الماتىدا جالدامالى پاتەر باعاسى نەلىكتەن قىمباتتادى
اي سايىنعى ورتاشا ءوسىم - 7-14 پايىز كولەمىندە. تامىز ايىنىڭ وزىندە قۇن 15 پروتسەنتكە كوتەرىلىپ، ءۇيدىڭ 1 شارشى مەترى - 4900 تەڭگەگە جەتتى. بىلتىر جەلتوقسان ايىندا شارشى مەترى ورتا ەسەپپەن - 3290 تەڭگە بولاتىن.
وتكەن جىلى ءدال وسى كەزەڭدە الماتىدان ءبىر بولمەلى پاتەردى 110000 تەڭگە جالداۋعا بولاتىن ەدى. ەكى بولمەلى - 200000 تەڭگە بولسا، ءۇش بولمەلى باسپانانىڭ يەلەرى ايىنا ورتا ەسەپپەن 250000 تەڭگە سۇرايتىن. بيىل بۇل باعا ءبىرشاما قىمباتتادى. ياعني، قازىرگى تاڭدا اتالعان شاھاردىڭ ورتالىق اۋداندارىنان ءبىر بولمەلى ءۇي جالداۋ ءۇشىن قالتاڭىزدا 150 مىڭ تەڭگە قاراجاتىڭىز بولۋى كەرەك. بۇل ورايدا، ەڭ كوپ سۇرانىسقا يە ەكى بولمەلى پاتەرلەردىڭ قۇنى جىل باسىنان بەرى 25 پايىزعا كوتەرىلىپ، بۇگىنگى باعاسى 250 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ال ءۇش بولمەلى ۇيلەردى ورتا ەسەپپەن 319 مىڭ تەڭگەگە جالداي الاسىز.
اعىمداعى جىلى نەگىزىنەن الماتىنىڭ مەدەۋ، بوستاندىق جانە المالى اۋداندارىنداعى پاتەرلەردىڭ باعاسى قىمباتتاعان. بۇل قالا ورتالىعىنا جاقىن اۋماقتار. بۇعان قوسا، شاھارداعى ەليتالىق ساناتتاعى ۇيلەر دە وسى جەرلەردەن ورىن تەپكەن. اتالعان ءۇش اۋداننان ءۇي جالداۋ باعاسى ءبىر ايعا 250 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ال، وزگەلەرمەن سالىستىرعاندا ناۋرىزباي اۋدانىندا باعا ءبىرشاما ارزان. دەگەنمەن بۇل اۋماقتا ورنالاسقان پاتەرلەردى كوبى المايدى. ويتكەنى، ول - قالا ورتالىعىنا الىس.
ەكونوميست ماقسات حالىق وسى ايداعى باعانىڭ كۇرت ءوسۋى - جاڭا وقۋ جىلىمەن بايلانىستى ەكەنىن العا تارتتى. ونىڭ پايىمىنشا، تامىزدىڭ ورتاسىنان باستاپ الماتىعا كەلەتىن ستۋدەنتتەر كوبەيەدى. سوندىقتان، پاتەر يەلەرى بۇل ۇتىمتى ءساتتى ۇتقىر پايدالانادى.
جالپى، جىل سايىن ەكىنشى مەگوپوليستىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الاتىن ستۋدەنتتەردىڭ 70 پايىزى اۋىل- ايماقتان كەلەتىندەر. تيىسىنشە، سۇرانىس ارتىپ، باعا شارىقتاي باستايدى.
«جالدامادى پاتەرلەردىڭ تامىز ايىندا ەرەكشە قىمباتشىلىققا ۇشىرايتىنى قالىپتى ءۇردىس بولىپ تۇر. بۇل نەگىزىنەن الماتىعا وقۋعا كەلەتىن جاستاردىڭ ۋاقىتىمەن تۇسپا- تۇس كەلەدى. بۇعان قوسا، پاتەر يەلەرى باعانى سەبەپسىز كوتەرىپ الادى. جالگەرلىكپەن اينالىساتىن ادامدار كوبىنە تامىز ايىنا دەيىن ۇيلەرىن بوساتىپ، دايىنداپ وتىرادى. ويتكەنى، وسى ۋاقىتتا ستۋدەنتتەردىڭ كەلىپ، پاتەر ىزدەيتىنىن بىلەدى. سۇرانىس پەن تاپشىلىق بولاتىنىن ەسكەرىپ، باسپانا يەلەرى قۇندى كوتەرىپ، ودان تۇسىرمەي ۇستاپ تۇرادى»، - دەپ باعانىڭ وسۋىنە اسەر ەتكەن فاكتوردى اتادى ماقسات حالىق.
ەكونوميست پىكىرىنشە، جالدامالى پاتەر قۇنىنىڭ كوتەرىلۋىنە مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن سۋبسيديا شاراسى دا اسەر ەتتى.
ايتا كەتەيىك، بيىل مامىر ايىنان باستاپ الەۋمەتتىك از قامتىلعان جانە كەدەيلىك شەگىندە كۇن كورىپ جاتقان تۇرعىندارعا جالدامالى پاتەر باعاسىنىڭ ءبىر بولىگىن وتەپ بەرۋ مەحانيزىمى ەنگىزىلدى.
بۇل باعىتتا تىڭنان تۇرەڭ سالىپ جاتقان تەك قازاقستان ەمەس. مۇنداي جۇيە حالىقارالىق تاجىريبەدە بۇرىننان بار. ماسلەن، الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىندە جالعا بەرىلەتىن باسپانا نارىعى ايتارلىقتاي دامىعان جانە ول جالپى تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ 30 پايىزىن قۇرايدى. ال قازاقستاندا بۇل كورسەتكىش بار بولعانى 1,9 پايىز شاماسىندا.
«بۇعان اسەرىن تيگىزىپ جاتقان ەكىنشى ماسەلە بار. ول - مەملەكەت تاراپىنان الەۋمەتتىك وسال توپقا جاتاتىن ازاماتتارعا پاتەر جالداۋ قۇنىن سۋسيديالاۋ. ياعني، ۇكىمەت باسپانانىڭ 50 پايىز شىعىنىن وتەپ بەرەدى. ەل بيلىگى وسىنداي شەشىم قابىلداعاننان كەيىن، جالداۋ قۇنى تاعى دا قىمباتتادى. بۇل - نارىقتىق باعانىڭ وسىمىنە اسەر ەتىپ وتىرعان نەگىزگى فاكتورلاردىڭ ءبىرى. ءبىزدىڭ شەندىلەر كەيدە جاقسى ويلايدى. الەۋمەتتىك وسال وتباسىلار مەن وزگە دە وسىنداي ساناتتاعى جاندارعا كومەكتەسۋ نيەتى ءجوندى. دەسەك تە، ول نارىققا كەرى اسەرىن تيگىزىپ جاتىر»، - دەدى ەكونوميست.
ساراپشى پىكىرىنشە، باعانىڭ وسۋىنە جاناما اسەر ەتكەن فاكتوردىڭ ءبىرى - شەتەلدەن كەلىپ، ەلىمىزدە ج س ن الىپ جاتقان ازاماتتار سانىنىڭ ارتۋى.
«پاتەر باعاسىنىڭ وسۋىنە ىقپال ەتكەن ءۇشىنشى فاكتور - رەسەيدەن كەلىپ جاتقان ادامدار سانىنىڭ كۇرت ءوسۋى. رەسەيدەن بىزگە بيزنەس وكىلدەرى جانە قاراپايىم تۇرعىندارى كەلىپ، جەكە سايكەستەندىرۋ نومىرلەرىن الىپ جاتىر. وسى ورايدا، كەلۋشىلەر پاتەردىڭ جالگەرلىك باعاسىنا مۇلدەم قاراپ جاتقان جوق. بىردەن كەلىپ، قۇنىنا قاراماستان الىپ جاتىر. وسىلايشا، نارىقتاعى سۇرانىستى ارتتىرىپ جىبەردى. الماتى قالاسىنداعى جالگەرلىك باعانىڭ كوتەرىلۋى دە وسىعان بايلانىستى بولىپ وتىر.
ەلدەگى ينفلياتسيانىڭ دا جالگەرلىك پاتەر باعاسىنىڭ وسۋىنە جاناما سەبەبى بار. اسىرەسە، بىزگە رەسەيدەن كەلەتىن كوپ تاۋار تۇرلەرىنىڭ شەكتەلۋى سالدارىنان، قازاقستان ولاردى وزگە ەلدەردەن تاسىمالداي باستادى. سول جول شىعىندارىنا بايلانىستى قىمباتشىلىق ورىن الىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. سىرتتان تاسىمالدانىپ جاتقان تاۋارلار نەگىزىنەن - تۇرمىستىق حيميا ونىمدەرى. ال، ازىق- تۇلىك وزىمىزدە دە بۇرىننان بار. دەگەنمەن ەلىمىزگە ءبىراز ۋاقىت قانتتىڭ، بيدايدىڭ كەلمەي قالعانى قازاقستانداعى باعانىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى. ويتكەنى، رەسەي بيدايى بىزدىكىنە قاراعاندا، الدەقايدا ارزان بولادى ەكەن. تيىسىنشە، ودان ارزان ۇن، ارزان نان شىعاتىن. ەندى ول كەلمەي قالىپ ەدى، باعا ءوسىپ كەتتى.
سونىمەن قاتار، ءبىز كوپتەگەن قۇرىلىس ماتەريالدارىن رەسەيدەن الىپ كەلەتىنبىز. ول تاۋارلار شەكتەلىپ جاتقان جوق. ءالى دە تاسىمالداپ جاتىرمىز. ءبىراق رۋبل مەن تەڭگەگە باعامىنداعى الاشاقتىققا بايلانىستى كورشى ەل تاۋارلارى قىمبات بولىپ كەتتى. وسى ورايدا، تىلكەلەي رەسەيدەن اكەلىنەتىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى ءوسىپ، پاتەردەردىڭ دە شارشى مەتر قۇنى كوتەرىلدى»، - دەيدى ماقسات حالىق.
ەكونوميست بۇل باعا تاياۋ ارا تۇسپەيتىنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا، ەلدە اۋقىمدى ەكونوميكالىق داعدارىس بولماي، جالدامالى پاتەر قۇنى ارزاندامايدى. ويتكەنى، داعدارىس كەزىندە باسپاناسىن قوماقتى قارجىعا بەرىپ، كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان ازاماتتار جىلجىمايتىن مۇلىككە اقشا سالۋدى توقتاتادى. سول ساتتە سۇرانىس تومەندەپ، باعا تۇسەدى. الايدا، ساراپشى بولجامىنشا، جاعداي وسى ستسەنارييمەن وربىسە، وندا قۇننىڭ جاقىن ارادا قۇلدىراي قويۋى مۇمكىن ەمەس.
اۆتور ءاليحان اسقار
