فۋتبولدى العاش كىمدەر ويناعانىن بىلەسىز بە؟

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - دوڭگەلەتىپ دوپ تەۋىپ، دەلەبەڭىزدى قوزدىرىپ، ىنتا- ىقىلاسىڭىزدى ءبىر وزىنە بۇرىپ اكەتەتىن الەمدەگى ەڭ قىزىقتى ويىننىڭ ءبىرى - فۋتبول ەكەنى داۋسىز.

وتكەنگە ءۇڭىلىپ، تاريحىنا كوز جۇگىرتەر بولساق، فۋتبولدىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭى سوناۋ 12- عاسىردان باستاۋ الادى.

بۇل ويىن ءتۇرى اعىلشىنداردىڭ ءتول تۋىندىسى دەپ ەسەپتەلەدى. Foot - اياق، ball - دوپ دەگەن ماعىنانى بەرەدى. ايگىلى ساياحاتشى گاستون دە فۋا اعىلشىندار ەلىنە جاساعان ساياحاتىنىڭ بىرىندە فۋتبول ويىنىنا كۋا بولىپ؛ «اعىلشىندار دوپتى كەرەمەت تەبەدى، الايدا ولار فۋتبولدى ويىن دەپ ەسەپتەسە، توبەلەستى نە دەپ اتايدى ەكەن» - دەپ تاڭعالعان كورىنەدى. ياعني سول كەزدەردەگى اياق دوپ ويىنى قاۋىپتى ويىندار رەتىندە سانالعان ەكەن. بيلىك باسىنداعىلار قانشالىقتى تىيىم سالىپ، ويناتپاۋعا تىرىسىپ باققانىمەن، فۋتبول قاراپايىم حالىق تىرشىلىگىنىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالا بەردى.

فۋتبولدىڭ ارنايى ەرەجەسى العاش 1863- جىلى انگليادا بەكىتىلدى. سول سەبەپتى دە اعىلشىندار ەلى فۋتبولدىڭ وتانى سانالادى. دەسەك تە، اياق دوپ ويىنى بۇعان دەيىن دە ەجەلگى مىسىردا، گرەكيا مەن ريمدە، كەيىنىرەك فرانتسيا مەن يتاليادا دامىعان بولاتىن. قاي كەزدە بولسىن جەر شارىنىڭ تۇرعىندارى بۇل ويىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن استە جوعالتىپ كورگەن ەمەس. قارقىندى دامۋىنا بايلانىستى ءبىراز ەرەجەلەرى وزگەرىپ، كەيىنىرەك لاتىن امەريكاسى مەن ەۋروپا ەلدەرىنە كەڭىنەن تاراي باستادى.

فۋتبول ويىنى قازاقستانعا 1909-1910 - جىلدارى كەلگەن بولاتىن. العاشىندا سەمەي، پاۆلودار، ورال، اتىراۋ، اقتوبە، پەتروپاۆل قالالارى جاستارىنىڭ ەرمەگىنە اينالعان بۇل ونەر، بارا- بارا بۇقارالىق سيپات الا باستادى. دەرەكتەرگە سۇيەنسەك كوماندا قۇرۋ 1911- جىلدان باستاۋ الىپ، كوپ ۇزاماي ەلىمىزدىڭ بارلىق وبلىستارىنىڭ ءوز كوماندالارى پايدا بولدى. سەمەيدە احمەتسالىم كارىموۆ (كاپيتان) ، قاسىمحان مۇحاممەدوۆ، سالاح حيسماتۋللين، زياتدين رىسپايەۆ، مۇحاممەد سايداشيەۆ، يۋنۋس نيگماتۋللين، ءامىرجان سىزدىقوۆ، عابدۋلحان عابباسوۆ، مۇحامەدۋللا قۇرمانوۆ، گۋسمان يامبۋشيەۆ، سابىرجان احمەدشيندەر جەرگىلىكتى قازاق جانە تاتار جاستارىنان تۇراتىن «يارىش» (جارىس) كومانداسىن قۇرىپ، ءبىراز جاستاردىڭ ەلگە تانىلۋىنا سەپتىگىن تيگىزدى.

اتالمىش كوماندانىڭ قۇرامىندا جازۋشى، عۇلاما عالىم مۇحتار اۋەزوۆ جارتىلاي قورعاۋشى بولىپ ويناعان. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان ۋەفا- عا مۇشە بولىپ، اتى الەمگە تانىمال اياق دوپ شەبەرلەرىمەن يىق تىرەسە ونەر كورسەتۋدە. 1914 - جىلى سەمەيلىكتەر العاش رەت تومسك قالاسىنىڭ پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتى ستۋدەنتتەرىمەن جولداستىق كەزدەسۋ وتكىزدى. بۇل قازاقستانداعى فۋتبولدىڭ كىندىگى كەسىلگەن جىل بولىپ ەسەپتەلەدى.

baq.kz