امەريكالىقتاردىڭ اقشا تۋرالى اڭگىمەسى ماعان جات بولدى

ءبىراق ءبارىبىر دە بەرىلگىم كەلمەيدى. اقشامەن سويلەسكىم كەلەدى. سەبەبى وزگەرىستەن قاشۋعا بولمايدى دەپ سانايمىن.

امەريكادا جۇرگەندە دە ەڭ قيىنى وسى بولاتىن. اقشا تۋرالى سويلەسۋ. ولاردىڭ اقشا تۋرالى اڭگىمەسى ارقاعا سۇعىلاتىن قانجار ءتارىزدى. كۇتپەگەن جەردەن اتىپ شىعاتىن. بولماشى ءبىر قىزمەت كورسەتكەندەي بولساڭ، سونىڭ وزىندە «قانشا؟» دەپ سۇرايدى.

ءتىپتى «جاقىننان ارالاسىپ، سىرلاسىپ ءجۇرمىز، وسى ءبىر دوسىم- اۋ» دەپ سانايتىن ادامنىڭ ءوزى «ساعان قانشا تولەيىك؟» دەگەندە ساناڭنىڭ الدەبىر تۇكپىرىندە دوستىق دەگەن كوپىردىڭ ءبىر شەتى سوگىلىپ جاتقانىن سەزەتىنمىن. ءبىزدى كىشكەنتاي كەزدەن «دوستىق اقشاعا ساتىلمايدى» دەپ ۇيرەتىپتى. ال ولارعا «اقشا قۇرمەتتىڭ بەلگىسى» دەپ تۇسىندىرگەنگە ۇقسايدى.

مەنەن «امەريكادا نەگە قالمادىڭ؟» دەپ سۇراعاندار كوپ. بالكىم وسى نارسە كەدەرگى بولعان شىعار...

مۇسىلمان امەريكالىق دوستارىم بار. بىردە سولار ءبىر ءۇيدى جوندەيتىن بولدى. ارينە ولارعا بۇل ەڭبەگى ءۇشىن اقى تولەنگەن. اناسى دا بالاسىنا كومەكتەسپەككە ات ارىلتىپ، كورشى قالادان كەلدى. سودان ولاردىڭ وتباسىمەن جاقىننان ارالاساتىندىقتان مەن دە كومەكتەسپەك بولدىم. ءبىر اپتاداي جۇمىس ىستەگەن شىعارمىز. جۇمىس دەگەندە تاۋ قوپارارلىقتاي ءىس ەمەس. ءبىر قابىرعانى اقتاپ، سىرلاۋ ت. س. س. دەگەن مايدا تىرلىكتەر.

امەريكادا بۇنداي شارۋالاردى جەڭىلدەتىپ، تەزدەتۋ ءۇشىن ءتۇرلى تەحنولوگيالار (ارنايى بوياۋلار، قۇرال- جابدىقتار ت. س. س. ) بارىن ەسكەرسەك، ەڭبەك دەپ ايتپاس ەدىم. ماعان جاي عانا امەريكالىقتارمەن ارالاسۋ، ولاردى جاقىننان تانۋ قىزىق ەدى. سودان بىردە تۇسكى اس كەزىندە (اناسى تۇسكى استى ءوزى دايىنداپ بەرەتىن) «اناشىم مەننەن ساعان قانشا تولەۋىمىز كەرەك ەكەن دەپ سۇراپ جاتىر» دەمەسى بار ما... جەپ وتىرعان نانىما قاقالىپ قالدىم.

نە دەرىمدى بىلمەدىم. سەبەبى ولاردان اقشا السام، كەيىن ەڭبەگىن بۇلداعان ادام بولىپ قالارمىن دەيمىن. ءتىپتا قانشا سۇراۋى كەرەكتىگىمدى دە بىلمەيمىن عوي. المايىن دەسەم، بۇلاردى رەنجىتەرمىن دەيمىن. ءبىر جاقسىسى كەيدە اڭگىمەنى تىك ايتا سالاتىن «جامان» ادەتىم بار. سوعان سالىپ «ەسىڭ دۇرىس پا؟» دان باستادىم. «قايداعى اقشا؟ مەن جاي ۇيدە بوسقا وتىرعانشا سەندەرمەن بىرگە بولايىن، كومەكتەسەيىن» دەگەنمىن دەپ ازەر قۇتىلعانمىن. ءومىر بويى امەريكا توپىراعىن ەمىپ وسكەن اناسى ءبارىبىر دە مەنىڭ نە سەبەپتى اقشا الماعانىمدى تۇسىنە المادى- اۋ. قىزىق.

امەريكادا ءبىر جىلداي قارتتار ورتالىعىندا ۆولونتەر بولدىم. ۆولونتەرلارعا «كومەكتەسكەنىمىز ءۇشىن اقى المايمىز» دەپ ءتىپتى كەلىسىمشارتقا قول قويدىرىپ الادى. مەن دە قول قويدىم. قايداعى...

مەنىڭ قارت ستۋدەنتتەرىم ونىڭ دا ەبىن تاپقان. ماعان اقشانى عيماراتتىڭ ىشىندە ەمەس، سىرتىندا بەردى عوي. «سەن بىزگە ۋاقىتىڭدى ارناپ، بىلىمىڭمەن ءبولىسىپ جاتىرسىڭ. بۇل - ەڭبەك. سەن بىزدەن اقشا المايتىنىڭدى بىلەمىز. ءبىراق ول كەلىسىمشارتتا تەك عيمارات ىشىندەگى قىزمەتىڭە اقشا الۋعا بولمايدى دەپ جازىلعان» دەپ مەن ءتۇسىنىپ وقىماعان كەلىسىمشارتتىڭ ءاربىر ءارىپىن جاتتاپ العان. وزدەرى ءتىپتى قالا ىشىندە كومپيۋتەرلىك كۋرستاردىڭ ءبىر ساعاتى قانشا بولاتىنىن ءبىلىپ، ماعان دا اقشا بەرىپ جامان ۇيرەتكەن...

امەريكاعا وقۋعا بارار الدىندا بىزگە ارنايى ترەنينگتەر ۇيىمداستىردى. سونىڭ بىرىندە tips (قىزمەت كورسەتكەنى ءۇشىن بەرىلەتىن اقى) تۋرالى بولدى. ەندى كينولاردان كورەسىڭ عوي. رەستوراندا تاماق ءىشىپ بولعان سوڭ داياشىعا تيپس قالدىرۋ كەرەك. قازاقستاندا بۇل نارسە بىردەن چەكتە جازىلىپ تۇرادى. سوندىقتان وندايدى بەرمەيدى ەكەنبىز. ال امەريكادا ءتيپستى تەك قانا داياشىعا بەرەدى دەپ ويلاپپىن. سويتسەم، سىزگە قىزمەت كورسەتكەننىڭ بارىنە بەرۋ كەرەك ەكەن.

نيۋ- يوركتىڭ دارەتحاناسىندا ءتىپتى قولىڭىزدى جۋىپ بولعان سوڭ سىزگە سۇلگى ۇسىنىپ تۇراتىن (دارەتحانا ىشىندە!) ارنايى ادام بار. ول سىزگە قول سۇرتەتىن سۇلگى ۇسىنادى. ءسىز وعان دا تيپس بەرۋ كەرەكسىز.

مەن بايعۇس شاشتارازعا بارىپ، اقىمدى تولەپ شىعىپ كەتكەن سوڭ، مەنىڭ شاشىمدى قىسقارتىپ بەرگەن ادامعا تيپس بەرۋدى ۇمىتىپ كەتكەنىم ەسىمە تۇسپەي مە... سودان ەكى كۇن بويى الگى شاشتارازىم مەنى قارعاپ جاتقان شىعار دەپ ويلاپ، ۇيىقتاي الماي مازام كەتكەن. كەلەسى ايدا شاشىم قاتتى وسپەسە دە سول شاشتارازعا قايتا بارىپ، «وتكەن ايدا ۇمىتىپ كەتىپپىن. كەشىر» دەپ ەكى ەسە كوپ تيپس بەرىپ كەتكەن ەدىم.

ءتيپستى قالاي ەسەپتەيدى؟ نەگىزى وڭاي. سومانىڭ ون پايىزى - قالىپتى تيپس. ال ون بەس پايىزدان باستالاتىنى «شىن كوڭىلمەن بەرىپ وتىرمىن» دەگەنىڭىز. قوناق ۇيگە توقتاساڭىز، بولمەڭىزدى جيناپ، توسەك- ورنىڭىزدى رەتتەپ كەتەتىندەر بار ەمەس پە. سولارعا دا تيپس بەرەسىز.

بۇعان دە ەت ۇيرەنىپ كەتەدى. سەبەبى بۇل قىزمەت كورسەتەتىندەردىڭ نەگىزگى ەڭبەكاقىسى وسى تيپستەردەن قۇرالادى. سوندىقتان مەيلىنشە جاقسى قىزمەت كورسەتۋگە تىرىسادى. ءبىر جاعىنان «بۇل شىنايىلىقتان الىستاتادى. ادامدار اقشا ءۇشىن وتىرىك جىميادى» دەپ ولاردىڭ بۇل ءتاسىلىن جەك كورەتىنمىن. ءبىراق امەريكا بيزنەسى، ءومىر سالتى، اقشا تۋرالى تۇسىنىكتەرى باسقا بولعان سوڭ، نە دەيسىڭ؟!

قاراپ وتىرسام، اقشانى ساناۋعا، ۇنەمدەۋدىڭ جولىن قاراستىرۋعا، رەتتەستىرۋگە بەيىمدەلە باستاپپىن. بۇرىن اقشامەن مۇلدەم سويلەسپەيتىن بولسام، قازىر ديالوگ قۇرۋعا دايىندالىپ ءجۇر ەكەنمىن. ال ءسىز شە؟ اقشامەن سويلەسەسىز بە؟

«ӨРІМТАЛ»