جۇزگە كەلگەن جۋرناليست
ينتەرنەت شولىپ، تاريحي قۇجاتتامالاردى اقتارعانمەن ونداي دەرەكتى كەزدەستىرە المادىق.
كەڭەستىك «قىزىل جۋرناليستيكا ينستيتۋتىنىڭ» تۇلەگى - قازىرگى تىلمەن ايتقاندا، اتاقتى قازمۋ- دىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىندە اشىلعان جۋرناليستيكا ءبولىمىنىڭ العاشقى قارلىعاشتارىنىڭ ءبىرى - الماتىلىق جۋرناليست ءحانىمبۇبى اقرولوۆا اپامىز كۇنى كەشە جاسى 100 گە تولدى. «قازاقستانعا ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى» قۇرمەتتى اتاعىن قالامگەر وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن، ياعني 1971 -جىلى زەينەت جاسىنا جەتكەندە يەلەنگەن ەكەن.
ەندى ... ساناسى سەرگەك، جادى مىقتى باقۋات اپامىزدىڭ ءوز اڭگىمەسىنە قۇلاق ءتۇرىپ كورەلىك.
- مايداننان كەلەتىن «قارا قاعازدىڭ» ءالى دە قارداي بوراپ باسىلماي تۇرعان 1944 -جىلدىڭ جازى. اۋداندىق گازەت ماعان بەلسەندى اۋىل ءتىلشىسى ءارى ونەگەلى كوممۋنيست دەپ ۋنيۆەرسيتەتكە رولداما بەردى. وتە قيىن كەزەڭ. تاڭ اتپاي 500 گرامم قارا نان ءۇشىن كەزەككە تۇرامىز، ودان ساباققا جۇگىرەمىز... بارلىعى 14 ستۋدەنتتىڭ ىشىندە قىز بالادان - ءتاسليما قارابالينا ەكەۋمىز عانا. جىگىتتەردەن - سوعىستان جارالى ورالعان كەمەل توقايەۆ (قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم- رومارت توقايەۆتىڭ اكەسى)، كەيىن مينيستر دارەجەسىنە جەتكەن ءمۇسىلىم بازاربايەۆ، اتاقتى عالىم، جازۋشى-جۋرناليست مۇقان ماماجانوۆ، پاۆلودارلىق پەتر مولچين مەن رافاعات، اكەسىنىڭ اتىن ۇمىتىپپىن، ءبارىمىز ءبىر كۋرستا تاتۋ- ءتاتتى سىيلاسىپ، سوعىستىڭ زاردابىن ەسكە الىپ كەيدە مۇڭداسىپ، بىرگە ءجۇرىپ، جەڭىستىڭ قۋانىشىن بىرگە كورىپ، وقۋىمىزدى بىتىردىك. جانى جايساڭ سول قۇربى- قۇرداستارىمنىڭ بارلىعى دا باقيلىق دۇنيەدە، جاندارى ءجانناتتا بولسىن.
ۇستازدارىن ۇمىتپاعان ءحانىمبۇبى اپامىز «پەشەنەمىزگە قازاقتىڭ داڭقتى ۇلدارى مۇحتار اۋەزوۆ، بەيسەمباي كەنجەبايەۆ، ماۋلەن بالاقايەۆ، ساقتاعان ءبايىشوۆ سىندى سارابدال ازاماتتاردان ءدارىس الۋ جازىپتى» دەيدى.
- بىردە مۇحتار اۋەزوۆ كەزەكتى لەكسياسىن ۇيدە وقىدى. ءبارىمىز بەلگىلەنگەن ۋاقىتتان ون- ون بەس مينۋت ەرتە قامدانىپ، جۇمىس بولمەسى- اۋ شاماسى، ۇلكەن جارىق زالعا يمەنە كىردىك. ماڭدايى جارقىراپ ۇلى ۇستاز دا كەلدى. جالما- جان ورنىمىزدان ۇشىپ تۇردىق. سوندايلىق ىلتيپاتپەن يشارات جاساعان اۋەزوۆ، كەنەت: «ءاپ- پالە، مىنا ەكى بالا نەگە تومەن وتىر؟ اتامىز قازاق قىز بالانى ەرەكشە قۇرمەتتەگەن. كانە، تورگە شىعىڭدار!» دەدى. اتاعى جەر جارعان داڭقتى ۇستازىمىزدىڭ قۇرمەتىن سەزىنگەن ءتاسليما ەكەۋمىزدىڭ سوندا بەتىمىز وتتاي جانىپ، تورگە وزدىق، ماڭگىلىك ۇمىتپايمىن...
1949 -جىلى وقۋ ورنىن ويداعىداي ءتامامداعان ءحانىمبۇبى اقرولوۆانى رەسپۋبليكالىق «سوتسياليستىك قازاقستان»(Egemen Qazaqstan) اتتاي قالاپ، قىزمەتكە الادى. قولىنا قالامىن ەرتە العان تىلشىلىك جازۋدان تاجىريبەسى بار ديپلومدى جۋرناليست- كوممۋنيست العاشقى كۇننەن قۇلشىنىپ ىسكە كىرىسىپ كەتەدى. ءبىر كۇنى سوعىستا وتاعاسى مەن ءۇش بىردەي باۋىرىنان، ەت- جاقىن اعايىندارىنان ايىرىلعان ەستەۋ اناسى «كۇنىم، وقۋىڭ ويداعىداي ءبىتتى، سەن ەندى ءوز رولىڭدى تابارسىڭ، مەن سامسىعا، تۋعان جەرىمە قايتايىن» دەپ قيعىلىق سالادى. جان دەگەندە جالعىز اناسىن قيماعان قايسار قىز گازەتتىڭ باسشىلىعىنا بار جايتتى تۇسىندىرەدى. جاعدايدى تەرەڭنەن ۇعىنعان باسىلىم باسشىلارىنىڭ ءبىرى تىلەۋلەس بالتاعوجين سول مەزەتتە الماتى وبلىسىنىڭ حاتشىسى ج. جانعوجينمەن سويلەسىپتى. «قاراعىم، سەنىڭ ورنىڭ ءبىزدىڭ گازەت ەدى، امال نە، تاۋقىمەت تارتقان اناڭدى جالعىز تاستاماعانىڭدى مەن دە قۇپتايمىن، وبلىس باسشىسى سەنى تۋعان جەرىڭدە جاڭا قىزمەتكە تاعايىندادى، اق رول، بالام...» دەپ باتاسىن بەرىپ، شىعارىپ سالادى.
قىزىل ديپلومدى ءحانىمبۇبى اقرولوۆا جامبىل اۋداندىق «بولشيەۆيكتىك رول» («ەكپىندى ەڭبەك») گازەتىنە رەداكتور بولىپ تاعايىندالادى. ءومىر- تاريحىنىڭ جاڭا پاراقتارى اشىلادى. قالامگەر- قايراتكەر 90 جاسقا تولعان كەزدە شاكىرتى ساناتىندا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە «ءبىر ءتۇيىر «ۋلى» قورعاسىن» اتتى مەنىڭ جازعان ماقالامداعى ادام تاعدىرىنا بايلانىستى وقىس وقيعا اپامىزدىڭ قاسىرەتتى ءومىربايان رولدارىنداعى ەكىنشى پاراق بەتتەرى-تىن...
جامبىل اۋداندىق «ەكپىندى ەڭبەك» («اتامەكەن») گازەتىندە بەس جىلداي قويان- قولتىق ەڭبەك ەتكەن كەزىمىزدە، اياۋلى انامىزدىڭ زەينەت جاسىندا قىزمەت ىستەپ جۇرگەنىن دە سەزبەپپىز عوي!.. رەداكتسياداعى پارتيا ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى اقرولوۆا اپامىزدىڭ جارعاق قۇلاعى جاستىقققا تيمەي «ەرتەڭ جۋرناليستىك- پارتيالىق قىزمەتتە دارەجەلەرىڭنىڭ وسۋىنە ءبىر سەبىن تيگىزەرى حاق» دەپ، ناعاشىبەك پەن سەيىتحاننىڭ، ساراگۇلدىڭ، ەسەنقۇل مەن ماناربەكتىڭ، راتبەك پەن ءنۇسىپتىڭ، ارينە مەنىڭ دە، قولىمىزعا كۇيىپ تۇرعان كوممۋنيستىك قىزىل بيلەتتى ۇستاتقانى دا ەسىمىزدە.
اپامىزبەن قاۋىشۋ، تەلەفون ارقىلى تىلدەسۋ ەش ۇزىلمەگەن. پاندەمياعا قاتىستى جاعداي ءبىررولاتا تەلەفوندىق بايلانىسقا كوشكەن- ءدى. سوڭعى ءبىر تىلدەسكەنىمىزدە، اپام: «وي اللا- اي، رەداكسيا مەن باسپاحانا اراسىندا قۇرتاقانداي بولىپ جۇگىرىپ جۇرەتىن سەندەر دە زەينەتكەرلىككە شىقتىڭدار ما؟» دەپ تاڭدانا كۇلگەن. ەندى ءبىر اڭگىمەسىندە اپام «1936 -جىل جامبىل جاكەم ماسكەۋدەن دەكادادان ورالعاندا ۇزىناعاشتا ەكى كومسومول قىز اۋدان جاستارى اتىنان وعان گۇل شوعىن سىيلاپ ەدىك. سوندا قاسيەت قونعان، قىدىر دارىعان ۇلى بابامىز: «باقىتتى بول، بالام، كوپ جاسا دەپ، باسىمنان سيپاپ ەدى...» دەپ قالدى...
...ايگىلى امەريكالىق ميللياردەر- مەتسەنات، ساياساتكەر دەۆيد روكفەللەر (102) دە جۇزدەن اسقاندار قاتارىندا. ءبىراق ول ۇزاق جاساعانى ءۇشىن ەڭ الدىمەن دارىگەرلەرگە قارىزدار. ميللياردەردىڭ جۇرەگىن الەمنىڭ ەڭ ۇزدىك حيرۋرگتەرى 7 رەت اۋىستىرعان.
ءجۇز جاساعان ءحانىمبۇبى اقرولوۆا اپامىز قارتتىقتىڭ «ەرمەگى» ءدارى- دارمەگى بولماسا، وسى كۇنگە دەيىن دوكتور الدىندا كەزەك كۇتكەن كىسى ەمەس. جاياۋ ءجۇرۋدى جانى سۇيەتىن، ناعىز قيمىل شەبەرى- ءتىن، شاكىرتتەرىنە «جۋرناليست پەن قاسقىردىڭ اسىراۋشىسى - اياعى» دەپ ون- سان قايتالاپ ايتۋدان استە جالىقپايتىن. سوڭعى شيرەك عاسىردا الماتىدا تۇرىپ جاتقان اپامىز 28-پانفيلوۆشىلار ساياباعىندا سەرۋەندەۋشى ءارى دەنە تاربيەسى جاتتىعۋلارىن جالىقپاي جاساۋشى اپالاردىڭ قولباسشىسى بولعانىن دا كوپشىلىگىمىز بىلە بەرمەيمىز- اۋ. ءيا، ءجۇز جاساعان اياۋلى ارىپتەس اپامىزدىڭ وسىنداي دا ءبىر قىمبات قىرى بار...
ءجۇز جاسىڭىز قۇتتى بولسىن، اياۋلى ۇستاز!
تالعات ءسۇيىنباي، جۋرناليست
الماتى
Egemen Qazaqstan
