بۇگىن ءبىر جىل. ۋكرايناداعى سوعىس نەمەن اياقتالۋى مۇمكىن؟

استانا. قازاقپارات - بىلتىر ءدال وسى كۇنى رەسەي ۋكراينا جەرىنە باسىپ كىرگەن ەدى. ءبىر جىل ىشىندە الەم ەلدەرى ۋكرايناعا قارجىلىق، گۋمانيتارلىق، اسكەري جاعىنان كومەكتەستى.

الايدا قازا تاپقاندار سانى دا از ەمەس. مۇنىڭ ارتى نەمەن اياقتالۋى مۇمكىن؟

Massaget.kz ءتىلشىسى ساياساتتانۋشى اسحات قاسەنعاليمەن سۇحباتتاستى.

ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆلاديمير زەلەنسكي BBC- گە بەرگەن سۇحباتىندا ۋكراينا قىرىمدى قايتارىپ العانعا دەيىن بۇكىل پلانەتا ءۇشىن تولىق بەيبىتشىلىك ورنامايتىنىن مالىمدەدى. ساياسات تانۋشى اسحات قاسەنعاليدىڭ ايتۋىنشا، سوعىسقا بىرنەشە فاكتور اسەر ەتەدى. تيىسىنشە، ونىڭ قالاي اياقتالاتىنى، قاشان اياقتالاتىنى دا سونداي فاكتورلارعا بايلانىستى.

«مىنە، سوعىسقا ءبىر جىل بولدى. كوپشىلىك سوعىس قاشان بىتەتىنى، قانداي سەناريمەن بىتەتىنى تۋرالى سۇراق قويادى. بۇل سۇراققا ناقتى جاۋاپ بەرۋ قيىن. سەبەبى بولجاممەن الىپ قاراعاننىڭ وزىندە سوعىستىڭ قاي ۋاقىتتا، قانداي سەناريمەن بىتەتىنىن ءتىس قاققان الەمدىك ساراپشىلار دا ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. سوندىقتان ءبىرقاتار فاكتورعا سۇيەنىپ قانا الداعى ۋاقىتتا وقيعالار قانداي تىزبەك ءوربيتىنى تۋرالى كىشىگىرىم بولجام جاساۋعا بولادى»، - دەيدى ول.

ساياسات تانۋشى اتاعان فاكتورلار قانداي؟

سوعىسقا اسەر ەتەتىن نەگىزگى فاكتورلارعا ەكونوميكالىق، اسكەري رەسۋرس جاتادى.

«بىرىنشىدەن، ۋكراينا سوعىسى قازىر رەسۋرستاردىڭ سوعىسىنا اينالىپ كەتتى دەسەك بولادى. رەسۋرستاردىڭ سوعىسى دەگەن نە؟ بۇل - ەكى سوعىسۋشى تاراپتىڭ قايسىنىڭ قارجىسى كوبىرەك، قايسىنىڭ قارجىسى ءبىرىنشى ازايادى دەگەن ءسوز. ال قارجى ازايعان كەزدە مەملەكەتتىڭ ىشىندەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەر دە ۋشىعادى. ۋكراينانىڭ قورى تەزىرەك ازايا ما، رەسەيدىڭ قورى تەزىرەك ازايا ما؟ ۋكراينانىڭ قورى دەگەنىمىز - باتىس ەلدەرىنىڭ قولداۋى. باتىس ۋكراينانى قانشالىق قولدايدى، سونشالىق بۇل تەكەتىرەستە ۇزاققا شىدايدى. سوندىقتان ەكونوميكالىق تۇرعىدا رەسۋرستاردىڭ سوعىسى باستالدى جانە اسكەري تۇرعىدا دا رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋىنا بايلانىستى تەكەتىرەس ءجۇرىپ جاتىر»، - دەيدى ول.

ساياسات تانۋشىنىڭ سوزىنشە، رەسەيدىڭ سانكسيالارعا ۇشىراۋى بۇل ەلدىڭ اسكەري قورىنا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر.

«رەسەي اسكەري تەحنيكاسىنىڭ باسىم كوپشىلىگىن ۇرىس الاڭىندا جوعالتتى، جاڭا تەحنيكانى وندىرۋگە تالپىنىپ جاتىر. ءبىراق بۇل رەسەيگە قيىنعا سوعىپ جاتىر، سەبەبى رەسەي سانكسياعا ۇشىراعان جانە جاڭا تەحنيكانى، اسىرەسە اسكەري تەحنيكانى جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن تەحنولوگيالاردى جەتكىزۋگە الەم ەلدەرىنە تىيىم سالىنعان. سوندىقتان رەسەي تەحنيكانى ءۇشىنشى الەم ەلدەرى سانالاتىن ەلدەردەن، ياعني افريكا ەلدەرىنەن، سولتۇستىك كورەيا، سانكسيا استىندا جاتقان يراننان ىزدەپ جاتىر. ولار قويمالارىندا بار اسكەري تەحنيكامەن قاشانعا دەيىن قولداي الادى؟ وسىعان دا بايلانىستى. ەكىنشىدەن، ۋكرايناعا بايلانىستى. باتىس ەلدەرى ۋكرايناعا قاشانعا دەيىن اسكەري تەحنيكا، قارۋ-جاراق بەرە الادى؟ بۇل دا وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ەكى تاراپتىڭ ەكونوميكالىق جانە اسكەري قورى سارقىلا باستاعان ساتتە سوعىستىڭ قاشان، قالاي اياقتالاتىنى بەلگىلى بولا باستايدى»، - دەيدى ول.

سونداي-اق، 2024-جىلى رەسەي مەن ا ق ش- تا پرەزيدەنت سايلاۋى وتەدى. سوندىقتان ۇرىس دالاسىنداعى شيەلەنىسۋى دە مۇمكىن ەكەن.

«بۇل جەردە تاعى ءبىر ماڭىزدى دۇنيە - الدا كەلە جاتقان پرەزيدەنت سايلاۋى. ا ق ش- تا 2024-جىلى پرەزيدەنت سايلاۋى، رەسەيدە دە 2024-جىلى پرەزيدەنت سايلاۋى بولادى. امەريكا ۋكراينانى بارىنشا قولداپ كەلە جاتقان مەملەكەت بولعاندىقتان، ول ۋكراينانىڭ ۇرىس دالاسىندا ناتيجە كورسەتكەنىن قالايدى. سەبەبى بۇل - قازىرگى پرەزيدەنت بايدەننىڭ پرەزيدەنت سايلاۋىنداعى سايلاۋالدى باعدارلامالارىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان 2023-جىلى ۇرىستا بارىنشا ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن كوبىرەك قارجى جانە قارۋ بەرۋگە تىرىسادى دەۋگە بولادى. رەسەيدە پۋتين دە تاعى ءبىر مارتە سايلاۋعا تۇسەدى. سوندىقتان پۋتين دە ۇرىس دالاسىندا ايتىلعان ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋگە تىرىسادى. بۇل رەسەي مەن ۋكراينا الداعى ۋاقىتتا ءىرى شايقاستاردى جۇرگىزەتىنىن بىلدىرەدى»، - دەيدى ساراپشى.

ساياسات تانۋشى اسحات قاسەنعالي ەكونوميكالىق جاعىنان رەسەيگە قاتىستى قانداي بولجام جاساۋعا بولاتىنىن ايتتى.

«ەكونوميكالىق قوردىڭ تاۋسىلۋىنا بايلانىستى ايتا كەتەتىن دۇنيە بار. رەسەيگە الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 2 پايىزى عانا تيەسىلى. ال ۋكراينانى قولداپ وتىرعان ەلدەر، مىسالى ا ق ش- قا 25 پايىزى تيەسىلى، ەۋروپالىق قاۋىمداستىققا 25 پايىزى تيەسىلى. وعان جاپونيانى قوسىڭىز. سوندا ۋكراينانى قولدايتىن ەكونوميكالىق رەسۋرسقا الەمدىك جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 50-55 پايىزى تيەسىلى. بۇل - ۇلكەن كورسەتكىش. وسى تۇرعىدا الەمدىك قاۋىمداستىق سوڭىنا دەيىن ۋكراينانى قولداسا، ەكونوميكالىق جاعىنان قورى ازايىپ، رەسەي ءسوزسىز جەڭىلىس تابۋى مۇمكىن»، - دەپ تۇيىندەدى ول.