الەمدەگى بويى ەڭ قىسقا ادامدار تۋرالى بىلەسىز بە؟

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - جەر بەتىندەگى ەرگەجەيلىلەر تايپاسى افريكانى مەكەندەيدى. ولاردى عىلىم تىلىندە پيگمەيلەر دەپ اتايدى.

ال پيگمەيلەر ىشىندەگى ەڭ بويلى قىسقالارى - مبۋتي. پيگمەيلەر گرەك تىلىنەن اۋدارعاندا جۇدىرىقتاي دەگەن ماعىنا بەرەدى.

2003-جىلعى ساناق كەزىندە، ەرگەجەيلىەردىڭ سانى 300 مىڭنان اسقان. انتروپولوگيا جاعىنان ورتالىق افريكالىق ناسىلگە جاتادى. پيگمەيلەردىڭ بويى الاسا (144-150 س م)، رەڭى اشىق قوڭىرقاي، تالپاق تاناۋ، بۇيرا شاشتى، جۇقا ەرىندى، كەۋدەلى، اياق-قولى قىسقا. بانتۋ تىلدەرى توبىنداعى بىرنەشە تىلدە سويلەيدى.

نەگىزگى كاسىپتەرى - اڭشىلىق، تەرىمشىلىك جانە بالىقشىلىق. ءداستۇرلى قارۋ-جاراعى - ساداق. ۇلكەن اڭداردى اۋلاۋعا نايزا قولدانادى. اۋلاعان اڭدارىن كوبىنە كورشى حالىقتارمەن ءداندى داقىلدارعا ايىرباس جاساپ كۇنەلتەدى. العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىستىڭ داستۇرلەرى ساقتالعان. 3-4 وتباسى بولىپ بەلگىلى ءبىر اۋماقتا كوشىپ تە جۇرەدى. الاسا كۇركە ۇيلەردە (اعاش جانە اعاش بۇتاقتارىنان تۇرعىزىلعان) تۇرادى. قازىرگى ۋاقىتتا ءبىراز بولىگى وتىرىقشىلىققا كوشىپ، ەۋروپالىق كيىمدەر كيە باستاعان. اڭشىلىق، باتىرلىق سيۋجەتتەرگە نەگىزدەلگەن اۋىز ادەبيەتى ساقتالعان.

پيگمەيلەر اراسىنداعى مبۋتي تايپاسى نەگىزىنەن كونگونىڭ يتۋري ايماعىندا، ادامدار جەتە المايتىن قالىڭ ورمانداردىڭ اراسىندا تۇرادى. تايپا ەرلەرىنىڭ بويى 140 سانتيمەتر، ال ايەلدەردىكى 130 سانتيمەتر.

مبۋتيلەردە قازىرگى ءومىر، وركەنيەت تۋرالى تۇسىنىك جوق. ولار تەك ءتىرى بولۋ ءۇشىن ءومىر سۇرەدى. بۇل تايپادا باسقا تايپاعا قىز بەرۋگە تىيىم سالىنعان.

ەۋروپالىق دارىگەرلەردىڭ زەرتتەۋلەرى ەرگەجەيلىلىك - مبۋتيدە قالىپتى جاعداي ەكەنىن انىقتادى. ولاردىڭ وسۋىنە كەدەرگى بولاتىن ەشقانداي اۋرۋ نەمەسە سەبەپ تابىلماعان. مبۋتيلىكتەر ەكولوگيالىق تازا ونىمدەردەن تۇراتىن - جيدەك، ساڭىراۋقۇلاق، جاڭعاق، وسىمدىك تامىرلارىن تۇتىنادى. جابايى اڭدار ەت پەن بالىقتى جەگەندى دە ۇناتادى. ءۇي جانۋارلارىن ۇستامايدى.

تايپا ۇنەمى اڭ اۋلاۋ ارقىلى كۇن كورەدى. اۋلاعان اڭىن بىردەن جەپ قويادى. كەلەسى كۇنى بارلىق ەر ادامدار قايتادان اڭ اۋلاۋعا شىعادى. ولار وت جاعۋدى، تاياق پەن ۇلكەن جاپىراقتاردان باسپانا سالۋدى بىلەدى.

ولار وسىمدىكتەردىڭ كەپتىرىلگەن جاپىراقتارىنان جاسالعان كيىمدەر كيەدى. تايپانىڭ كەيبىر مۇشەلەرى ساياحاتشىلارعا ءوز كيىمىن سىيعا تارتادى.

عالىمدار مبۋتيلاردىڭ بويىنىڭ قىسقا بولۋىنىڭ سەبەبى - ولاردىڭ قالىڭ ورمانداردا (دجۋنگليدە) ءومىر سۇرۋگە بەيىمدەلگەندىگىندە دەپ سانايدى. ويتكەنى، مبۋتي تايپاسى قالىڭ ورماندا جىلدام قوزعالۋ ءادىسىن مەڭگەرگەن.

تايپادا باسشى جوق. ءبىراق بارلىق مۇشەلەر ءوز مىندەتتەرىن جاسىنا جانە جىنىسىنا قاراي ورىندايدى. تابىلعان تاماق نەمەسە ولجا بارىنە بىردەي تاراتىلادى. ءبىراق ءار مبۋتيدىڭ تايپانىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى ەسكەرىلەدى. تايپا مۇشەلەرىنىڭ ورتاشا ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 40 جىل. ولار نەگىزىنەن جابايى جانۋارلار مەن ۋلى جىلانداردىڭ شابۋىلى ناتيجەسىندە ولەدى.

massaget.kz