كوز تيۋ سەنىمىنە عىلىمي كوزقاراس

كوز ءتيۋدىڭ سىرى نەدە؟ بۇل تۋرالى عىلىم نە دەيدى؟

كوز تيۋ - كوپتەگەن ۇلتتا بار نانىم- سەنىم. باعزى زاماندا كوز تيگەن ادام اۋرۋعا شالدىعىپ، جاماندىققا ۇشىرايدى دەپ ساناعان ەكەن. كوز تيۋ قازاققا دا ءتان: جاقسى ادامعا، جاس نارەستەگە، جۇيرىك جىلقىعا، ادەمى قىزعا ءتىل- كوز تيەدى دەپ ەسەپتەلگەن. جاس بالاعا ءتىل- كوز تيمەسىن دەپ مولداعا دۇعا جازدىرىپ، ونى بىلعارى بويتۇماردىڭ ىشىنە سالىپ، موينىنا تاعىپ قويعان نەمەسە ۇستىندەگى كيىمنىڭ ومىراۋىنىڭ استىڭعى جاعىنا قاداپ قويادى. بايگەدە وزعان جۇيرىك اتقا كوز تيەدى دەپ ساقتانىپ، ەلگە كورسەتپەۋگە تىرىسقان.

Life Science جۋرنالىندا «كوز تيۋ: كوز ايىرماي قاراۋ» اتتى عىلىمي زەرتتەۋ جۇمىسى جاريالاندى. عالىمداردىڭ زەرتتەۋىنشە، ەجەلگى حالىقتار كوز تيۋ كىشكەنتاي قيىندىقتان باستاپ ولىمگە دەيىن سەبەپ بولادى دەپ ساناعان.

كوز تيۋدەن تەك ادامدار عانا ەمەس جانۋارلار دا زارداپ شەگەتىن كورىنەدى. ال كەيبىر ادامدار كوز تيسە تەك وزىنە عانا ەمەس، وتباسىنا، ودان قالدى ءتورت- تۇلىك مالىنا زاردابى تيەدى دەپ سەنەدى. ءبىراق بۇعان عىلىمي دالەل جوق. عالىمدار بۇل قۇبىلىستىڭ ەش نەگىزى جوق ەكەنىنە سەنىمدى.

ارماندو دە ۆينچەنتي ەسىمدى پسيحوتەراپيەۆت ءوزىنىڭ عىلىمي جۇمىسىندا (Committee of Skeptical Inquiry) كوز تيۋدەن وعان شىنايى سەنۋشىلەر عانا زارداپ شەگەتىنىن جازعان. ونىڭ ايتۋىنشا ادام كوز تيۋگە سەنىپ باقىتسىزدىققا دۋشار بولۋى مۇمكىن.

ءوزىن كورىپكەل نە دۇمشە دەپ تانىعاندار الدىنا كەلگەن ادامداردىڭ پروبلەماسىن كوز تيۋمەن بايلانىستىرىپ، جول اشامىز دەيتىن كەزدەرى دە بولادى.

كوز ءتيۋدىڭ ءتۇپ- تامىرى تەرەڭدە جاتىر. عالىمدار كوز تيۋ ەجەلگى شۋمەر حالىقتارىندا پايدا بولدى دەپ سانايدى. ودان كەيىن كوز تيۋ ءار دىندە كەزدەسە باستاعان. ءتىپتى، بەرتىن كەلە شەكسپير ءوزىنىڭ پەسالارىندا كوز تيۋ تۋرالى ايتقان. تانىمال فولكلورشى الان داندەس ءوزىنىڭ «وتكىر كوز: وقيعالار كىتابىندا» بىلاي دەپ جازعان ەكەن:

«ەسىڭىزدە بولسىن، كوز تيۋ ءسىز ويلاعانداي تەك انتيكۆارلاردى (سيرەك كەزدەسەتىن زاتتاردى ساتۋشى - اۆت. ) قىزىقتىراتىن ەسكىدەن شىققان نانىم- سەنىم ەمەس. كوز تيۋ الەمدەگى ميلليونداعان ادامنىڭ مىنەز- قۇلقىنا، ءجۇرىس- تۇرىسىنا، قالا بەردى ومىرىنە اسەر ەتەتىن كۇشتى فاكتور بولىپ قالا بەرمەك. ەجەلگى قوعامدا وعان سەنۋشىلەر كوزى وتكىر دەپ كۇدىكتەنگەن ادامىن ءتىرى قالدىرماعان».

كوز تيۋ قالايشا مىڭداعان ادامنىڭ ساناسىنا ءسىڭىپ، شىندىق رەتىندە قابىلدانا باستادى؟ «سكەپتيك سوزدىگىندە» (The Skeptics Dictionary) كوز تيۋ كەيبىر ادامعا نە سەبەپتتى قاتتى اسەر ەتەتىنە بىرنەشە تۇجىرىم كەلتىرگەن. ونىڭ ىشىندە ەڭ كوپ تارالعانى - كەز كەلگەن ساتسىزدىكتى كوز تيۋمەن بايلانىستىرۋ. ومىرىندە بولعان نارسەنى ءبارىن كوز ءتيۋدىڭ كەسىرىنەن دەپ ساناۋ.

ەكىنشى تەوريا تاريحتان باستاۋىن الادى. ەجەلگى زاماندا ادامدار كەز كەلگەن بەيتانىس كىسىدەن كۇدىكتەنەتىن بولعان. ال تابيعاتتا ءبىر جانۋارلار وزگەلەردەن ۇستەمدىگىن وتكىر كوزىمەن كورسەتەتىنىن ەسكەرسەك بۇل قۇبىلىس ادامعا دا تانىس ەكەنىن تۇسىنۋگە بولادى.

massaget.kz