باكتەريالاردىڭ انتيبيوتيككە توزىمدىلىگى ارتقان: ەلىمىزدەگى احۋال قانداي
استانا. KAZINFORM - سوڭعى جىلدارى الەمدە انتيبيوتيكتەرگە ءتوزىمدى باكتەريالار كوبەيىپ، كەيبىر ينفەكتسيالاردى ەمدەۋ قيىنداپ بارادى. انتيبيوتيكتەر نەگە اسەر ەتپەي قالادى؟ ءدارىنى ورىنسىز قابىلداۋدىڭ سالدارى قانداي؟ 18- 24-قاراشا ارالىعىندا وتەتىن ميكروبقا قارسى پرەپاراتتارعا توزىمدىلىك تۋرالى دۇنيەجۇزىلىك اقپاراتتاندىرۋ اپتالىعىنا وراي Kazinform ءتىلشىسى قازاقستانداعى جاعدايدى زەردەلەپ، وسى ساۋالدارعا جاۋاپ ىزدەدى.
فوتو: Kazinform / ج ي
قازاقستاندا انتيبيوتيككە توزىمدىلىك قانشالىقتى ارتتى
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ كوميتەتى Kazinform ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا ەلىمىزدە ءبىرقاتار باكتەريانىڭ انتيبيوتيكتەرگە توزىمدىلىگى ارتىپ كەلە جاتقانىن حابارلادى.
- E. coli جانە Klebsiella pneumoniae باكتەريالارىنىڭ ءۇشىنشى بۋىن تسەفالوسپوريندەرىنە توزىمدىلىگى سوڭعى ءۇش جىلدا 20 پايىزعا ارتقان، - دەلىنگەن كوميتەت جاۋابىندا.
ىشەك تاياقشاسى (E. coli) مەن Klebsiella pneumoniae باكتەريالارى نەسەپ جولدارىنىڭ ينفەكتسيالارىن، وكپەنىڭ قابىنۋىن جانە باسقا دا اۋرۋلاردى تۋدىرۋى مۇمكىن. ال تسەفالوسپوريندەر - باكتەريالىق ينفەكتسيالاردى ەمدەۋگە قولدانىلاتىن انتيبيوتيكتەردىڭ ءبىر توبى.
ەگەر ينفەكتسيا قوزدىرعىشى تاعايىندالعان انتيبيوتيككە ءتوزىمدى بولسا، ەم ناتيجە بەرمەۋى ىقتيمال. مۇنداي جاعدايدا باكتەريانىڭ قانداي دارىگە سەزىمتال ەكەنىن زەرتحانالىق جولمەن انىقتاپ، سوعان ساي ەم تاڭداۋعا تۋرا كەلەدى.
كوميتەتتىڭ مالىمەتىنشە، التىن تۇستەس ستافيلوكوكك (Staphylococcus aureus)، كوك ءىرىڭ تاياقشاسى (Pseudomonas aeruginosa) ،Acinetobacter baumannii جانە ەنتەروكوكتار اراسىندا دا انتيبيوتيككە توزىمدىلىك انىقتالىپ وتىر. ەلىمىزدە بىرنەشە انتيبيوتيككە بىردەي ءتوزىمدى باكتەريالار دا كەزدەسەدى. بۇل ماسەلە اسىرەسە جانساقتاۋ جانە قارقىندى تەراپيا بولىمشەلەرىندە وزەكتى.
ۆەدومستۆو انتيبيوتيككە توزىمدىلىكتىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى رەتىندە ءدارىنى شامادان تىس ءارى نەگىزسىز قولدانۋدى، دارىگەردىڭ تاعايىنداۋىنسىز قابىلداۋدى جانە ەمدەۋ ءتارتىبىن ساقتاماۋدى اتادى.
انتيبيوتيككە قايسىسى توزىمدىرەك: ادام اعزاسى ما، الدە باكتەريالار ما؟
كەي ادامدار انتيبيوتيكتى ءجيى قابىلداسا، اعزاسى دارىگە ۇيرەنىپ كەتەدى دەپ ويلايدى. شىن مانىندە، انتيبيوتيككە ادام اعزاسى ەمەس، باكتەريالار ءتوزىمدى بولادى.
Nazarbayev University مەديتسينا مەكتەبىنىڭ دوكتورانتى داريعا جازىقبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، ادام اعزاسىندا تىرشىلىك ەتەتىن كەيبىر باكتەريالار قالىپتى جاعدايدا زيان كەلتىرمەيدى. الايدا يممۋنيتەت السىرەگەندە نەمەسە ادام قاتتى اۋىرعاندا ولار ينفەكتسيا تۋدىرۋى مۇمكىن.
ماسەلەن، ىشەك تاياقشاسى مەن Klebsiella pneumoniae ادامنىڭ ىشەگىندە، ال التىن تۇستەس ستافيلوكوكك تەرىسىندە كەزدەسەدى. مۇنداي باكتەريالار شارتتى پاتوگەندى دەپ اتالادى.
داريعا جازىقبايەۆانىڭ تۇسىندىرۋىنشە، انتيبيوتيكتەردى ءجيى ءارى ورىنسىز قابىلداۋ دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالاردىڭ كوبەيۋىنە جاعداي جاسايدى.
- ادام انتيبيوتيكتى بىرىنەن سوڭ ءبىرىن قابىلداي بەرسە، وسى باكتەريالار دارىگە ءتوزىمدى بولا باستايدى. كەيىن ولار تسيستيت نەمەسە باسقا دا ينفەكتسيالاردى تۋدىرۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا انتيبيوتيكتەر اسەر ەتپەۋى ىقتيمال، - دەدى زەرتتەۋشى.
ونىڭ سوزىنشە، انتيبيوتيك قابىلداعان كەزدە اۋرۋ قوزدىرعىشتارىمەن بىرگە اعزاداعى پايدالى باكتەريالار دا جويىلۋى مۇمكىن. ال دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالار ساقتالىپ، كوبەيە بەرەدى.
ماسەلەنى كۇردەلەندىرەتىن تاعى ءبىر جايت بار. باكتەريالار دارىگە توزىمدىلىك گەندەرىن ءبىر- بىرىنە بەرە الادى. ءتوزىمدى باكتەريالار ادامدار اراسىندا دا تارالۋى مۇمكىن. سوندىقتان انتيبيوتيكتەردى ورىنسىز قولدانۋدىڭ سالدارى ءبىر ادامنىڭ دەنساۋلىعىمەن شەكتەلمەيدى.
دەگەنمەن انتيبيوتيكتىڭ اسەر ەتپەۋى ءاردايىم باكتەريالاردىڭ دارىگە توزىمدىلىگىنە بايلانىستى ەمەس. ماسەلەن، تۇماۋ مەن سۋىق ءتيۋدىڭ باسىم بولىگىن ۆيرۋستار تۋدىرادى. ال انتيبيوتيكتەر ۆيرۋستارعا اسەر ەتپەيدى.
قازاقستاندىقتار انتيبيوتيكتى قانشالىقتى كوپ قابىلدايدى؟
2024 -جىلى Antibiotics عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە سايكەس، قازاقستاندا انتيبيوتيكتەردى تۇتىنۋ كولەمى 2020 -جىلى ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتىپ، كەيىنگى جىلدارى تومەندەگەن. دەگەنمەن باكتەريالاردىڭ دارىگە توزىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءقاۋپى جوعارى انتيبيوتيكتەر ءالى دە ءجيى قولدانىلادى.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، Nazarbayev University مەديتسينا مەكتەبىنىڭ اسسيستەنت- پروفەسسورى، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى يۋليا سەمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، قازاقستاندا انتيبيوتيكتەردى تۇتىنۋ دەڭگەيى ەۋروپاداعى ورتاشا كورسەتكىشكە شامالاس.
- سكانديناۆيا ەلدەرى انتيبيوتيكتەردى ورىندى قولدانۋ بويىنشا الەمدە كوش باستاپ تۇر. بۇل ەلدەردە انتيبيوتيكتەر از قولدانىلادى. ال وڭتۇستىك ەۋروپادا، ماسەلەن، يتاليا، يسپانيا مەن بالقان ەلدەرىندە بۇل دارىلەردى تۇتىنۋ دەڭگەيى قازاقستانعا قاراعاندا الدەقايدا جوعارى. دەگەنمەن ءبىز الەمدەگى وزىق تاجىريبەگە سۇيەنۋىمىز كەرەك، - دەدى عالىم.
ونىڭ سوزىنشە، انتيبيوتيكتەردىڭ قانشالىقتى كوپ قولدانىلۋىمەن قاتار، قانداي پرەپاراتتاردىڭ تاڭدالاتىنى دا ماڭىزدى.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى انتيبيوتيكتەردى ءۇش توپقا بولەدى: Access, Watch جانە Reserve. ءبىرىنشى توپتاعى دارىلەر كەڭ تارالعان ينفەكتسيالاردى ەمدەۋگە ۇسىنىلادى. ەكىنشى توپتاعى پرەپاراتتاردى قولدانۋ ەرەكشە باقىلاۋدى قاجەت ەتەدى. ال ءۇشىنشى توپتاعى انتيبيوتيكتەر بىرنەشە دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالار تۋدىرعان ينفەكتسيالاردى ەمدەۋگە ارنالعان.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستاندا Watch توبىنا جاتاتىن انتيبيوتيكتەردىڭ ۇلەسى جوعارى.
مۇنداي جاعداي الەمدە دە بايقالادى. ددۇ دەرەگىنشە، 2022 -جىلى الەمدە قولدانىلعان انتيبيوتيكتەردىڭ شامامەن 45 پايىزى Watch توبىنا تيەسىلى بولسا، 53 پايىزى Access توبىنداعى پرەپاراتتارعا تيەسىلى بولعان.
2030 -جىلعا قاراي الەمدە Access توبىنداعى انتيبيوتيكتەردىڭ ۇلەسىن كەمىندە 70 پايىزعا جەتكىزۋ كوزدەلگەن. بۇل دارىلەرگە باكتەريالاردىڭ ءتوزىمدى بولۋ ءقاۋپى سالىستىرمالى تۇردە تومەن.
دەمەك، انتيبيوتيككە توزىمدىلىكتىڭ تارالۋىن تەجەۋ ءۇشىن ءدارىنى قاجەتسىز قابىلداماۋ عانا ەمەس، ينفەكتسياعا قارسى ءتيىمدى پرەپاراتتى دۇرىس تاڭداۋ دا ماڭىزدى.
انتيبيوتيكتەردى نەگە ورىنسىز قولدانامىز؟
Nazarbayev University عالىمدارى قازاقستاندا انتيبيوتيكتەردى قولدانۋ تاجىريبەسىن زەرتتەگەن. ولار تۇرعىندار مەن دارىگەرلەر اراسىندا ساۋالناما وتكىزىپ، ءدارىحانالارداعى جاعدايدى دا زەردەلەگەن.
يۋليا سەمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، زەرتتەۋ ناتيجەسىندە تۇرعىنداردىڭ انتيبيوتيكتى قانداي اۋرۋ كەزىندە قابىلداۋ كەرەگىن بىلە بەرمەيتىنى انىقتالعان. ماسەلەن، ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 40 پايىزى انتيبيوتيك بەل اۋىرعاندا كومەكتەسەدى دەپ جاۋاپ بەرگەن. كەيبىرى باس اۋىرعاندا وسى ءدارىنى قابىلداۋعا بولادى دەپ ەسەپتەگەن. سۋىق تيگەندە انتيبيوتيك ءىشۋ كەرەك دەگەن تۇسىنىك تە كەڭ تارالعان.
عالىمنىڭ سوزىنشە، كەي تۇرعىندار دارىگەرگە قارالماي، ءدارىحانا قىزمەتكەرىنىڭ كەڭەسىنە سۇيەنىپ، انتيبيوتيك ساتىپ الادى. ەندى ءبىرى دارىگەردەن انتيبيوتيك تاعايىنداۋدى تالاپ ەتەدى. الايدا بۇل دارىلەردى ءوز بەتىنشە قابىلداۋدىڭ ءقاۋپى بار.
- انتيبيوتيكتەردىڭ پايداسىن عانا ويلاپ، جاعىمسىز اسەرلەرى بارىن ەسكەرە بەرمەيمىز. كەيبىر پرەپاراتتار جۇيكە جۇيەسىنە كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. ءار انتيبيوتيكتىڭ پايداسى مەن ءقاۋپىن دارىگەر باعالاۋى قاجەت. سوندىقتان بۇل دارىلەردى ءوز بەتىنشە قابىلداۋعا نەمەسە جاقىندارىنا ۇسىنۋعا بولمايدى، - دەدى يۋليا سەمەنوۆا.
بالالار اۋىرعان كەزدە دە اتا-انالار انتيبيوتيككە جۇگىنۋگە اسىعۋى مۇمكىن. اسىرەسە بالانىڭ قىزۋى بىرنەشە كۇن تۇسپەسە نەمەسە جوتەلى باسىلماسا، انتيبيوتيك بەرۋ كەرەك دەگەن وي تۋىندايدى.
داريعا جازىقبايەۆانىڭ ايتۋىنشا، بالانىڭ ءجيى اۋىرۋى ءار جولى انتيبيوتيك قابىلداۋ قاجەت دەگەندى بىلدىرمەيدى.
- بالالاردىڭ جىلىنا ءتورت- بەس رەت ءجىتى رەسپيراتورلىق ۆيرۋستىق ينفەكتسيامەن اۋىرۋى قالىپتى جاعداي سانالادى. بالا ءوسىپ كەلە جاتقاندا ونىڭ اعزاسى ءتۇرلى ۆيرۋستارمەن، باكتەريالارمەن كەزدەسەدى. ارينە، اۋىرعان بالانى دارىگەرگە كورسەتۋ، ونىڭ نۇسقاۋىن ورىنداۋ قاجەت. ال ەگەر بالاعا ءار اۋىرعان سايىن انتيبيوتيك تاعايىندالا بەرسە، باسقا دارىگەردىڭ دە پىكىرىن العان ءجون، - دەدى زەرتتەۋشى.
مامان انتيبيوتيك شىنىمەن قاجەت بولعان جاعدايدا، مىسالى، باكتەريالىق پنيەۆمونيا كەزىندە دارىگەر تاعايىنداعان ەمنەن باس تارتۋعا بولمايتىنىن اتاپ ءوتتى.
انتيبيوتيكتەردى رەتسەپتسىز ساتۋعا تىيىم سالىنعانىمەن، زاڭ بۇزۋشىلىق ازايماي وتىر
تۇرعىنداردىڭ انتيبيوتيكتى ءوز بەتىنشە قابىلداۋىنا ونى ءدارىحانادان رەتسەپتسىز ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى دە اسەر ەتەدى.
Nazarbayev University عالىمدارى ءدارىحانالاردا وسى ماسەلەنى ارنايى زەرتتەگەن. ناتيجەسىندە دارىگەردىڭ رەتسەپتىسىنسىز انتيبيوتيك ساتىپ الۋعا بولاتىن جاعدايلار انىقتالعان.
قازاقستاندا انتيبيوتيكتەردى رەتسەپتسىز ساتۋعا تىيىم سالىنعان. الايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ 17 قاراشادا جاريالاعان مالىمەتىنشە، بيىل جىل باسىنان بەرى وسى تالاپتى بۇزعاندارعا قاتىستى 38 اكىمشىلىك حاتتاما تولتىرىلعان. ايىپپۇلداردىڭ جالپى سوماسى 8,2 ملن تەڭگەدەن اسقان.
وسىلايشا، 2023- 2025 -جىلدارى انتيبيوتيكتەردى رەتسەپتىسىز ساتۋعا بايلانىستى تولتىرىلعان حاتتامالار سانى ەكى ەسەدەن استام وسكەن. دەگەنمەن بۇل كورسەتكىشتەر انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى عانا قامتيدى. ولاردىڭ كوبەيۋىنە باقىلاۋدىڭ كۇشەيۋى دە اسەر ەتۋى مۇمكىن. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، رەتسەپتىسىز ساتۋعا ءجيى ارەكەت جاسالاتىن انتيبيوتيكتەردىڭ قاتارىندا ازيتروميتسين، تسەفترياكسون، تسەفازولين جانە تسيپروفلوكساتسين بار. وسىعان بايلانىستى ۆەدومستۆو جوعارى تاۋەكەل توبىنا جاتاتىن دارىلىك زاتتارعا مىندەتتى ەلەكتروندىق رەتسەپت ەنگىزۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. بۇل جۇيەنى دارىلىك زاتتاردى تسيفرلىق تاڭبالاۋ جانە قاداعالاۋ جۇيەسىمەن بىرىكتىرۋ كوزدەلگەن. الايدا ءدارىحانالارداعى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەنىڭ ءبىر بولىگىن عانا شەشەدى. انتيبيوتيكتىڭ قانداي جاعدايدا قاجەت ەكەنىن تۇرعىندار دا ءتۇسىنۋى كەرەك.
انتيبيوتيكتەر اسەر ەتپەي قالسا، ونىڭ سالدارى قانداي؟
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىنشە، 2023 -جىلى الەمدە زەرتحانالىق جولمەن راستالعان كەڭ تارالعان باكتەريالىق ينفەكتسيالاردىڭ ءاربىر التىنشى جاعدايىندا انتيبيوتيككە توزىمدىلىك انىقتالعان.
مۇنىڭ سالدارى قانشالىقتى اۋىر ەكەنىن ءولىم- ءجىتىم كورسەتكىشىنەن دە بايقاۋعا بولادى. 2024 -جىلى The Lancet عىلىمي جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋگە سايكەس، 2021 -جىلى الەمدە دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالار تۋدىرعان ينفەكتسيالارمەن بايلانىستى 4,71 ملن ادام قايتىس بولعان. سونىڭ ىشىندە 1,14 ملن ادامنىڭ ولىمىنە باكتەريالاردىڭ دارىگە توزىمدىلىگى تىكەلەي سەبەپ بولعان.
انتيبيوتيكتەردىڭ تيىمدىلىگى تومەندەگەن سايىن حيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاساۋ، اعزا الماستىرۋ جانە قاتەرلى ىسىككە شالدىققان ناۋقاستاردى ەمدەۋ كەزىندە دە ءقاۋىپ ارتادى. سەبەبى مۇنداي جاعدايدا باكتەريالىق ينفەكتسيالاردىڭ الدىن الۋ، ولاردى دەر كەزىندە ەمدەۋ ماڭىزدى.
انتيبيوتيككە توزىمدىلىك ەكونوميكاعا دا اسەر ەتەدى. ماسەلەن، دارىگەر تاعايىنداعان انتيبيوتيك ينفەكتسيا قوزدىرعىشىنا اسەر ەتپەسە، قوسىمشا تالداۋ جۇرگىزىپ، باسقا ءدارى تاڭداۋعا تۋرا كەلەدى. كەي جاعدايدا ناۋقاس اۋرۋحانادا ۇزاعىراق جاتادى، قىمبات دارىلەرگە مۇقتاج بولادى. بۇل ەمدەۋ شىعىندارىن كوبەيتەدى. ال ۇزاق ۋاقىت جۇمىسقا شىعا الماعان ادامنىڭ تابىسى ازايۋى مۇمكىن.
ددۇ- نىڭ بولجامىنشا، قازىرگى جاعداي وزگەرمەسە، 2035 -جىلعا قاراي دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالار تۋدىرعان ينفەكتسيالاردى ەمدەۋگە جۇمسالاتىن الەمدىك شىعىن جىلىنا 412 ملرد دوللارعا جەتۋى مۇمكىن. ال ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ تومەندەۋىنەن كەلەتىن شىعىن 443 ملرد دوللاردى قۇراۋى ىقتيمال.
دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بولجامىنا سايكەس، بۇل ماسەلە شەشىلمەسە، 2050 -جىلعا قاراي الەمدىك جالپى ىشكى ءونىم بولجامدى دەڭگەيىنەن 3,8 پايىزعا دەيىن تومەندەۋى مۇمكىن. وسىلايشا انتيبيوتيكتەردىڭ تيىمدىلىگىن ساقتاۋ ادام دەنساۋلىعى ءۇشىن عانا ەمەس، ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق دامۋى ءۇشىن دە ماڭىزدى.
انتيبيوتيككە توزىمدىلىكپەن كۇرەسۋ نەگە دارىگەرلەردىڭ عانا مىندەتى ەمەس؟
بيىل ميكروبقا قارسى پرەپاراتتارعا توزىمدىلىك تۋرالى دۇنيەجۇزىلىك اقپاراتتاندىرۋ اپتالىعى ء«بىرتۇتاس دەنساۋلىق، ورتاق ارەكەت: دارىگە توزىمدىلىكتىڭ الدىن الايىق» دەگەن ۇرانمەن ءوتىپ جاتىر.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ادام، جانۋارلار جانە قورشاعان ورتا ساۋلىعىنىڭ ءوزارا بايلانىسىنا نازار اۋدارىپ وتىر. ويتكەنى دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالاردىڭ پايدا بولۋى مەن تارالۋىنا انتيبيوتيكتەردىڭ مەديتسينادا عانا ەمەس، اۋىل شارۋاشىلىعىندا قالاي قولدانىلاتىنى دا اسەر ەتەدى.
Nazarbayev University رەزيدەنتى جادىرا مۇستافا بۇل ماسەلەنى ادام دەنساۋلىعىمەن عانا بايلانىستىرۋ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ايتادى.
- ءبىز بۇل الەمدە جالعىز ءومىر سۇرمەيمىز. اينالامىزدا جانۋارلار، وسىمدىكتەر بار. ولاردىڭ بارلىعى ءبىر- بىرىمەن تىعىز بايلانىستى. سوندىقتان انتيبيوتيككە توزىمدىلىكتىڭ پايدا بولۋىنا قورشاعان ورتاداعى وزگەرىستەر دە اسەر ەتەدى، - دەدى ول.
ماماننىڭ تۇسىندىرۋىنشە، مال شارۋاشىلىعىندا انتيبيوتيكتەردى ورىنسىز قولدانۋ دارىگە ءتوزىمدى باكتەريالاردىڭ كوبەيۋىنە جاعداي جاسايدى. مۇنداي باكتەريالار جانۋارلاردان ادامعا تىكەلەي نەمەسە ازىق-تۇلىك ارقىلى تارالۋى مۇمكىن.
انتيبيوتيك قالدىقتارىنىڭ قورشاعان ورتاعا ءتۇسۋى دە ءقاۋىپ توندىرەدى. ماسەلەن، ءدارى قالدىقتارى توپىراققا نەمەسە سۋعا تۇسسە، ونداعى باكتەريالاردىڭ انتيبيوتيككە ءتوزىمدى بولۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.
- بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن مەديتسينا سالاسىمەن شەكتەلمەي، ۆەتەريناريا، اۋىل شارۋاشىلىعى جانە قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالالارىندا دا باقىلاۋ جۇرگىزۋ قاجەت، - دەدى جادىرا مۇستافا.
عىلىمدا مۇنداي ءتاسىل One Health، ياعني «ءبىرتۇتاس دەنساۋلىق» تۇجىرىمداماسى دەپ اتالادى. ونىڭ نەگىزىندە ادام، جانۋارلار، وسىمدىكتەر جانە قورشاعان ورتا ساۋلىعىن ءبىر- بىرىنەن ءبولىپ قاراماي، ورتاق ماسەلەلەردى بىرلەسىپ شەشۋ كوزدەلگەن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، قازاقستاندا انتيبيوتيككە توزىمدىلىكپەن كۇرەس اياسىندا وسى باعىتتا دا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.
قازاقستاندا انتيبيوتيككە توزىمدىلىكتى ازايتۋ ءۇشىن نە ىستەلىپ جاتىر؟
قازاقستاندا ميكروبقا قارسى پرەپاراتتارعا توزىمدىلىكتى تەجەۋ جونىندەگى 2023- 2027 -جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ اياسىندا زەرتحانالىق دياگنوستيكانى جەتىلدىرۋگە، انتيبيوتيكتەردى ورىندى قولدانۋعا جانە ينفەكتسيالاردىڭ الدىن الۋعا كوڭىل بولىنگەن.
دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى Kazinform ساۋالىنا بەرگەن جاۋابىندا ەلىمىزدە انتيبيوتيككە توزىمدىلىكتى باقىلاۋ جۇيەسىنە 26 زەرتحانا تارتىلعانىن حابارلادى.
بۇل زەرتحانالار ينفەكتسيا قوزدىرعىشتارىن جانە ولاردىڭ قانداي انتيبيوتيكتەرگە ءتوزىمدى ەكەنىن انىقتايدى. اۋىر ينفەكتسيالار مەن سەپسيس كەزىندە باكتەريولوگيالىق زەرتتەۋ ناتيجەلەرى ناۋقاسقا ءتيىمدى ەم تاڭداۋعا كومەكتەسەدى. مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، مەديتسينالىق ۇيىمداردا انتيبيوتيكتەردىڭ دۇرىس تاعايىندالۋى كلينيكالىق حاتتامالار، ميكروبيولوگيالىق زەرتتەۋلەر، كلينيكالىق فارماكولوگتەردىڭ جۇمىسى جانە ىشكى باقىلاۋ ارقىلى قاداعالانادى.
دەگەنمەن عالىمدار انتيبيوتيكتەردى ورىندى قولدانۋ ءۇشىن دارىگەردىڭ مەديتسينالىق ءبىلىمى عانا جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتادى.
Nazarbayev University عالىمدارى دارىگەرلەرگە انتيبيوتيكتەردى دۇرىس تاعايىنداۋعا كومەكتەسەتىن بىرنەشە ءادىستى زەردەلەگەن. سونىڭ ءبىرى - ناۋقاسپەن دۇرىس سويلەسە ءبىلۋ. ماسەلەن، ناۋقاس جۇمىسقا تەزىرەك ورالۋ ءۇشىن انتيبيوتيك جازىپ بەرۋدى سۇراۋى مۇمكىن. مۇنداي جاعدايدا دارىگەر وعان انتيبيوتيكتىڭ نەگە قاجەت ەمەس ەكەنىن تۇسىندىرە ءبىلۋى كەرەك.
عالىمدار دارىگەرلەرگە شەشىم قابىلداۋعا كومەكتەسەتىن كومپيۋتەرلىك باعدارلامالاردى قولدانۋدى دا ۇسىنادى. مۇنداي باعدارلامالار ناۋقاستىڭ شاعىمدارى مەن تالداۋ ناتيجەلەرىن ەسكەرىپ، انتيبيوتيك تاعايىنداۋ قاجەت پە، جوق پا دەگەن سۇراققا جاۋاپ تابۋعا كومەكتەسەدى.
يۋليا سەمەنوۆانىڭ ايتۋىنشا، ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى ەندى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىن تاجىريبەدە قولدانۋدى كوزدەپ وتىر. اسىرەسە ەمحانالاردا انتيبيوتيكتەردى دۇرىس تاعايىنداۋ ماڭىزدى. سەبەبى انتيبيوتيكتەردىڭ ۇشتەن ەكىسى امبۋلاتوريالىق دەڭگەيدە قولدانىلادى.
بۇل باعىتقا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى دا نازار اۋدارىپ وتىر. ۇيىمنىڭ 2026 -جىلعى قاڭتاردا جاريالاعان ەسەبىندە قازاقستاندا العاشقى مەديتسينالىق كومەك دەڭگەيىندە انتيبيوتيكتەردىڭ قولدانىلۋىن باقىلاۋدى جەتىلدىرۋ، اقپاراتتىق جۇيەلەردى دامىتۋ جانە مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ۇسىنىلعان.
بۇدان بولەك، دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى انتيبيوتيكتەردىڭ رەتسەپتسىز ساتىلۋىن باقىلاۋدى كۇشەيتۋدى، زەرتحانالاردىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋدى جانە مەديتسينا ماماندارىنا ميكروبقا قارسى پرەپاراتتارعا توزىمدىلىك جونىندە ءبىلىم بەرۋدى كوزدەپ وتىر.
ماماندار انتيبيوتيكتەردەن باس تارتۋعا شاقىرمايدى. بۇل دارىلەر كوپتەگەن باكتەريالىق ينفەكتسيانى ەمدەۋدە ءالى دە ادام ءومىرىن ساقتاپ كەلەدى. باستىسى - انتيبيوتيكتەردى قاجەت بولعان جاعدايدا عانا، دارىگەردىڭ تاعايىنداۋىمەن قابىلداۋ. ولاردى ورىندى قولدانۋ دارىلەردىڭ تيىمدىلىگىن ۇزاق ۋاقىت ساقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.