عالامدىق جىلىنۋ. ادامزاتقا قانداي قاۋىپ ءتونىپ تۇر؟
بۇل تۋرالى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ ساراپشىلارى مالىمدەدى. ال برازيليادا سەل ءجۇرىپ، جۇزدەگەن ادام مەرت بولدى. الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى تابيعات اپاتتارىنىڭ ءبىر- بىرىمەن بايلانىسى بار ما؟ جاھاندىق جىلىنۋ ادامزاتقا قانداي قاۋىپ توندىرەدى؟ اركتيكادا اۋا تەمپەراتۋراسى 12,7 + گرادۋسقا كوتەرىلدى ال الەمدەگى ەڭ سۋىق جەر سانالاتىن اركتيكادا اۋا تەمپەراتۋراسى نولدەن جوعارىلاپ كەتتى. ءتىپتى 12,7 + گرادۋسقا جەتىپ، كەيىنگى ەكى عاسىرداعى رەكوردتى كورسەتكىش تىركەلدى.
ماماندار وزگەرىستى تروپيكالىق ايماقتان جىلى اۋانىڭ كەلۋىمەن بايلانىستىردى. وسى ايدا مۇندا مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى دە جىلدامداعان. عالىمدار مۇنىڭ سوڭى تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە اكەلۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتىپ جاتىر. 2050 -جىلعا قاراي ا ق ش- تا تەڭىز دەڭگەيى 30 سانتيمەترگە دەيىن كوتەرىلۋى عاجاپ ەمەس. مۇنداي بولجام امەريكانىڭ مۇحيتتار مەن اۋا قاباتىن زەرتتەۋ جونىندەگى ۇلتتىق باسقارما سايتىندا جاريالاندى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە، كومىرقىشقىل گازى اۋاعا از بولىنسە دە، تەڭىز دەڭگەيى كوتەرىلە بەرمەك. كليمات زەرتتەۋشىلەر «سۋ تاسقىنى كوبەيەدى» دەپ دابىل قاقتى.
پول كاتلەر، ا ق ش ۇلتتىق عىلىمي قورىنىڭ مۇزدىقتاردى زەرتتەۋ بويىنشا ديرەكتورى:
- الىپ مۇزدىقتار ءبولىنىپ، سۋعا اينالىپ جاتىر. بۇل مۇحيتتاردىڭ تۇراقتىلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى. ەگەر ەرۋ پروتسەسى وسىلاي جالعاسا بەرسە الداعى مىڭجىلدىقتا انتاركتيكانىڭ باتىس بولىگى جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن.
ەندي شەفەرد، پوليارلى باقىلاۋ مەن مودەلدەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى:
- زەرتتەۋ جۇمىستارى تاۋ مۇزدىقتارىنداعى مۇزدىڭ جالپى كولەمى بۇعان دەيىنگى بولجامعا قاراعاندا 20 پروتسەنتكە از ەكەنىن كورسەتتى. مۇز ەرىگەن سايىن، وزەندەرگە تۇسەتىن سۋ كولەمى دە كەمىپ بارادى. بۇلاي جالعاسا بەرسە، وزەندەر مۇلدە جويىلىپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن.
تازا سۋ تاپشىلىعىنا اسەر ەتەتىن تاعى ءبىر فاكتور بار. ول تابيعي سۋ قويمالارىنىڭ لاستانۋى. كەيىنگى جىلدارى تەڭىزدەردەن ءدارى- دارمەك قالدىقتارى ءجيى تابىلاتىن بولدى. بريتانيالىق عالىمدار مىڭداعان وزەندى زەرتتەپ، وسىنداي قورىتىندىعا كەلدى. وزەندەردەن، اسىرەسە، پاراتسەتامول، ەپيلەپسيا مەن ديابەتكە قارسى دارىلەر كوپ تابىلىپتى. بۇل قالدىقتار قورشاعان ورتاعا عانا ەمەس، ادامداردىڭ دەنساۋلىعىنا دا ۇلكەن قاتەر توندىرەدى.
ال سولتۇستىك امەريكاداعى ا ق ش- تى قۋاڭشىلىق جايلاپ بارادى. وسى قاڭتار كاليفورنيا شتاتى ءۇشىن 38 جىلدان بەرگى ەڭ قۇرعاق اي بولدى. قازىر وڭىردە جاۋىندى ماۋسىم. ءبىراق سينتوپتيكتەر الداعى ءۇش ايدا جاۋىن شاشىن بولۋى ەكى تالاي دەگەن بولجام جاسادى. رەسمي مالىمەت بويىنشا شتاتتىڭ 99 پروتسەنتىن قۋاڭشىلىق جايلاعان. تابيعات جاناشىرلارى وزەن كولدەردى، ونداعى تىرشىلىكتى ساقتاپ قالۋعا جانتالاسىپ جاتىر.
ەندريۋ رايپەل، كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى
- وسىدان 300 جىل بۇرىن بۇل جەردە الىپ وزەن بولعان. بالىقتىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەرى بار ەدى. قازىر كوبى جويىلىپ كەتتى. ەلدەگى كۇرىشتىڭ دە باسىم بولىگى وسى شتاتتا وسىرىلەتىن. قازىر ەگىس القابى ازايىپ جاتىر. ءبىز بالىقتى ەگىس القابىندا بولسا دا ءوسىرىپ، تۇقىمىن ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز.
www.24.kz
