ەڭبەك نارىعىنا قاجەتتى ماماندىقتار

وسىناۋ مىندەتتەر ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى جەكە وتاۋ تىكتى.

جاڭا ستراتەگيالار اياسىندا جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ باعىتىندا ۋنيۆەرسيتەتتەر اۆتونومياسى تۋرالى زاڭ، «ءبىلىمدى ۇلت» ساپالى ءبىلىم بەرۋ ۇلتتىق جوباسى، عىلىمدى دامىتۋدىڭ 2022-2026 -جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسى سياقتى باعدارلامالىق قۇجاتتار بەكىتىلدى. وسى قۇجاتتار نەگىزىندە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە- ءمينيسترى قۋانىش ەرعاليەۆ تولىمدى مالىمەت بەردى.

ونىڭ ايتۋىنشا، قازىر ەلىمىزدە 119 جوعارى وقۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. وندا 609150 ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. ولاردىڭ %35 عا جۋىعى، ياعني 230375 ستۋدەنت مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا وقيدى.

جىل سايىن گرانت سانى وسۋدە. 2022-2023 وقۋ جىلىنا 88214 گرانت ءبولىندى: باكالاۆرياتقا – 73061، ماگيستراتۋراعا - 13263، دوكتورانتۋراعا - 1890 ورىن. بۇلاردىڭ %60 ى، ياعني 42303 گرانت تەحنيكالىق ماماندىقتارعا بەرىلگەن. 10 مىڭ گرانت باتىس وڭىردەگى (اتىراۋ جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارى) جاستار مەن تىعىز قونىستانعان ايماقتارعا بەرىلگەن. ال «سەرپىن» باعدارلاماسىنا 3653 گرانت، بۇعان قوسا شەتەل ازاماتتارىنا 490 گرانت بولىنگەن. ونىڭ ىشىندە 150 گرانت ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ازاماتتارىنا، 100 ورىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنا كىرەتىن ەلدەر ازاماتتارىنا ارنالعان.

سونىمەن قاتار جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى %20 عا ءوستى. بۇرىن 31423 تەڭگە العان ستۋدەنتتەر ەندى 36660 تەڭگە الىپ ءجۇر. ال ماگيسترانتتاردىڭ ستيپەندياسى 76950 تەڭگەدەن 86987 تەڭگەگە جانە دوكتورانتتاردىكى 172500 تەڭگەدەن 195000 تەڭگەگە ءوستى. بۇل ءۇردىس بولاشاقتا جالعاسىن تاۋىپ، جىل سايىن %20 عا وسەدى.

سالاداعى باسىمدىقتىڭ ءبىرى - زاماناۋي مامان دايارلاۋ مودەلىنىڭ ەڭبەك نارىعىنا باعىتتالۋى. بۇل رەتتە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى كاسىبي، ايماقتىق ستاندارتتار مەن اتلاستارعا نەگىزدەلگەن. باعدارلامالاردىڭ %64 ى كاسىبي ستاندارتتاردى ەسكەرە وتىرىپ، جاڭارتىلدى.

- جوعارى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى مەن ەڭبەك نارىعىن ودان ءارى جاقىنداستىرۋ ءۇشىن الدىن الا بولجاۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. ايماقتاعى ۋنيۆەرسيتەتتەر اكىمدىكپەن جانە جەرگىلىكتى كورپوراتيۆتى سەكتورمەن تىعىز بايلانىس ورناتادى. وسىلايشا، ۋنيۆەرسيتەتتەر ءار ايماقتىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋعا زور ىقپال ەتە الادى. جالپى، ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا ەكى تەڭ تاراپ - جۇمىس بەرۋشىلەر (بيزنەس) مەن اكادەميالىق قاۋىمداستىق قاتىسۋى كەرەك. بۇل جۇيە قاجەتتى ءبىلىم مەن داعدىعا يە كادرلاردى دايىنداۋ ءۇشىن بولجاۋ زەرتتەۋلەرىن قامتاماسىز ەتەتىن «ماماندىعىم - بولاشاعىم» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزى بولادى. ۋنيۆەرسيتەتتەرگە ءوز ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرىلگەن. وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەميالىق ەركىندىگىن ودان ءارى كەڭەيتۋ ماقساتىندا جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. مۇنداعى وزگەرىستەردىڭ تاعى ءبىر ارتىقشىلىعى - پراكتيك- ماماندار مەن توپ- مەنەدجەرلەردى تارتۋ مۇمكىندىگىنىڭ ارتۋى، - دەدى ق. ەرعاليەۆ.

وسى ورايدا دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋم بولجامدارىنا سايكەس، 10 جىلدان كەيىن %60 عا جۋىق ماماندىق ترانسفورماتسياعا ۇشىرايتىنى دا ەسكەرىلىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇل باعىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ءومىر بويى ءبىلىم الۋ تۇجىرىمداماسى ازىرلەندى. تۇجىرىمدامادا كوزدەلگەن ءىس- شارالار كوپتەگەن ءبىلىم الۋ جولى ارقىلى، فورمالدى ەمەس وقىتۋ ارقىلى دا جاڭا ءبىلىم مەن قۇزىرەتتىلىكتەردى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تۇجىرىمدامانى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ ستاندارتىندا ميكروكۆاليفيكاتسيا ءبىلىم الۋ ناتيجەلەرىن قابىلداۋ جوسپارلانعان، «نانو- كرەديتتەر»، «جيناقتالعان دارەجەلەر» ۇعىمدارى ەنگىزىلگەن.

ەڭبەك نارىعىن پراكتيك- ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن بيىل قىركۇيەك ايىنان باستاپ 7 ۋنيۆەرسيتەتتە قاناتقاقتى رەجىمدە قولدانبالى باكالاۆريات باعدارلاماسى قولعا الىنا باستادى. بۇل باعدارلاما نەگىزىندە جۇمىس بەرۋشىلەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلىپ، «پراكتيكادا ءبىلىم الۋ» قاعيداتى قولدانىلىپ وتىر.

- ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ كادرلىق جانە زەرتتەۋ الەۋەتىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. باسقارۋشىلاردىڭ جاڭا بۋىنىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سينگاپۋر مىسالىندا دارىندى باسقارۋدىڭ (talent management) توعىسقان ساياساتى ەنگىزىلەدى. جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ، بيزنەس-قۇرىلىمدار، كاسىبي جانە قوعامدىق بىرلەستىكتەر وكىلدەرىنىڭ، وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ كورپوراتيۆتىك باسقارۋعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋ جۇمىسى جالعاسادى. بۇل باعىتتا وتكەن اپتادا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ديرەكتورلار قاۋىمداستىعى QID- مەن مەموراندۋمعا قول قويدى. توپ- مەنەدجەرلەر مەن قىزمەكەرلەر ءۇشىن كاسىبي دامۋ باعدارلاماسىن، تاعىلىمدامالار مەن فورسايت- سەسسيالارىن باستاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز، - دەدى ۆيتسە- مينيستر.

بۇعان قوسا وقۋ ورىندارىن عىلىمي- زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنە ترانسفورماتسيالاۋ بويىنشا ءىس- شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. بيىل ءال- فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى مەن ل. ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتەبەسىن الدى. ەندىگى كەزەك - م. اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە. بۇل قادام ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ عىلىمي- زەرتتەۋ الەۋەتىن كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى.

سونىمەن قاتار پرەزيدەنت پارمەنىمەن شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارىن اشۋ جۇمىستارى اتقارىلىپ جاتىر. بيىل قىركۇيەك ايىنان باستاپ ءال-فارابي اتىنداعى قاز ۇ ۋ نەگىزىندە ميفي جانە س. وتەبايەۆ اتىنداعى اتىراۋ مۇناي جانە گاز ۋنيۆەرسيتەتىندە گۋبكين اتىنداعى ر م ۋ فيليالدارى اشىلدى. سونداي-اق م. قوزىبايەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىندە اريزونا ۋنيۆەرسيتەتىمەن قوس ديپلومدى جانە بىرلەسكەن حالىقارالىق باعدارلامالار جۇزەگە اسىرىلدى. حەريوت ۆات ۋنيۆەرسيتەتىمەن ( ۇلى بريتانيا) ق. جۇبانوۆ اتىنداعى اقتوبە وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتى اراسىندا كەلىسىم بار. بۇعان قوسا شاكارىم ۋنيۆەرسيتەتى مەن ءى. جانسۇگىروۆ ۋنيۆەرسيتەتى نەگىزىندە فيليالدار اشۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. الىس شەتەلدەگى ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ساراپشىلارىن وقىتۋشىلىققا تارتۋ دا جوسپاردا بار.

جاقىندا ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگىسى - QS Asia University Rankings 2023 جارىققا شىقتى. وسى رەيتينگكە قازاقستاننىڭ 32 ۋنيۆەرسيتەتى ازيا ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ ۇزدىك تىزىمىنە كىردى. ولاردىڭ ىشىندە 2 وتاندىق ۋنيۆەرسيتەت (قاز ۇ ۋ جانە ە ۇ ۋ) ۇزدىك 100 دىكتىڭ قاتارىنان تابىلدى.

- قازىرگى ۋاقىتتا «تازا پاراقتان» جوباسى اياسىندا جوعارى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى 67 نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى قايتا قاراۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ءتىزىلىمىن، اككرەديتتەۋ ورگاندارىنىڭ، اككرەديتتەلگەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ رەتىن، سونداي-اق رەيتينگتىك كورسەتكىشتەردى بىرىكتىرۋ جوسپارلانىپ جاتىر. ەندى جوعارى ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا نۇسقاۋلىقتى، ونىڭ ىشىندە پەداگوگيكالىق ج و و- لاردى اككرەديتتەۋ ستاندارتىن ازىرلەۋ كەزەكتە تۇر. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ ساپاسىن انىقتايتىن قۇرال رەتىندە «اتامەكەن» ۇ ك پ رەيتينگىسى قولدانىلادى. وسى ايدىڭ سوڭىندا ناتيجەلەر شىعادى. رەيتينگ ناتيجەلەرى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ الەۋەتىن جانە ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن وبەكتيۆتى تۇرعىدان قاراۋعا مۇمكىندىك بەرەدى، - دەدى ق. ەرعاليەۆ.

ورىنبەك وتەمۇرات

«ەگەمەن قازاقستان»