اۆياتسيا سالاسىنا قانداي رەفورمالار قاجەت

نارىقتى رەتتەۋ تەتىگى

جاڭا تەرمينال، اۆياتسيالىق وتىن ءوندىرىسى سەكىلدى ماسەلەلەر اۋقىمدى رەفورمانىڭ ءبىر بولىگى عانا. قازىر مەملەكەتكە قول جايماي، كومپانيالاردىڭ ءوز بەتىنشە دامۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ ودان دا ماڭىزدى بولىپ تۇر. VietJet Qazaqstan كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ادىلبەك ومىراليەۆتىڭ ايتۋىنشا، وتاندىق نارىق مۇنداي تاۋەكەلگە دايىن.

- قازاقستان شەكاراسىنان 500 شاقىرىم راديۋستا شامامەن 80 ميلليون ادام تۇرادى. اۆياتسيا ءۇشىن اتالعان كورسەتكىش - نەبارى جارتى ساعاتتىق ۇشۋ قاشىقتىعىن بىلدىرەدى. الايدا وسى مۇمكىندىكتى تولىق پايدالانىلىپ وتىرعان جوقپىز، - دەدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، سالانى تەجەپ وتىرعان اۆياتسياداعى ينفراقۇرىلىم ەمەس، بار گاپ نارىقتى رەتتەۋدىڭ شيكى مودەلىندە. سەبەبىنە ۇڭىلسەك، قولدانىستاعى باسقارۋ تەتىگى ون شاقتى جىل بۇرىن قولدانىسقا ەنگەن. ول كەزدە نارىق تا، ەكونوميكالىق جاعدايدا دا مۇلدە باسقا، ءتىپتى اۋە تاسىمالىنىڭ كولەمى الدەقايدا از ەدى. سوندىقتان بۇگىنگى نارىقتى رەتتەۋ مودەلىن زاماناۋي ۇلگىدە قايتا ازىرلەۋ مىندەتى تۇر.

Airbus ،Boeing: جاڭا ۇشاقتار كوبەيەدى

مامانداردىڭ كەلەسى توبى رەفورمانى اۋە تاسىمالداۋشىلاردان باستاۋ كەرەك دەگەن پايىمدا. اسىرەسە كومپانيالاردىڭ ۇشاق پاركىن ۇلعايتۋدى دۇرىس سانايتىندار كوپ. سىن ايتۋشىلار سوندا عانا كولەم مەن ساپا تەڭەسەدى دەپ توپشىلايدى.

Air Astana كومپانياسىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى يبراگيم جانلىەلدىڭ ايتۋىنشا، بيىل جىل سوڭىنا دەيىن كومپانياداعى ۇشاق سانى 67 گە دەيىن كوبەيەدى. ال 2029 -جىلعا قاراي اۋە كەمەسىنىڭ سانىن 83 كە، 2030 -جىلى 86 عا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر.

بۇل ماقساتقا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بريۋسسەلگە جاساعان رەسمي ساپارى ىقپال ەتۋى ىقتيمال. سول ساپاردا قازاقستان Airbus A320neo جانە A321neo ۇلگىسىندەگى 50 ۇشاقتى، Boeing 787 Dreamliner ۇلگىسىندەگى 15 ۇشاقتى ساتىپ الۋعا ۋاعدالاسقان- دى.

يبراگيم جانلىەل جاڭا ۇشاقتاردىڭ اۋە تاسىمال جۇيەسىنە قالاي قالاي اسەر ەتەتىنىن ايتتى.

- Airbus A320neo ۇشاقتارى الدىڭعى بۋىنمەن سالىستىرعاندا جانار- جاعارمايدى شامامەن 20 پايىزعا از تۇتىنادى جانە 9 ساعاتقا دەيىن ۇزدىكسىز ۇشا الادى. ال Boeing 787 Dreamliner الىس قاشىقتىقتاعى حالىقارالىق رەيستەردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.

دەمەك، حالىقارالىق اۆياتسيالىق حاب قۇرۋ ءۇشىن اۋە پاركىن ءالى دە كەڭەيتۋ وتە ماڭىزدى.

سۋبسيديا: قولداۋ ما، قولبايلاۋ ما؟

بىزدە ىشكى اۋە تاسىمالىن سۋبسيديالاۋ جۇيەسى بۇرىننان بار. مەملەكەت الەۋمەتتىك ماڭىزى بار باعىتتاردى قولداۋعا جىل سايىن شامامەن 7 ميلليارد تەڭگە بولەدى. بۇل رەيستەرمەن جىلىنا شامامەن 500 مىڭعا جۋىق جولاۋشى قاتىنايدى.

دەگەنمەن مۇنداي قولداۋعا قاتىستى ساراپشىلاردىڭ پىكىرى ءارتۇرلى. مىسالى، VietJet Qazaqstan كومپانياسىنىڭ باسقارما ءتوراعاسى ادىلبەك ومىراليەۆتىڭ پايىمىنشا، مەملەكەت اۋە تاسىمالداۋشىلاردى تۇراقتى قولداماعانى ءجون، كەرىسىنشە قارجىلاي كومەك تەك ۋاقىتشا سيپاتتا بولعانى دۇرىس. قارجىنىڭ ۋاقىتشا جاردەم ەكەنىن سەزىنگەن كومپانيالار كوممەرتسيالىق تۇرعىدان ءوزىن-ءوزى اقتايتىن قادامدارعا باراتىن بولادى.

سونىمەن قاتار ادىلبەك ومىراليەۆ اۋە كومپانيالارى مەن مەملەكەت اراسىنداعى سۋبسيديالىق كەلىسىمدى كەمىندە ءۇش جىلعا دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىندى. ۇزاق مەرزىمدى جوسپارلاۋ اۋە كومپانيالارىنا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە جولاۋشىلار بازاسىن قالىپتاستىرۋعا كومەكتەسەدى. وسىلايشا، بيۋدجەت قارجىسىنا تاۋەلدىلىك ازايادى.

مۇنداي ءتاسىل تيىمدىلىگىن الدەقاشان دالەلدەگەن. كەزىندە سۋبسيدياعا ارقا سۇيەگەن «استانا - تالدىقورعان» جانە «استانا - جەزقازعان» باعىتتارى ۋاقىت وتە كوممەرتسيالىق تۇرعىدان ىڭعايلى باعىتقا اينالعانىن بىلەمىز.

مامانداردىڭ ۇسىنىسىنا سۇيەنسەك، رەفورمانىڭ كەلەسى تارماعى تاريف ساياساتىنا قاتىستى بولۋى شارت. ويتكەنى ەلدەگى سۋبسيديالاناتىن رەيستەردىڭ جۇكتەمەسى شامامەن 95 پايىزدى قۇرايدى. سوعان قاراماستان بارلىق بيلەت بىردەي بەلگىلەنگەن باعامەن ساتىلىپ كەلەدى. ال ءىس جۇزىندە كەيبىر جولاۋشى ىڭعايلى ۇشۋ ۋاقىتى مەن قوسىمشا قىزمەت ءۇشىن ۇستەمەاقى تولەۋگە دايىن.

وسى ورايدا ساراپشىلار شەشىمنىڭ شەتىن شىعاردى. ايتۋلارىنشا، بيلەتتەردىڭ ءبىر بولىگىن ارزان (الەۋمەتتىك) باعامەن ساتىپ، قالعانىن نارىق باعاسىمەن ساۋدالاۋعا رۇقسات بەرۋ كەرەك. بۇل ۇشاق بيلەتتەرىن حالىققا قولجەتىمدى ەتىپ، بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالماقتى ازايتادى.

ادىلبەك ومىراليەۆتىڭ سوزىنشە، قازىرگى سۋبسيديالاۋ جۇيەسى اۋە كومپانيالارىنىڭ تەك شىعىنىن وتەيدى، وزگە قولداۋ شارالارى ماردىمسىز. مەملەكەت جاردەمى تابىس تابۋعا نەمەسە ينۆەستيتسيا سالۋعا ىنتالاندىرا الماي كەلەدى. كومپانيالار جەتكىلىكتى قولداۋ الا الماعان سوڭ جاڭا رەيستەردى اشۋ، قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋ، اۋە پاركىن جاڭارتۋ سەكىلدى باستامالارعا قۇلىقسىز.

بۇل ماسەلەنى اسىرەسە ۇشاق ساتىپ الۋ كەزىندە كوپ بايقايمىز. الەمدىك تاجىريبەدە اۋە كومپانيالارىنىڭ باسىم بولىگى ۇشاقتاردى وپەراتسيالىق ليزينگ ارقىلى الادى. الايدا بىزدە مەملەكەتتىك سۋبسيديا كولەمىن ەسەپتەگەندە مۇنداي شىعىندار ەسكەرىلمەيدى. سوڭىندا تاۋەكەلگە باراتىن تاعى اۋە كومپانيالارى.

- اۋە كومپانيالارى جاڭا رەيس اشۋ ءۇشىن قۇنى 20- 30 ميلليون دوللار بولاتىن ۇشاقتى ءوز قاراجاتىنا ساتىپ الۋى كەرەك بولادى. جەرگىلىكتى تاسىمالداۋشىلار ءۇشىن بۇل وڭاي ەمەس، - دەيدى ادىلبەك ومىراليەۆ.

سالىق ساياساتى دا اۋە بيلەتتىنىڭ باعاسىنا اسەر ەتەدى

اۋە بيلەتتەرىنىڭ باعاسى تەك سۋبسيدياعا بايلانىستى ەمەس. وعان مەملەكەت جۇرگىزىپ وتىرعان سالىق ساياساتى دا اسەر ەتەدى. قازىر حالىقارالىق رەيستەرگە قوسىلعان قۇن سالىعى سالىنبايدى (مولشەرلەمە - 0 پايىز) . ال قازاقستان ىشىندەگى رەيستەرگە 16 پايىز ق ق س قولدانىلادى.

ەۋروپانىڭ كوپتەگەن ەلىندە ىشكى اۋە تاسىمالى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار كولىك ءتۇرى رەتىندە مۇنداي سالىقتان تولىق بوساتىلعان نەمەسە جەڭىلدەتىلگەن سالىق رەجيمى ەنگىزىلگەن. سوندىقتان ساراپشىلار اۋە تاسىمالى سالاسىنداعى سالىق ساياساتىن قايتا قاراۋدى سۇراپ جۇرگەلى كوپ بولدى. بۇل ىشكى اۋە بيلەتتەرىنىڭ باعاسىن ارزانداتۋى مۇمكىن.

ال اۆيا- ساراپشى ابىل كەكىلبايەۆ سالاعا قاجەت رەفورمانىڭ ىشىنە ەڭبەك نارىعىنداعى احۋالدى قوستى. ونىڭ پايىمداۋىنشا، سالاداعى مامانداردىڭ جالاقىسى جوعارى ءارى سول ەڭبەكاقى كومپانيالاردىڭ الداعى شىعىنىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.

- قازاقستاندىق مامانداردىڭ ءبىلىمى، تاجىريبەسى مەن كاسىبي قۇزىرەتى ماڭىزدى. سالاداعى ساپا وتاندىق اۆياتسيانىڭ دامۋىنا جول اشۋى كەرەك. قازىرگى اۆياتسيادا ۇزاق مەرزىمدى باسەكە، ارتىقشىلىق ءدال وسى ادامي كاپيتالعا بايلاۋلى، - دەپ تۇيىندەدى ابىل كەكىلبايەۆ.

قازاقستان سوڭعى جىلدارى اۆياتسيا سالاسىن قارقىندى دامىتىپ كەلەدى. ءبىراق الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي، قۋاتتى اۆياتسيالىق حاب قۇرۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. ول ءۇشىن نارىقتاعى ەرەجەلەردى وزگەرتۋ كەرەك، اۋە كومپانيالارىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە جاعداي جاساپ، سالىق جانە سۋبسيديالاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ دە ماڭىزدى. وسى رەفورمالار ۇيلەسىمدى جۇزەگە اسسا، وتاندىق اۆياتسيا كولىك جۇيەسىن عانا ەمەس، ەكونوميكانىڭ وسۋىنە سەرپىن بەرەتىن ستراتەگيالىق سالاعا اينالا الادى.

اۆتور

ەرسىن شامشادين