ەربولات دوسايەۆ ۇلتتىق بانك باسشىلىعىندا نە تىندىردى

قازاقپارات ءتىلشىسى ەربولات دوسايەۆ ق ر ۇلتتىق بانكىنىڭ ءتوراعاسى قىزمەتىن قالاي اتقارعانى جونىندە شولۋ جاسادى.

ايتا كەتەيىك، ەربولات دوسايەۆ ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى قىزمەتىن 2019-جىلدىڭ 25 - اقپانىنان باستاپ اتقاردى. وعان دەيىن دە مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردا باسشىلىق قىزمەتتەردە ەڭبەك ەتتى.

توتەنشە جاعداي رەجيمى كەزىندە ۇلتتىق بانك نە تىندىردى؟

ۇلتتىق بانك ەلدەگى تارتىپسىزدىكتەر كەزىندە بانكوماتتار تونالىپ، ينتەرنەت بۇعاتتالعانىنا قاراماستان، قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان جەدەل شارالاردى قابىلدادى. 7 - قاڭتاردان باستاپ بۇكىل ەل بويىنشا ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ونلاين-سەرۆيستەرىنە قولجەتىمدىلىك كەزەڭ-كەزەڭىمەن قالپىنا كەلتىرىلدى. بانك قوسىمشالارىن ينتەرنەتسىز-اق جۇمىس ىستەيتىندەي جاعداي تۋعىزدى.

الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا دا بانكتەر مەن بانكوماتتار قولما-قول اقشامەن قامتاماسىز ەتىلىپ تۇردى. 12- قاڭتاردان باستاپ قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ ۆاليۋتالىق الاڭىندا ساۋدا-ساتتىق جانە حالىقارالىق تولەمدەر مەن اۋدارىمداردى جۇرگىزۋ قايتا باستالدى.

مەملەكەت باسشىسى توتەنشە جاعداي رەجيمىنىڭ ەنگىزىلۋىنە بايلانىستى كاپيتالدى شەتەلگە شىعارۋ، ونىڭ ىشىندە جالعان مامىلەلەر جاساسۋ قاۋپى ارتقانىن اتاپ ءوتتى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك قارجى مونيتورينگى اگەنتتىگىمەن، قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىمەن بىرلەسىپ، ەلدەن زاڭسىز اقشا شىعارۋدى باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جونىندە بىرلەسكەن بۇيرىق قابىلدادى.

ول بۇيرىقا سايكەس وپەراتسيالىق وتىنىمدەر بويىنشا ءىس-قيمىلدار الگوريتمى ناقتىلانىپ، كۇشەيتىلگەن قارجى مونيتورينگىنە جاتاتىن ترانسشەكارالىق وپەراتسيالاردىڭ تىزبەسى بەكىتىلدى.

ەكىنشى دەڭگەيلى بانك اكتيۆتەرىنىڭ ساپاسىنا تاۋەلسىز باعالاۋ جۇرگىزۋ (AQR)

2019-جىلعى 1-تامىزدا ۇلتتىق بانك مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ەل تاريحىندا العاش رەت سەكتور اكتيۆتەرىنىڭ %87- ىن جانە بانكتەردىڭ جالپى نەسيە پورتفەلىنىڭ %90- ىن قامتيتىن 14 ءىرى قازاقستاندىق بانكتى تولىق تەكسەرۋدى باستادى. قازاقستاندىق بانكتەردىڭ جاي-كۇيىن باعالاۋ ەۋروپالىق ورتالىق بانكتىڭ ءادىسناماسىنا سايكەس جۇرگىزىلدى.

مۇنداي ءتاسىل الىنعان قورىتىندىلاردى شەتەلدىك ۇقساس باعدارلامالاردىڭ ناتيجەلەرىمەن سالىستىرۋ مۇمكىندىگىن بەردى. AQR ناتيجەلەرى، اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردى كاپيتالداندىرۋى بويىنشا ىسكە اسىرىلعان شارالار جۇيەلىك دەڭگەيدە دە، AQR- گە قاتىسقان جەكەلەگەن بانكتەر دەڭگەيىندە دە كاپيتال تاپشىلىعى جوق ەكەنىن راستادى.

ياعني، بانك سالىمشىلارىنا الاڭداۋعا نەگىز جوق ەكەنى دالەلدەندى. اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن باعالاۋ ەلدەگى بانك جۇيەسىنىڭ بەرىكتىگى %70- عا جەتكەنىن كورسەتتى. AQR وتكەن ءاربىر ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانك الداعى بىرنەشە جىلعا ارنالعان جەكە دامۋ جوسپارىن ماقۇلداتتى.

اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن باعالاۋ 2017-جىلى قابىلدانعان ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋ باعدارلاماسىنىڭ قورىتىندى كەزەڭى ەدى.

پرەزيدەنتتىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ىسكە اسىرۋ

ۇلتتىق بانك پاندەميا كەزەڭىندە مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ىسكە اسىرۋعا بەلسەندى قاتىستى.

ۇلتتىق بانك پاندەميانىڭ سالدارىن ەڭسەرۋگە باعىتتالعان 6,3 تريلليون تەڭگەنىڭ 2,3 تريلليون تەڭگەسىن ىندەت ەڭ ءبىر ءورشىپ تۇرعان كەزدەگى تەرەڭ داعدارىستىڭ بەتىن قايتارۋعا ءتيىمدى جۇمساي ءبىلدى.

ەكونوميكا قالپىنا كەلگەننەن كەيىن ۇلتتىق بانك اقشا- كرەديت ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن كرەديت بەرۋ باعدارلامالارىنان شىعادى.

2021-جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق بانك كرەديتتەۋدىڭ نارىقتىق ادىستەرىن دامىتۋعا بەت بۇرىپ، بەس باعدارلامانى قارجىلاندىرۋدى توقتاتتى. ۇلتتىق بانكتىڭ 2020-2021 -جىلدارى جۇرگىزىپ وتىرعان بەيىمدەلگىش اقشا-كرەديت ساياساتى قازاقستان ەكونوميكاسىن پاندەمياعا دەيىنگى دەڭگەيگە تەز شىعارۋعا مۇمكىندىك بەردى.

2021-جىلعى قاڭتاردا اقشا-كرەديت ساياساتى جونىندەگى كوميتەت قۇرىلدى

اقشا-كرەديت ساياساتى جونىندەگى كوميتەتتىڭ قۇزىرەتىنە بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا شەشىمدەر قابىلداۋ، اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ نەگىزگى وپەراتسيالارى بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەلەرىن بەلگىلەۋ جانە ۇلتتىق بانك باسقارماسىنىڭ ايرىقشا قۇزىرەتىنە جاتپايتىن اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ وزگە دە ماسەلەلەرى بويىنشا شەشىمدەر قابىلدا، 2030-جىلعا دەيىنگى اقشا-كرەديت ساياساتىنىڭ ستراتەگياسىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ مىدەتتەرى كىردى.

بيۋجەت ەرەجەسىن ازىرلەۋ

ۇلتتىق بانك پەن ۇكىمەتتىڭ ۇلتتىق قور اكتيۆتەرىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتگە ارنالعان كونترتسيكلدىك بيۋجەت ەرەجەسىن ازىرلەۋى ۇيلەستىرۋ سالاسىنداعى ماڭىزدى جەتىستىك بولدى.

2022-جىلعى 1- قاڭتاردان باستاپ قازاقستاندا كونترتسيكلدىق بيۋجەتتىك ەرەجە ىسكە قوسىلدى. ول 2023-2025-جىلدارعا جانە ودان كەيىنگى جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ كەزىندە قولدانىلا باستايدى. مەملەكەت باسشىسى اتالمشى زاڭنامالىق تۇزەتۋلەردى 2021-جىلعى 31- جەلتوقساندا بەكىتتى.

بانكنوتتاردى ايىرباستاۋدىڭ مەرزىمسىز كەزەڭى

2021-جىلعى 12- ماۋسىمنان باستاپ اينالىمنان شىققان بانكنوتتاردى ايىرباستاۋدىڭ مەرزىمسىز كەزەڭى ەنگىزىلدى. قانداي دا ءبىر بانكنوت اينالىستان شىققاننان كەيىن ونى ءۇش جىل بويى ۇلتتىق بانكتىڭ فيليالدارىندا دا، سونداي-اق بارلىق بانكتەردىڭ بولىمشەلەرىندە جانە «قازپوچتا» اق كەڭسەلەرىندە دە ايىرباستاۋعا بولادى. ۇلتتىق بانكتىڭ اۋماقتىق فيليالدارى بانكنوتتاردى مەرزىمى بويىنشا شەكتەۋسىز قابىلدايدى.

مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن دامىتۋ

مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار نارىعىن ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ دامىتۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. قارجى مينيسترلىگى ەكى جىلدان ون جىلعا دەيىنگى مەرزىممەن مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردى اپتا سايىن شىعارۋ تەتىگىن قايتا باستادى.

بۇل شارالار كىرىستىلىكتىڭ تاۋەكەلسىز جولىن ءتۇزىپ، مەملەكەتتىك باعالى قاعازداردىڭ دامۋشى نارىقتارداعى باعالى قاعازداردىڭ جاھاندىق يندەكستەرىنە كىرۋگە مۇمكىندىك بەرەىپ وتىر. 2021 -جىلى مەملەكەتتىك باعالى قاعازدار اۋكتسيوندارىندا ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋ ۇلەسى ايتارلىقتاي ۇلعايدى.

قارجىلىق تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ شارالارى

ءۇش جىل ىشىندە قارجى جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعى ايتارلىقتاي نىعايتىلدى.

وسى كەزەڭدە بانك جۇيەسىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالار قابىلداندى، اكتيۆتەردىڭ ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ (AQR) ، بانكتەردى قاداعالاۋعا ارنالعان سترەسس-تەستىلەۋ جۇرگىزىلدى. داعدارىسقا قارسى قابىلدانعان شارالاردىڭ جەدەلدىگى مەن اۋقىمى تاۋەكەلدەردىڭ شوعىرلانۋىن تەجەۋگە جانە ەلدىڭ قارجى سەكتورىندا جۇيەلىك تاۋەكەلدەردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا جول بەرمەۋگە مۇمكىندىك بەردى.

تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر نارىعىن رەتتەۋ جانە مونيتورينگتەۋ كۇشەيتىلدى، سونداي-اق 2020-جىلعى 1- قاڭتاردان باستاپ ميكروقارجى ۇيىمدارىن رەتتەۋ ەنگىزىلدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنىڭ پروبلەمالىق قارىزدارىن ءبىر رەتتىك ەسەپتەن شىعارۋ ارقىلى قولداۋ كورسەتىلدى. تاراتىلاتىن بانكتەردىڭ سالىمشىلارىنا كەپىلدىك بەرىلگەن وتەمدى ونلاين-تولەۋگە كوشۋ جۇزەگە اسىرىلدى، تولەم مەرزىمدەرى ايتارلىقتاي قىسقارتىلدى.

تەڭگەلىك جيناق سالىمدارى بويىنشا كەپىلدىك 20 ميلليون تەڭگەگە دەيىن ارتتىرىلدى.

سيفرلاندىرۋ جانە قارجىلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ

سيفرلاندىرۋ جانە قارجىلىق تەحنولوگيالار سالاسىندا دا ايتارلىقتاي پروگرەس بايقالدى. 2020-جىلى قابىلدانعان قارجىلىق تەحنولوگيالار مەن يننوۆاتسيالاردى دامىتۋ جونىندەگى 2020-2025-جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداما شەڭبەرىندە كليەنتتەردى قاشىقتان سايكەستەندىرۋ سەرۆيسى ىسكە قوسىلدى. بانكتەر مەن مەملەكەتتىك ورگاندار جۇيەلەرىن ينتەگراتسيالاۋ ەسەبىنەن وڭىرلەردە قىزمەت كورسەتەتىن قارجى نارىعىنىڭ بۇكىل سۋبەكتىلەرىنىڭ ەسەبىن %100 ونلاين-رەجيدە تاپسىرۋعا كوشتى.

مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ جەدەلدەتىلدى جانە سالىق تولەمدەرىن اۆتوماتتى ەسەپكە الۋ ەنگىزىلدى. قارجى نارىعىنىڭ ءتورت قاتىسۋشىسىنىڭ جۇيەلەرىمەن بىرىكتىرىلگەن مەزەتتىك تولەمدەر جۇيەسىنىڭ بازاسىندا سيفرلىق الەۋمەتتىك ءامياندى ىسكە قوسىلدى. تەلەفون ءنومىرى (P2P- اۋدارىمدار) جانە QR- كود بويىنشا اۋدارىم سەرۆيستەرى جۇمىس ىستەپ تۇر.

سيفرلىق ۆاليۋتانى ەنگىزۋ مۇمكىندىگىن زەرتتەۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك R3 CBDC Working Group حالىقارالىق جۇمىس توبىنا كىردى.

«سيفرلىق تەڭگە»

قارجى سەكتورىنىڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ۇلتتىق بانك 2021-جىلى سيفرلىق تەڭگەنى ەنگىزۋ جونىندەگى پيلوتتىق جوبانى قولعا الدى. جوبا قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىمەن جانە حالىقارالىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلادى. ازاماتتار وفلاين رەجيمدە قولما-قول اقشاسىز تولەم جاساۋ مۇمكىندىگىنە، ال نارىق سمارت-كەلىسىمشارتتار تەحنولوگياسىنىڭ ارقاسىندا جاڭا يننوۆاتسيالىق سەرۆيستەر قۇرۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى.

ايتا كەتەيىك، بۇگىندە سيفرلىق تەڭگە پلاتفورماسىنىڭ ءپروتوتيپىن ازىرلەۋ اياقتالدى. نارىق ويىنشىلارىمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ءبىرقاتار تالقىلاۋلار جۇرگىزىلىپ، پيلوتتىق جوبانىڭ ارالىق ناتيجەلەرى قازاقستان قارجىگەرلەرىنىڭ IX كونگرەسىندە تانىستىرىلدى.

«سيفرلىق تەڭگە» پيلوتتىق جوباسىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا قورىتىندى بايانداما جاريالاندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇلتتىق بانك 2022-جىلعى 1- شىلدەگە دەيىن پايدا مەن شىعىستاردى باعالاي وتىرىپ، سيفرلىق تەڭگەنى ەنگىزۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋ مودەلىن ازىرلەيدى.

ال 2022-جىلعى جەلتوقساندا سيفرلىق تەڭگەنى ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى قورىتىندى شەشىم ازىرلەنەتىن بولادى. 2020-جىلى ۇلتتىق بانك ءتوراعاسى ە. دوسايەۆ پەن حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى ك. گەورگيەۆا الماتىدا اتالمىش ۇيىمنىڭ ورتالىق ازيا مەن كاۆكاز ايماعىنداعى تەحنيكالىق كومەك ورتالىعىن اشۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويدى.

2021-جىلعى 11- تامىزدا Moody's حالىقارالىق رەيتينگتىك اگەنتتىگى قازاقستان قارجى جۇيەسىنىڭ رەيتينگىن «تۇراقتى» بولجامىمەن «Baa2» دەڭگەيىنە دەيىن كوتەردى.

اگەنتتىك ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ماكروەكونوميكالىق ساياساتتى، اتاپ ايتقاندا، ۇلتتىق بانكتىڭ ينفلياتسيالىق تارگەتتەۋ جانە وزگەرمەلى ايىرباس باعامى رەجيمى جونىندەگى ساياساتىن وڭ باعالادى. بۇل قازاقستاننىڭ ماكروەكونوميكالىق جانە سىرتقى ورنىقتىلىعىنا ىقپال ەتتى.