جىندى ىسقاقتىڭ بالاعاتى

ىشىندە اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ، جەڭىس قاشقىنوۆ جانە باسقا دا الماتىنىڭ ەكى- ءۇش جاس اقىنى بار ەكەن. سوندا داستارحان باسىندا اقاڭنىڭ ايتقان اڭگىمەسى ەدى.

- «لەنينشىل جاستىڭ» (قازىرگى «جاس الاش») قاراعاندى جانە سەلينوگراد وبلىستارى بويىنشا مەنشىكتى ءتىلشىسى بولىپ ىستەپ جۇرگەن كەزىم ەدى، - دەدى جازۋشى، عالىم اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ.

- اقتوعاي اۋدانىندا جىندى ىسقاق دەگەن كىسى بار دەگەندى ەستىدىم. «قوڭىرات» سوۆحوزىندا تۇراتىن ىسەكەڭنىڭ ۇيىنە ادەيى ىزدەپ كەلىپ ءتۇستىم. كىشكەنە عانا دومالانعان قارت ەكەن. سالەمىمدى العان سوڭ تورگە شىعارىپ، ءجون سۇرادى. قاراعاندى قالاسىندا تۇراتىنىمدى، جاڭاارقا اۋدانىندا تۋعانىمدى، قازىر گازەت ءتىلشىسى ەكەنىمدى ايتىپ بەردىم. سودان سوڭ اقساقال ءۇنسىز قالدى. مەن دە ءۇنسىزبىن. بىرتە- بىرتە الگى ۇيگە اۋىل ادامدارى جينالا باستادى.

الدىنا بارعان ادامدى ىسەكەڭ رەتىن تاۋىپ قايتسە دە بالاعاتتايدى. ەل سونى ەستۋگە جينالادى ەكەن. ءارى ول كىسى ءبىر ادامعا ايتقان تەڭەۋىن ەكىنشى ادامعا ءومىرى قايتالامايدى عوي. ىسەكەڭنىڭ الدىنان بالاعات ەستىمەي كەتكەندەر دە بار. ونداي ادامداردى ەل قۇرمەت تۇتادى.

ءبىر كەزدە شاي كەلدى. ونى- مۇنى ايتىپ وتىرىپ شاي ءىشىلدى. ءبىراق ءبىر ارناعا توعىسقان جۇيەلى اڭگىمە بولعان جوق. ءبارى اقساقالدىڭ اۋزىن باعۋلى سياقتى. سوعان قاراپ مەن دە شەشىلە الماي وتىرمىن. قايتكەن كۇندە بالاعات ەستىمەي اتتانباق ويدامىن.

مەن كەلىسىمەن قازان كوتەرىلگەن ەكەن. ءبىرازدان سوڭ ۇيمە تاباق ەت تە كەلىپ قالدى. سول ءۇيدىڭ كەلىنى بولۋى كەرەك، ءبىر جاس كەلىنشەك ەت تۋرايتىن پىشاق پەن تاباق اكەلىپ قويىپ ەدى، اۋىل ادامدارى توردە، مەنىڭ جانىمدا وتىرعان ىسەكەڭنىڭ الدىنا جىلجىتتى. ىسەكەڭ تاباقتى مەنىڭ الدىما سىرعىتىپ قويدى. «ماسقارا بولدىم- اۋ» دەپ ويلادىم. تۋرامايىن دەسەم، تابان استىندا بالاعات ەستۋىم مۇمكىن. ىسەكەڭنىڭ كۇتىپ وتىرعانىنىڭ ءوزى سول. سوندىقتان دا تاباقتى الدىما ىڭعايلاپ قويىپ، ەتتى تۋراۋعا كىرىستىم. بارىنشا ميپازداپ، بار ونەرىمدى سالىپ، جۇقالاپ- اق تۋرادىم. ۇيمە تاباق ەتتى جالعىز ءوزىم تۋراپ بولىپ، تۇزدىق قۇيىلدى دا جەۋگە كىرىستىك قوي. ءبىر كەزدە قايدان قالىپ قويعانىن بىلمەيمىن، ىسەكەڭ الدىنان تۋرالماعان ءبىر كەسەك ەتتى سۋىرىپ الىپ شىققانى. «قۇرىعان جەرىم وسى بولدى- اۋ» دەپ ويلاۋعا شامام دا كەلگەن جوق، ىسەكەڭ الگى ەتتى تاباقتىڭ ۇستىندە سالبىراتا ۇستاعان بەتى:

- ەي، سەلەۋدەي بولىپ سورايعان بويىڭنىڭ اكەسىنىڭ اۋزىن… جاسىم توقسانعا تاقالعاندا مىنا ەتكە قاقالىپ ءولسىن دەدىڭ بە؟ - دەپ «سورعالاتىپ» جىبەرگەنى.

سول- اق ەكەن «قاي جەردەن شي شىعار ەكەن؟» دەپ باعانادان كۇتىپ وتىرعان جۇرت قىران- توپان بولدى دا قالدى. سودان كەيىن- اق اقساقال كوڭىلدەنىپ، جۇرت تا جەلپىنىپ سالا بەردى. اڭگىمە- قاپتىڭ اۋىزى اشىلدى.

ءبىر ءسوز اراسىندا ىسەكەڭنەن:

- اقساقال، بوقتاۋدى قالاي ۇيرەندىڭىز؟ وعان قانداي سەبەپ بولدى؟ - دەپ سۇرادىم عوي.

- ياپىر- اي، قاراعىم- اي، بۇرىن ماعان ەشكىم مۇنداي سۇراق قويماعان ەدى، - دەپ ءبىراز ءۇنسىز وتىرىپ قالدى دا، ءبىرازدان سوڭ : - سۇراعان ەكەنسىڭ، ايتايىن، - دەپ باستادى ءسوزىن.

… بالاڭ جىگىت كەزىمدە ءبىر بايدىڭ جالشىسى بولدىم. الگى باي مەنى قايدا بارسا دا جانىنان تاستاماي الىپ جۇرەتىن. ءوزىنىڭ ەپتەگەن موللالىعى بار ەدى. ءبىر جولى كوپ ەل جينالعان ۇلكەن اسقا بارىپ، قونىپ جاتتىق. كەشكە قاراي باي دارەت الۋعا ءۇيدىڭ سىرتىنا قاراي بەتتەدى. مەن وشاق باسىنداعى قىز- كەلىنشەكتەرمەن قالجىڭداسىپ ءجۇرىپ، شاۋگىمگە جىلى سۋ قۇيعىزىپ الدىم. ءسويتىپ ءجۇرىپ ءبىر كەلىنشەكپەن ءسوز بايلاسىپ كەتكەم. دارەت سۋ اكەلە جاتقانىمدا الگى شاۋگىمنىڭ ءتۇبى كۇيە ەكەن، جاڭادا عانا ءاپپاق ەتىپ يلەپ كيگەن تەرى شالبارىما ۇيكەلىپ- اق كەتكەنى. قاپ- قارا كۇيە بولدى قالدى. ەندى قايتىپ شىدايىن:

- قاپ، اكەڭنىڭ اۋزىن… بىلعاعانىن قاراشى، - دەپ بوقتاپ جىبەرگەنىمدى ءوزىم دە بايقاماي قالدىم.

مۇنىمدى باي ەستىپ قالىپ، ءوزىمدى جەردەن الىپ، جەرگە سالسىن.

- ھارام بولعان سۋعا قالاي دارەت الامىن؟ بار، وڭباعان، انداعىنى توك تە، «ءبىسسىمىلدا» دەپ باسقا سۋ قۇيعىزىپ اكەل، - دەگەنى.

الگى كەلىنشەككە ەندى قايتىپ بارامىن؟ وعان نە دەمەكپىن؟ «توگىپ الدىم» دەيمىن بە؟ «وعان قايتا سۋ سۇراپ بارعانشا ولگەنىم ارتىق» دەپ نامىسقا باستىم. بايدان كەشىرىم سۇراپ،جالىنىپ، ءوتىندىم.

- وسى سۋمەن دارەت الا بەرىڭىز. مەن ەندى قايتىپ سۋ سۇراۋعا بارمايمىن، - دەدىم.

- جوق، مەن ھارام بولعان سۋعا دارەت المايمىن، - دەپ قيتىقتى اناۋ.

- ءما، ەندەشە، سۋىڭنىڭ اكەسىنىڭ اۋزىن… وسى اۋىلداعى سۋ بىتكەننىڭ، بۇلاعىنداعى سۋىنىڭ، وزەنى مەن كولىندەگى سۋىنىڭ اكەسىنىڭ اۋزىن… بۇكىل جەر جۇزىندەگى سۋ اتاۋلىنىڭ اكەسىنىڭ اۋزىن… ال، بۇكىل سۋ اتاۋلى تۇگەل ھارام بولدى، ەندى ءومىر بويى دارەت المايمىسىڭ؟ - دەپ شاۋگىمدى وزىنە قاراي لاقتىرىپ تاستاپ، كەتتىم دە قالدىم.

مۇنى ەستىگەن ەكىنشى ءبىر بايدىڭ بۇل قىلىعىما قىبى قانىپ، مەنى شاقىرتىپ الدى دا، استىما ات مىنگىزىپ، ۇستىمە كيىم بەرىپ، وزىنە قىزمەتشى ەتىپ الدى. بۇل باي مەنى وزىنە جاقپاعان ادامدى بوقتاپ كەلۋگە جۇمسايدى. مەن بارامىن دا ونى جاقسىلاپ سىباپ، قوجايىنىمنىڭ ءوشىن الىپ بەرەمىن. ودان سوڭ كەلەسى ءبىر ادامعا جۇمسايدى. ونى دا بوقتاپ كەلەمىن. مىنە، ءسويتىپ ءجۇرىپ ادەت بولىپ كەتتى، - دەپ اياقتادى ءسوزىن ىسەكەڭ.

… - ءيا، بۇل جىندى ىسقاق اقساقالدىڭ بالاعاتى قازاق ادەبيەتىندەگى زەرتتەلمەگەن، وتە قىزىق، ەرەكشە جانر، - دەپ ەدى اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ. - ول كىسىنىڭ ايتقاندارىن جيناستىرۋ كەرەك.

سۇيىندىك جانىسباي.

https://ortalyq.kz