ىستانبۇلداعى جارىلىس: تۇركياداعى ءىرى تەراكتىلەر حرونيكاسى
سونىڭ سالدارىنان 6 ادام قازا تاۋىپ، 80 نەن استام ادام جاراقات العان. وقيعا ورنىنا جەتكەن پوليتسيا جاساقتارى كوشەدە قاۋىپسىزدىك شارالارىن قامتاماسىز ەتۋگە بىردەن كىرىسىپ كەتتى.
نەگىزى بۇل جارىلىس - ەلدەگى بيىلعى ءبىرىنشى تەراكت ەمەس. ماسەلەن، قىركۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا مەرسيندەگى پوليتسيا عيماراتىنا شابۋىل جاسالىپ، سالدارىنان ءبىر ادام قايتىس بولعان ەدى. سوڭعى جىلدارى تۇركيادا تەرروريزمگە قاتىستى ءىس-ارەكەتتەر سانى ءبىراز ازايعان ەدى. ماماندار ونى تۇرىك ۇكىمەتىنىڭ تەرروريزممەن كۇرەس شارالارىن كۇشەيتۋىمەن بايلانىستىرادى. ماسەلەن، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، ەلدە 2020-جىلى 152 لاڭكەستىك قىلمىستىڭ جولى كەسىلگەن. ال وتكەن جىلدىڭ تەك ءۇش ايىندا 20 دان استام تەررورلىق قىلمىستىڭ الدىن العان. دەگەنمەن تۇركيادا سوڭعى ون جىلدا جۇزدەگەن ادام تەراكت قۇربانى بولدى. وسىنىڭ ىشىندە ەڭ ءىرى وقيعالارعا شولۋ جاساپ كوردىك.
6 ادام قازا تاۋىپ، 80نەن استام ادام جاراقات الدى
Anadolu اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە، كەشە، ياعني 13- قاراشا كۇنى جەرگىلىكتى ۋاقىتپەن ساعات 16:20 دا ىستانبۇلدىڭ بەيوگلۋ اۋدانىنداعى يستيكليال كوشەسىندە جارىلىس بولدى. وقيعا ورنىنا جەدەل جاردەم، قۇتقارۋشىلار، قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن AFAD بريگادالارى دەرەۋ جونەلتىلگەن.
قازىرگى تاڭدا جارىلىس بولعان اۋماقتا جەدەل-تەرگەۋ توبى جۇمىستى اياقتادى. پوليتسيا يستيكليال كوشەسى مەن تاكسيم الاڭىن جاۋىپ تاستاعان، كولىك پەن جاياۋ جۇرگىنشىلەر كىرە المايدى. سونىمەن بىرگە تاكسيم دجۋمحۋريەت كوشەسىندەگى سيسلي-تارلاباشي باعىتىنداعى جەراستى وتكەلى مەن ۋنكاپاني (اتاتۇرىك) كوپىرى دە كولىك قوزعالىسى ءۇشىن ۋاقىتشا جابىلدى.
يندونەزياعا ساپارىنىڭ الدىندا جينالىس وتكىزگەن تۇركيا پرەزيدەنتى ەردوعان: «مۇمكىن مۇنى تەرروريزم دەپ ايتقان دۇرىس ەمەس شىعار، ءبىراق گۋبەرناتوردىڭ وقيعاعا قاتىستى بەرگەن العاشقى اقپاراتى وسى كۇدىگىمىزدى راستاپ وتىر»، - دەدى.
«قازىرگى ۋاقىتتا شابۋىلدى ايەل ادام جاسادى دەگەن بولجام بار»، - دەپ اتاپ ءوتتى تۇركيا پرەزيدەنتى.
ال ۆيتسە-پرەزيدەنت فۋات وكتايدىڭ ايتۋىنشا، وسى ۋاقىتقا دەيىن 6 ادام قازا تاپتى، ونىڭ 4 ەۋى وقيعا ورنىندا قازا تاپسا، 81 ادام جاراقات العان. ولاردىڭ ەكەۋى - اۋىر حالدە.
وكتاي پرەزيدەنت ەردوعاننىڭ ءسوزىن قۋاتتاپ: «ءبىز ازىرگە جارىلىستى ايەل جاسادى دەگەن ويدامىز جانە تەررورلىق ارەكەت دەپ ەسەپتەيمىز»، - دەدى.
ىستانبۇل باس پروكۋراتۋراسى جارىلىسقا قاتىستى تەرگەۋ جۇمىستارىن باستادى. جارىلىسقا جايلى بارلىق بەينە جانە اۋديو جاڭالىقتاردى تاراتۋعا تىيىم سالىندى.
قازاقستاننىڭ مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقايەۆ تۇركيا پرەزيدەنتىنە كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى. قاسىم-جومارت توقايەۆ رەجەپ تايپ ەردوعانعا جولداعان جەدەلحاتىندا ىستانبۇل قالاسىنداعى جانتۇرشىگەرلىك لاڭكەستىك ارەكەتتىڭ سالدارىنان جازىقسىز ادامداردىڭ قۇربان بولعانى تۋرالى حاباردى تەرەڭ كۇيزەلىسپەن قابىلداعانىن جەتكىزدى.
«وسىنداي قيىن ساتتە باۋىرلاس تۇرىك ازاماتتارىنىڭ قايعىسىنا شىن نيەتىمىزبەن ورتاقتاسا وتىرىپ، سىزگە جانە جاقىندارىنان ايىرىلعان وتباسىلارعا قازاقستان حالقىنىڭ جانە جەكە ءوزىمنىڭ اتىمنان كوڭىل ايتامىن»، - دەپ جازىلعان جەدەلحاتتا.
پوليتسيا عيماراتىنا شابۋىل جاسالدى
بۇل بيىلعى ءبىرىنشى تەراكت ەمەس ەكەنىن ايتىپ كەتتىك. 2022-جىلعى 27- قىركۇيەكتە تۇركيانىڭ مەرسين قالاسىندا جەرگىلىكتى پوليتسيا عيماراتىنىڭ جانىندا جارىلىس بولدى. بەلگىسىز ءۇش ادام ءتارتىپ ساقشىلارىنىڭ كيىمىن كيىپ، پوليتسيا عيماراتىنا كىرمەك بولعان. پوليتسەيلەر ولاردى ۇستاماق بولعان كەزدە اتىس باستالعان.
وقيعا ورنىنا كولىكپەن جانكەشتى ايەل كەلەدى. ول كولىكتىڭ ىشىندە قولدان جاسالعان جارىلعىش زات بولعان. پوليتسيا ونى ۇستاماق بولىپ، وق جاۋدىرعاندا، سنارياد جارىلدى. جارىلىس سالدارىنان ءبىر پوليتسەي قازا تاۋىپ، ەكىنشىسى اۋىر حالدە اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. جەرگىلىكتى بيلىك تەراكتىنى ءۇش ادامنىڭ (ءبىر ەر مەن ەكى ايەل ادامنىڭ) جاساعانىن ايتىپ وتىر. ءبىرىنشى ايەل كولىكتە جارىلىپ كەتكەن، ەر ادام بىردەن قاماۋعا الىنسا، ەكىنشى ايەل ءالى ىزدەستىرىلىپ جاتىر. سونداي-اق كولىكتەگى جارىلعىش زات قاشىقتان باسقارۋ ارقىلى جارىلعانى انىقتالدى.
سوڭعى جىلدارى تۇركيادا بولعان ءىرى تەراكتىلەر
2015-2016-جىلدارى تۇركيادا بىرنەشە رەت تەراكت جاسالعان ەدى. نەبارى ەكى جىل ىشىندە 20 دان استام لاڭكەستىك ارەكەت جاسالىپ، 400 دەن استام ادام قازا تاپتى.
2015-جىلدىڭ 20- شىلدەسىندە تۇركيانىڭ سۋرۋچ قالاسىندا (سيريامەن شەكارالاس، شانلىۋرفا پروۆينتسياسىندا) تەراكت جاسالدى. سالدارىنان 32 ادام قازا تاۋىپ، 100 گە جۋىق ادام جارالاندى. جارىلىس امارا مادەني ورتالىعى عيماراتىنىڭ كىرەبەرىسىنە جاقىن جەردە بولعان. ول جەردە سوتسياليستىك جاستار قوعامدارى فەدەراتسياسىنىڭ وكىلدەرى باسپا ءسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ جاتقان ەدى. ونىڭ نەگىزگى تاقىرىبى سيريانىڭ كوباني قالاسىن دايش («يسلام مەملەكەتى»، قازاقستاندا تىيىم سالىنعان ۇيىم) لاڭكەستىك توبىنان ازات ەتۋ ەدى، ول قالادا نەگىزىنەن كۇردتەر تۇراتىن. اتالعان جاستار ۇيىمى كوبانيدى لاڭكەستەردەن ازات ەتۋگە سيرياعا بارماق بولعان. وسى باسپا ءسوز ءماسليحاتى ءوتىپ جاتقان كەزدە 20 جاستاعى تۇركيا ازاماتى ابدۋراحمان الاگوز ءوزىن جارىپ جىبەردى. ونىڭ بۇرىن سيريادا دايش جاعىندا سوعىسقانى بەلگىلى بولدى.
2015-جىلدىڭ 10- قازانى - تۇركيا تاريحىنداعى ەڭ قارالى كۇندەردىڭ ءبىرى. ءدال وسى كۇنى انكاراداعى ورتالىق تەمىرجول ۆوكزالىنا اپاراتىن ەستاكادانىڭ جانىندا ەكى جارىلىس بولىپ، سالدارىنان 100 دەن استام ادام قازا تاپقان ەدى. وندا كاسىپوداقتار مەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ بەلسەندىلەرى بەيبىتشىلىكتى قولداۋ جانە كۇرد لاڭكەستەرىنىڭ ارەكەتىنە قارسى ميتينگىگە قاتىسۋ ءۇشىن جينالدى.
تەرگەۋ مالىمەتتەرى بويىنشا، جارىلىستاردى جانكەشتىلەر جاساعان، ولاردىڭ ءارقايسىسى بەس كەلى تروتيلى بار بومبانى جارعان. ەل تاريحىنداعى ەڭ قاندى وقيعاعا اينالعان بۇل لاڭكەستىك ارەكەتتىڭ سالدارىنان 102 ادام قازا تاۋىپ، 300 دەن استامى اۋرۋحاناعا جەتكىزىلدى. شابۋىلدى جاساعانداردىڭ ءبىرى 2015-جىلى 20- شىلدەدە شانلىۋرفا پروۆينتسياسىندا ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەرگەن جانكەشتىنىڭ اعاسى يۋنۋس ەمرە الاگوز بولدى. ال 2018-جىلدىڭ 3- تامىزىندا تۇركيا سوتى تەراكتىگە قاتىستى ءىس بويىنشا توعىز ايىپتالۋشىنى ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىردى.
2016-جىلى 17- اقپاندا انكارادا تۇرىك قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قىزمەتتىك اۆتوبۋسىنىڭ جانىندا بومبا ورناتىلعان كولىك جارىلدى. شابۋىل سالدارىنان 28 ادام قازا تاۋىپ، 61 ادام جارالانعان. قازا تاپقاندار مەن جارالانعانداردىڭ كوپشىلىگى تۇرىك قارۋلى كۇشتەرىنىڭ وكىلدەرى، ونىڭ ىشىندە وفيتسەرلەر دە بار. تۇركيا بيلىگى بۇل شابۋىلعا سيريالىق كۇردتەردىڭ YPG مۇشەسى جاۋاپتى ەكەنىن ايتتى. شابۋىلدى «كۇردىستان ەركىندىك سۇڭقارلارى» ءوز موينىنا العان ەدى.
2016-جىلى 13- ناۋرىزدا انكارانىڭ باستى كوشەسى اتاتۇرىك بۋلۆارىنداعى اۆتوبۋس ايالداماسىنا جاقىن جەردە بومبا ورناتىلعان كولىك جارىلدى. جارىلىس سالدارىنان 37 ادام قازا تاپتى، 125 ادام جاراقات الدى. تۇركيا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، شابۋىلدى جاساعاندار كۇردىستاننىڭ جۇمىسشى پارتياسىمەن بايلانىسى بار ەكى تۇرىك ازاماتى. ولاردىڭ ءبىرى - 1992-جىلى تۋعان سەحەر چاگلا دەمير ەسىمدى ايەل. شابۋىلدى «كۇردىستان ازاتتىعى سۇڭقارلارى» توبى ءوز موينىنا الدى.
2016-جىلدىڭ 28- ماۋسىمىندا اتاتۇرىك حالىقارالىق اۋەجايىنىڭ (ىستانبۇل، تۇركيا) جولاۋشىلار تەرمينالىنىڭ ءارتۇرلى جەرىندە ءۇش جانكەشتى ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەردى. تەراكت سالدارىنان 45 ادام قازا تاپتى، ونىڭ 19 ى - شەتەلدىكتەر. 240 قا جۋىق ادام جاراقات الدى. 30- ماۋسىمدا تۇركيانىڭ ىشكى ىستەر ءمينيسترى ەفكان الا پارلامەنتتە سويلەگەن سوزىندە «قولدا بار مالىمەتتەر شابۋىلدى دايش («يسلام مەملەكەتى») توبى جاساعانىن دالەلدەيدى» دەپ ايتقان ەدى.
2016-جىلدىڭ 20- تامىزىندا تۇركيانىڭ وڭتۇستىگىندەگى گازيانتەپ قالاسىندا جانكەشتى ۇيلەنۋ تويى كەزىندە ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەردى. سالدارىنان 57 ادام قازا تاپتى (ونىڭ 34 ءى 18 جاسقا دەيىنگى بالالار مەن جاس وسپىرىمدەر)، تاعى 66 ادام جاراقات الدى. جانكەشتى 12-14 جاستا بولعان. بۇل شابۋىلدى ەشكىم موينىنا العان جوق.
2016-جىلى 10- جەلتوقساندا ىستانبۇلدا Vodafone Arena ستاديونىنىڭ سولتۇستىك-باتىس جاعىنا جاقىن جولدا جارىلعىش زات تولتىرىلعان كولىك جارىلدى. ارنايى پوليتسيا اۆتوبۋسى ءوتىپ بارا جاتقاندا جارىلعىش قۇرىلعى قاشىقتان ىسكە قوسىلدى. 45 سەكۋندتان كەيىن جانكەشتى ستاديون جانىنداعى ساياباقتا ءوزىن-ءوزى جارىپ جىبەردى. سالدارىنان 29 ادام قازا تاپتى، ونىڭ 27 ءسى پوليتسيا قىزمەتكەرى. 166 ادام جاراقات الدى.
2017-جىلدىڭ 1- قاڭتارىنا قاراعان ءتۇنى ىستانبۇلدىڭ ورتاكوي اۋدانىندا تۇنگى كلۋبتا بولعان تەراكت سالدارىنان 39 ادام قازا تاپتى، ونىڭ 16 سى - شەتەلدىكتەر. بەلگىلى بولعانداي، شابۋىلدى وزبەكستان تۋماسى ابدۋلعادير ماشاريپوۆ جاساعان، ول كوپ ۇزاماي ىستانبۇل اۋداندارىنىڭ بىرىندە ۇستالعان. شابۋىل ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى دايش لاڭكەستىك توبى ءوز موينىنا الدى. كەيىن وزبەكستاندىق ابدۋلعادير ماشاريپوۆ 40 رەت ءومىر بويى باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا جانە قوسىمشا 368-جىلعا سوتتالدى.
جالپى سودان بەرى تۇركيادا مۇنداي اۋقىمداعى ءىرى تەررورلىق ءىس-ارەكەتتەر بولعان جوق. اقپارات كوزدەرىنە سۇيەنسەك، تۇرىكتىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جىلىنا جۇزدەگەن تەراكتىنىڭ جولىن كەسكەن. ونىڭ ۇستىنە ماماندار سوڭعى جىلدارداعى جاھاندى جايلاعان پاندەميانىڭ دا اسەرى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتىپ وتىر.
