ومىردە بولعان وقيعالار: قازاق جاستارى شەتەلدە قالاي الدانىپ ءجۇر؟

انەل ءوز جازباسىندا لاوستا «كەپىلدە، قۇلدىقتا» ەكەنىن، سەنگەن ادامدارى الاياق بولىپ شىققانىن ايتقان ەدى.

Massaget.kz ءتىلشىسى دۋبايدا وسىنداي بىرنەشە وقيعانىڭ كۋاسى بولعان سۇلتان ەسىمدى جىگىتپەن سۇحباتتاستى.

سۇلتان - قىتاي، تۇرىك، اعىلشىن تىلدەرىن بىلەتىن قازاق جىگىتى، ماماندىعى بويىنشا اۋدارماشى جانە لوگيستيكا سالاسىن مەڭگەرگەن. ول 2020 -جىلى ماۋسىمدا دۋبايعا جۇمىس ىستەۋگە كەتىپ، بيىل مامىردا ەلگە ورالعان. ونىڭ سوزىنشە، دۋبايدا بىرنەشە مارتە انەل تاپ بولعان ماسەلەنى ءوز كوزىمەن كورگەن.

«قىتاي ءتىلى مامانىمىن. قىتايلارمەن جاقسى ارالاسىپ، جۇمىس ىستەپ جۇرگەنىمە 6-7 جىل بولىپ قالدى. 2 جىل بۇرىن دۋبايعا بارىپ، اۋدارماشى بولىپ، ءبىر جاعىنان لوگيستيكا ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەدىم. مەن جۇمىس ىستەگەن كومپانيا جەكە كومپانيا بولدى ءارى لوگيستيكامەن اينالىساتىن ەدى. قىتايدان تاۋار العىزاتىن»، - دەيدى ول.

جاستار كىمگە، قالاي الدانىپ جاتىر؟

سۇلتاننىڭ سوزىنشە، مۇنداي الاياق كومپانيالار بىرنەشە ەلدە بار. ولار ەڭبەك قۇلدىعىمەن اينالىسادى.

«الاياقتىقپەن اينالىساتىن كومپانيالار بار» دەپ كوپ ەستيتىن ەدىم. بۇل كومپانيالار كريپتوۆاليۋتامەن دە اينالىسادى. جالعان ۆەب- سايتتار قۇرادى. ولارعا الدانىپ قالۋ وتە وڭاي. «ەشقانداي ءتىل ءبىلۋدىڭ قاجەتى جوق، ءبارىن ءوزىمىز جاۋىپ بەرەمىز. شىعىننىڭ ءبارىن ءوزىمىز كوتەرەمىز. كەلسەڭ بولدى» دەيدى. كوبى سەنىپ قالادى، بارادى. «ءبارى تەگىن، ايلىعى جاقسى» دەگەنگە كىم بارمايدى؟ وسى نارسەگە قاتتى جانىم اشىپ، قاراستىرعان ەدىم. شامامەن ءبىر دۋبايدىڭ وزىندە 500 گە جۋىق كومپانيا بار. تەك دۋبايدا ەمەس، قىتايلىق كومپانيالار گرۋزيا، ۋكراينا، كامبودجا، تايلاند، لاوس، نەپالدا وسىنداي ىسپەن اينالىسادى. دۋبايدا «ءبارى كۇشتى، كەرەمەت زاڭ بار» دەپ ويلاۋىڭىز مۇمكىن، شىندىعىندا ول - اقشاعا تەز ساتىلاتىن قالانىڭ ءبىرى. ويتكەنى بۇل كومپانيالار از سومامەن جۇمىس ىستەمەيدى«، - دەيدى ول.

جۇمىس پروتسەسى قالاي جۇزەگە اسادى؟

سۇلتان ءوزى كورگەن، ەستىگەن وقيعالار ارقىلى بۇل كومپانيالار قالاي جۇمىس ىستەيتىنىن، قانداي سحەماعا جۇگىنەتىنىن اڭگىمەلەدى.

«كەلەسىز، اەروپورتتان تۇسەسىز، ولار كۇتىپ الادى، قۇجاتتارىڭىزدى الادى، كومپانيالارىنا اپاردى. ولار كوبىنە جەكە ۇيلەردى جالعا الادى. ىشىنە افريكالىقتاردى كۇزەتشى ەتىپ قويادى. ولار ەشكىمدى كىرگىزبەيدى، ەشكىمدى شىعارمايدى. ءسويتىپ، كومپيۋتەرگە وتىرعىزادى. «كۇنىنە وسىنداي ادامدى الدايسىڭ» دەپ تاپسىرما بەرەدى. «ايىنا 3-4 ادام الداۋىڭ كەرەك» دەپ مەجە قويادى. الداماساڭ سوققىعا جىعاتىندارىن، باسقا كومپانياعا ساتاتىندارىن ايتادى.

ولار ادام تاۋىپ اكەلىپ بەرگەن ادامعا دا اقشا بەرەدى. مىسالى، سىزگە جۇمىس ۇسىنىپ، وسىنداي كومپانياعا كىرگىزىپ جىبەرسەم، ءسىزدىڭ ۇستىڭىزدەن اقشا الامىن. سوندا ءسىزدى ساتىپ جىبەرگەندەي بولامىن. ماقساتى - الداپ جۇمىس ىستەتكىزۋ، باسقالاردى الداۋ. ءبىراز ۋاقىتتان كەيىن كەپىلدەگى ادامداردى جىبەرۋى مۇمكىن. ءبىراق ول قاي جەرگە باراتىنىنا دا بايلانىستى. كەيدە ماسەلە تۋىنداسا، تۇرعىلىقتى جەرىنەن كوشىرىپ جىبەرەدى. ويتكەنى ولار ءتۇرىن، قۇجاتتارىن كورسەتپەيدى، وزدەرىن جاسىرىن ۇستايدى. ونداي جاعدايلاردا اعزالارىن ساتىپ جىبەرۋى، وزدەرى قاشىپ كەتۋى نەمەسە ەسىرتكى، تاعىسىن تاعىمەن جالا جاۋىپ، جوق قىلىپ جىبەرۋى مۇمكىن«، - دەيدى سۇلتان.

ونىڭ ايتۋىنشا، بۇل كومپانيالار قۇربانىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەن تابادى.

«ول جەردە نەشە ءتۇرلى كاسىپ بار. تەك كومپيۋتەرمەن جۇمىس ىستەۋ ەمەس. قىتايشا بىلەتىندەردى مەنەدجەر رەتىندە جۇمىس ىستەتەدى. اسپاز قىلىپ تا كىرگىزۋى مۇمكىن. ءبىراق باسىم كوپشىلىگىنە كومپيۋتەر ارقىلى جۇمىس ىستەتەدى. قالاي الدايدى؟ ولار قىزدار سياقتى سويلەسەدى. جىگىتپەن قىز، قىزبەن جىگىت دەگەن سەكىلدى. نەشە ءتۇرلى سحەماسى بار. ادەمى قىزدىڭ سۋرەتىن قويىپ، ەسىمىن ايتىپ الدايدى. قىزدى كليەنتتەرمەن ۆيدەوبايلانىس ارقىلى سويلەستىرەدى. اقشا سالعىزادى. باسىندا ۇتقىزادى. كوپ اقشا سالعان كەزدە جوق بولىپ كەتەدى. سويلەستىرگەن قىزدى دا جوق قىلىپ جىبەرەدى. ولتىرە سالا ما، باسقا جاققا قۇلدىققا ساتا ما، وزدەرىنىڭ ادامى رەتىندە كەز كەلگەنىن ىستەۋى مۇمكىن. ولار قۇربانىن الەۋمەتتىك جەلىدەن تابادى. سوندىقتان جىگىتتەر دە، قىزدار دا الدانىپ قالىپ جاتادى«، - دەيدى ول.

ەكى قازاق جىگىتى تاپ بولعان وقيعا

سۇلتان دۋبايدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە، الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ەكى جىگىت كومەك سۇراعانىن ايتتى.

«بىلتىر تامىزدا ەكى قازاقستاندىق وسىنداي جايتقا تاپ بولدى. وزدەرى قىتايدان كەلگەن ورالماندار ەدى. وسىنداي كومپانيا قۇجاتتارىن الىپ قويعان. ءسويتىپ، جۇمىسقا كىرگىزەن. جۇمىس ىستەگىسى كەلمەي، «كەتەمىز» دەسە، «ءارقايسىڭا 3000 دوللار اقشا بەرسەڭدەر، كەتە بەرسەڭدەر بولادى» دەگەن.

ويتكەنى «سەندەرگە ۆيزا ىستەتتىك، بيلەت الدىق، ءىشىپ- جەگەندەرىڭ بار» دەگەن. ولار توپتارعا جازىپ، كومەك سۇراپ ءجۇردى. مەن قىتايشا بىلگەن سوڭ كومەكتەسەيىن دەپ باردىم. «سەندەرگە نە ءۇشىن اقشا بەرەدى؟ ءبىر تيىن اقشاڭدى العان جوق» دەدىم. ولار كەلىسپەدى. ءسويتىپ، پوليتسيا شاقىردىم. كومپانيامەن سويلەستىم، بولمادى، پوليتسيامەن سويلەستىم، بولمادى. ولار دا ءبارىن بىلەدى. ويتكەنى مۇنداي كومپانيالار كۇنىنە 10 ميلليون، 20 ميلليون دوللارعا دەيىن اقشا تابادى. كەيىن ولار قاشىپ شىقتى. ءسويتىپ، ەلشىلىككە باردىق. ەلشىلىك وكىلدەرىن دە كىرگىزبەي قويدى. سوڭىندا امال جوق، قۇجاتتار جوعالدى دەپ، ۋاقىتشا قۇجات جاساتىپ، قازاقستانعا ۇشىرىپ جىبەردىك«، - دەپ اڭگىمەلەدى ول.

«قىتاي قىتايدى دا وڭاي الدايدى«

سۇلتاننىڭ ايتۋىنشا، ءبىر قىتايلىق كەلەسى قىتايلىقتى وڭاي ساتىپ، قاڭعىتىپ جىبەرەدى، قۇجاتىن الىپ قويادى.

«قازاقتاردى عانا ولاي اپارىپ، ساتىپ جىبەرىپ الداپ جاتقان جوق. ورىس تا بار، ءارتۇرلى مەملەكەتتەن بار. افريكادان دا بار. ءبىراق ەۋروپانىڭ، امەريكانىڭ ادامدارى ازداۋ. ويتكەنى ولاردا ايلىق كوبىرەك. سوندىقتان ولار بارا بەرمەيدى، مۇنداي نارسەگە الدانبايدى. ادام قىتايشا بىلسە، ايلىق كوبىرەك بولادى، قىتايشا بىلمەسە، ازىراق بولادى«، - دەيدى جىگىت.

ول اياق- قولى جوق قىتايلىقتى كورگەنىن اڭگىمەلەدى.

«ءبىر قىتايلىقتى كوزىممەن كوردىم. ونىڭ قول- اياعى جوق ەدى. ودان نە بولعانىن سۇرادىم. سويتسەم، ول وسىنداي الاياق كومپانيادان اقشا العان. ولار كەيىن ۇستاپ الىپ، قول- اياعىن كەسىپ تاستاعان«، - دەيدى ول.

جانىم اشىدى

پوليگلوت جىگىت بىرنەشە ءتىل بىلەتىن قابىلەتىنىڭ ارقاسىندا تالاي وقيعانىڭ كۋاگەرى بولىپتى.

«مەن اۋدارمامەن اينالىسامىن، قىتاي، تۇرىك، اعىلشىن تىلدەرىن بىلەمىن. قىتايلار « ءبىر جەرگە بارىپ كەلەيىك، اۋدارىپ بەر» دەپ جۇگىنەدى. پوليسياعا، سوتقا بارىپ ءجۇردىم. جەكە اۋدارماشى رەتىندە باراتىن ەدىم. ومىرىمدە پوليتسياعا بۇلاي كوپ بارماعان شىعارمىن. دۋبايدا شامامەن 20 رەت باردىم. ءبارى وسى ماسەلەگە بايلانىستى بولدى. انەلدىڭ جاعدايىن كورىپ، شىداي المادىم، جانىم اشىدى. مۇنىڭ ءبارىن جاستار ءبىلسىن، كورسىن، كەز كەلگەن نارسەگە الدانباسىن دەگەن ماقساتتا ايتىپ وتىرمىن«، - دەپ تۇيىندەدى اڭگىمەسىن ول.