قازاقستان ءدالىزى قىتاي ءۇشىن بىردەن-ءبىر قاۋىپسىز باعىت بولىپ تۇر - تۇرسىنحان زاكەن ۇلى

وسىعان بايلانىستى تاريحشى، قىتايتانۋشى تۇرسىنحان زاكەن ۇلى بۇل ساپاردىڭ ءمان-مازمۇنى مەن ەكى ەلدىڭ باسشىلارى تالقىلاۋى مۇمكىن ماسەلەلەرگە قاتىستى پىكىر ءبىلدىردى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات ءتىلشىسى.

«قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭنىڭ قازاقستانعا ساپارى حالىقارالىق قارىم-قاتىناس سالاسىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭىندە جانە الەمدىك ەكونوميكانىڭ تەربەلىس جاعدايىندا وتەيىن دەپ وتىر. سوندىقتان بۇل ساپاردىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. مەنىڭشە، قىتاي باسشىسى بۇرىن قالىپتاسقان جاپپاي ارىپتەستىك قاتىناسىن قايتالاپ، ونى الەمدىك قاۋىمداستىققا كورسەتكىسى كەلەتىن سياقتى. بۇل ساپاردىڭ ناتيجەسى رەتىندە بىرنەشە كەلىسىمشارتتارعا قول قويىلۋى كۇتىلۋدە.

ءبىرىنشى كەزەكتە، ول ەكونوميكالىق قاتىناستاردى جاڭا ورەگە كوتەرۋدى ماقسات ەتەدى.

ەكىنشىدەن، قازىرگى گەوساياسي وزگەرىس جاعدايىندا ش ى ۇ- نىڭ شەڭبەرىندە قازاقستان-قىتاي قارىم-قاتىناسىن بۇرىنعى ۋاعدالاستىقتار نەگىزىندە جاڭا مىندەتتەمەلەرمەن تولىقتىرۋدى كوزدەيدى دەپ ويلايمىن. ياعني، وزگەرىپ جاتقان حالىقارالىق جاعدايعا بايلانىستى ەكى مەملەكەتتىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگى ودان سايىن نىعايا تۇسەدى. مۇندا قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى باستى ورىندا بولۋى مۇمكىن. ول اسىرەسە، ايماققا ءۇشىنشى ءبىر كۇشتەر ىقپالىنىڭ تارالۋىن الدىن الۋعا باعىتتالۋى ىقتيمال»، - دەدى تۇرسىنحان زاكەن ۇلى.

تاريحشىنىڭ پىكىرىنشە، قازىرگى گەوساياسي جاعدايعا بايلانىستى قىتاي ءوزىنىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق ساياساتىن قايتا قاراۋعا مۇددەلى. سوندىقتان تۇرسىنحان زاكەن ۇلى وسى ساپار اياسىندا ەۋروپا، تاياۋ شىعىس پەن جەرورتا تەڭىزى ايماعىنا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قازاقستان ءدالىزىنىڭ تۇراقتىلىن قامتاماسىز ەتۋ شارالارى تالقىلانۋى مۇمكىن ەكەنىن جەتكىزدى.

«قازىرگى تاڭدا قىتاي ەكونوميكاسى وتە ۇلكەن سىن- تەگەۋرىندەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. ونى تۇتاس الەمدىك قاۋىمداستىق كورىپ وتىر. ول ا ق ش- پەن، ەۋرووداقپەن بولعان قارىم-قاتىناستىڭ ناشارلاۋىنا بايلانىستى تۋىنداپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ا ق ش-قىتاي قارىم-قاتىناسى وتە قيىن داعدارىستى دەڭگەيدە دەسەك ارتىق ايتقاندىق بولمايدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قىتايدىڭ سىرتقى ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناسىن قايتا قاراۋعا ماجبۇرلەپ وتىر. قىتايدىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى ەلدەر ا ق ش باستاعان كواليتسيانىڭ ىقپالىندا. ال رەسەيدەگى جاعداي نەمەن اياقتالاتىنى بەلگىسىز. اۋعانستانداعى جاعداي ءالى كۇنگە دەيىن كۇردەلى كۇيدە قالىپ وتىر.

سوندىقتان قازاقستان باعىتى بىردەن-ءبىر قاۋىپسىز باعىت بولىپ وتىر. ياعني، ءبىزدىڭ ءدالىز قىتايدىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە، تاياۋ شىعىسقا، جەرورتا تەڭىزى ايماعىنا تاۋار تاسىمالىنداعى بىرەگەي ءارى قاۋىپسىز جول. سوندىقتان وسى جولدىڭ تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋ قىتاي ءۇشىن ماڭىزدى. ول ءۇشىن قازاقستانمەن اراداعى قارىم-قاتىناستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ ماڭىزدى»، - دەپ توقتالدى ساراپشى.

تۇرسىنحان زاكەن ۇلىنىڭ پايىمىنشا، ەكى ەل باسشىلارىنىڭ نازارىنان ينۆەستيتسيا ماسەلەلەرى دە تىس قالمايدى. تاريحشى ەندىگى قىتايلىق ينۆەستيتسيالار قازاقستانداعى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنا باعىتتالۋى مۇمكىن ەكەنىن ءمالىم ەتتى.

«بۇعان دەيىن دەيىن قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستارى كوبىنە شيكىزاتتىق سەكتورعا باعىتتالعان. قىتاي ينۆەستيتسياسى دا وسى قازاقستاندىق مۇناي-گاز قورلارىن يگەرۋ، تاۋ-كەن ءوندىرىسىن دامىتۋعا باعىتتالدى. ساۋدا-ساتتىقتا نەگىزىنەن شيكىزاتتى قىتايعا ەكسپورتتاۋ، ال دايىن ءونىمدى قازاقستانعا يمپورتتاۋ فورمۋلاسى بويىنشا جۇرگىزىلىپ كەلدى. ءبىراق سوڭعى 5 جىلدا قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان ءوندىرىس سالاسىنا باسىمدىق بەرىلدى. تيىسىنشە، بۇعان قىتاي دا نازار اۋدارا باستاعان بولاتىن.

سوندىقتان قازىرگى تاڭدا قازاقستان وسى ءوندىرىس سەكتورىن دامىتۋعا ينۆەستيتسيا قۇيۋدى تالاپ رەتىندە قويادى دەپ ويلايمىن. پرەزيدەنت وتكەن جولداۋىندا: قازاقستان يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلۋ كەرەك، دەدى. بۇل وتە ماڭىزدى مىندەت. مەنىڭ ويىمشا، ەندىگى ينۆەستيتسيا ءوندىرىس، وڭدەۋ ونەركاسىبىنە باعىتتالۋى كەرەك. سونىمەن قاتار، ول تىكەلەي قازاقستاننىڭ باقىلاۋىندا بولۋى ءتيىس»، - دەپ تۇيىندەدى تۇرسىنحان زاكەن ۇلى.