جەل تۋرالى قىزىقتى مالىمەتتەر

ماسەلەن، قارا جەل دەپ كۇزدە سوعاتىن جەلدى، وكپەك جەل دەپ جازعىتۇرىمدا سولتۇستىك- شىعىستان سوعاتىن جايسىز جەلدى ايتادى. ءبىز بۇگىن سىزدەرگە جەل تۋرالى ەڭ قىزىقتى مالىمەتتەر لەگىن ۇسىنىپ كورمەكپىز. جەل دە سۋ سياقتى كەز كەلگەن تولماي تۇرعان ورتاعا بارىپ جينالادى. سول سەكىلدى جەل دە اۋا قىسىمى جوعارى جەردەن اۋا قىسىمى تومەن جەرگە قاراي سوعادى. دەمەك، تەمپەراتۋراسى جوعارى جەر مەن تومەن جەردىڭ ورتاسىندا جەل پايدا بولادى. وسى جەردە نەلىكتەن ءبىر باعىتتا سوقپايدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. جەر ۇنەمى اينالىپ تۇرعانى سەبەپتى جەل دە وزدىگىنەن وسى تارتىلىسقا باعىنادى.

الەمدە جەلگە دە ارنايى ارنالعان كۇن بار ەكەن. 15- ماۋسىم - جەل كۇنى. بۇنى ويلاستىرعان جەل ەنەرگياسى كەڭەسى مەن ەۋروپالىق جەل ەنەرگياسى اسسوتسياتسياسى. ولار مۇنى كوپشىلىكتىڭ جەل ەنەرگياسى كۇشىنە نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن جاساعان. اتالعان مەرەكە 2007 -جىلدان بەرى ەۋروپادا تويلانىپ كەلەدى. حالىقارالىق دەڭگەيدە تويلانعانىنا 2 جىل تولدى. ءبىزدىڭ كۇنى جۇيەمىزدە جەلدىڭ ەڭ قاتتى سوعۋى نەپتۋن عالامشارىندا. ونداعى جەلدىڭ سوعۋ جىلدامدىعى - 2200 ك م/ساع. جەل كەيدە كولدەنەڭ بولادى. قوزعالىس تراەكتورياسىن اۋىستىرعان كەزدە مۇنداي جەل وتە تومەن كورسەتكىشكە ءوزىنىڭ جىلدامدىعىن جوعالتادى.

ا ق ش مەتەرەولوگتارىنىڭ ايتۋىنشا سوڭعى جيىرما جىلدا جەلدىڭ ەڭ قاتتى سوعۋى 70 م/س بولعان. ال الەمدىك رەكورد 1934 -جىلى تىركەلگەن. ول كەزدە جەلدىڭ سوعۋ جىلدامدىعى 103 م/س- قا تەڭ بولعان ەكەن. 1996 -جىلى بارروۋ ارالىندا «وليۆيا» تسيكلونى سوققان كەزدە بۇل رەكوردتاردىڭ ءبارىن بۇزىپ كەتكەن. ونىڭ جىلدامدىعى - 113 م/س نەمەسە 408 ك م/ساع.

تورنادو - الەمدەگى ەڭ جىلدام سوعاتىن جەل. ونى قۋىپ جەتۋ ءۇشىن كولىكپەن 100 ك م/ساع جىلدامدىقپەن ءجۇرىپ وتىرۋ كەرەك. وتكەن عاسىردا، دالىرەك ايتساق، 1931 -جىلى ميسسيسيپيدە ورىن العان تورنادو سالماعى 83 توننانى قۇرايتىن 40 مەترلىك پويىزدى كوتەرىپ كەتكەن. ورتالىق امەريكادا اقپان جانە ناۋرىز ايلارىندا ايرون ۆيند اتتى سۋىق ءارى قاتتى جەل سوعادى. ماقالا ۇنادى ما؟ ۇناسا، دوستارىڭمەن ءبولىس!

Massaget.kz