمىزدىڭ اراسىندا اقىلى بايقاۋلاردان ەشقانداي پايدا جوق دەپ ەسەپتەيتىندەر بار. ءبىراق مەنىڭ ويىمشا، مۇنداي جارىستاردىڭ بالاعا بەرەتىن وزىندىك اسەرى بولادى. ماسەلەن، بالامىز ساحناعا شىعىپ، ونەر كورسەتىپ، جۇلدەلى ورىن الىپ، مەدال تاعىپ قايتقاننان كەيىن دومبىراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعى ارتا تۇسەتىنىن بايقادىق. ۇيگە كەلگەن سوڭ اسپابىن قولىنا ءجيى الىپ، كۇندەلىكتى دايىندالۋعا تىرىسادى. ياعني مۇنداي ماراپاتتار بالاعا قوسىمشا موتيۆاتسيا بەرەدى. ارينە، بايقاۋلار اقىلى بولعاندىقتان، قاتىسۋ جارناسىن تولەيمىز. ءبىراق ۇستازدارى بىزدەن مىندەتتى تۇردە قاتىسۋدى تالاپ ەتپەيدى. تەك وسىنداي بايقاۋ وتەتىنىن، قاتىسۋ قۇنى قانشا ەكەنىن حابارلايدى. قالاساق قاتىسامىز، قالاماساق قاتىسپايمىز. ءبىزدىڭ وتباسىمىز ءۇشىن بۇل اسا ۇلكەن شىعىن ەمەس. دەگەنمەن مۇنداي بايقاۋلارعا بالاسىن قاتىستىرۋعا قارجىلىق مۇمكىندىگى جەتپەيتىن وتباسىلاردىڭ دا بار ەكەنىن تۇسىنەمىز، - دەيدى اتا-انا.

ونىڭ ايتۋىنشا، جاقىن قۇربىسىنىڭ بالاسى دا دومبىرا ۇيرەنەدى. الايدا ول اقىلى بايقاۋلاردىڭ پايداسى شامالى دەپ ەسەپتەپ، بالاسىن مۇنداي جارىستارعا كوپ قاتىستىرمايدى.

- سوندىقتان بارلىق اتا-انا ءۇشىن اقىلى بايقاۋلار پايدالى نەمەسە پايداسىز دەپ كەسىپ ايتۋ قيىن. ءوز تاجىريبەمىزدە ونىڭ پايداسىن كوبىرەك بايقادىق. دەگەنمەن كەيدە بايقاۋلاردا جەڭىلگەن بالا بولمايتىنداي كورىنەدى. قاتىسۋشىلاردىڭ كوبى باس جۇلدە الىپ قايتادى. ءبىر جاعىنان، مۇنىڭ قانشالىقتى ءادىل ەكەنى دە ويلاندىرادى. ەكىنشى جاعىنان، كىشكەنتاي بالانىڭ ساحنادان جىلاپ تۇسكەنىنەن گورى، ماراپات الىپ، قۋانىپ قايتقانى دۇرىس شىعار دەپ ويلايمىن. بۇل - مەنىڭ جەكە پىكىرىم، - دەيدى اسەل مۇرات قىزى.

راسىندا، بۇل جەردە ەكى ماسەلەنىڭ باسىن اجىراتىپ العان ءجون. ءبىرىنشىسى - بالانىڭ شىعارماشىلىق ىنتاسى. ەكىنشىسى - بايقاۋداعى كاسىبي باعالاۋدىڭ ادىلدىگى. ساحناعا شىعىپ، كوپشىلىك الدىندا ونەر كورسەتۋ، ماراپات الۋ بالانىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋى مۇمكىن. الايدا ءار قاتىسۋشىعا جوعارى ورىن بەرىلەتىن جارىستاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىن باعالاۋ بولەك ماسەلە.

استاناداعى №2-مۋزىكا مەكتەبىنىڭ ۇستازى ارمان سىزدىقوۆتان سۇراعانىمىزدا، ول مەملەكەتتىك مۋزىكا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى ءۇشىن تالاپتارى جوعارى، تەگىن كاسىبي بايقاۋلاردىڭ تيىمدىرەك ەكەنىن ايتقان بولادى دەدى. سونىمەن قاتار ول جەكەمەنشىك ستۋديالاردا ءبىلىم الاتىن بالالار ءۇشىن كوممەرتسيالىق جارىستار ساحنالىق تاجىريبە جيناۋدىڭ قوسىمشا مۇمكىندىگى بولا الاتىنىن دا جوققا شىعارمايدى.

مۇنى جالپى اقىلى ۇيىرمەلەرگە دە قاتىستى ايتۋعا بولادى. ماسەلەن، دومبىرا ۇيىرمەسىنە قاتىسقان بالا بىرنەشە ايدا جاڭا كۇيلەر ۇيرەنسە، سپورتقا بارعان وقۋشىنىڭ دەنە دايىندىعى جاقسارسا، ال ءتىل كۋرسىنا قاتىسقان بالا بۇرىنعىدان ەركىن سويلەي باستاسا، مۇنى ناقتى ىلگەرىلەۋ دەپ باعالاۋعا بولادى. ءبىراق مۇنداي ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن ۇيىرمەنىڭ اقىلى بولۋى جەتكىلىكسىز. وقىتۋشىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى، ساباقتىڭ جۇيەلىلىگى، بالانىڭ قىزىعۋشىلىعى جانە تۇراقتى دايىندىق تا ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ارينە، بالانىڭ قابىلەتىن دامىتۋعا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ قايتارىمىن بىردەن ەسەپتەۋ قيىن. ويتكەنى ونىڭ ناتيجەسى كەيدە بىرنەشە ايدان، ءتىپتى بىرنەشە جىلدان كەيىن عانا بايقالۋى مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە ءار بالانىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن قابىلەتى ءارتۇرلى. ءبىرى سپورتتا جەتىستىككە جەتسە، ەندى ءبىرى مۋزىكاعا نەمەسە سۋرەت سالۋعا بەيىم بولادى.

سوندىقتان اقىلى ۇيىرمەلەردىڭ پايداسى بار ما دەگەن سۇراققا ءبىرجاقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن. ءبىر وتباسى ءۇشىن اي سايىنعى تولەم بالاسىنىڭ بولاشاعىنا جاسالعان ينۆەستيتسيا بولسا، ەكىنشى وتباسى ءۇشىن ەلەۋلى قارجىلىق سالماق بولۋى مۇمكىن. سوندىقتان سۇراقتىڭ جاۋابىن، قۇرمەتتى وقىرمان، وزىڭىزگە قالدىردىق.

«ايقىن» گازەتى