بانكتەگى جەكە دەرەكتەردى قالاي قورعاۋعا بولادى

شابۋىلدار سانىنىڭ وسۋىنە كوپتەگەن ءىرى كومپانيانىڭ قاشىقتان جۇمىسقا اۋىسۋ سەبەپ بولدى، ونىڭ ىشىندە قارجى نارىعىنىڭ ويىنشىلارى دا بار، ولارڭعۆ كليەنتتەردىڭ ءىرى مالىمەتتەر بازاسى جانە قارجىلارى قولجەتىمدى. بۇگىن ءبىز قازىرگى زامانعى بانكتەر ءوز كليەنتتەرىنىڭ جەكە مالىمەتتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قالاي قامتاماسىز ەتەتىندىگى جايىندا، ەڭ باستىسى، قارجىلارىڭىزدى قالاي قورعاۋعا بولاتىنىنا توقتالامىز.

قازاقستان بانكتەرىندە الاياقتار كليەنتتەردىڭ مالىمەتتەر بازاسىنان كەز كەلگەن اقپاراتقا يە بولىپ، جالعان قوڭىراۋ شالىپ، ولاردىڭ شوتىنا رۇقساتسىز قاشىقتان قول جەتكىزگەن جاعدايدار ءجيى كەزدەسەدى.

سونىمەن قاتار، كيبەرقىلمىسكەرلەر اقپاراتتى الۋ ءۇشىن بانكتەردىڭ نەمەسە كليەنتتەردىڭ مالىمەتتەر بازاسى بار ءىرى كومپانيالاردىڭ قىزمەتكەرلەرىن جالداي الادى نەمەسە پارا الادى، مۇنداي قىلمىسكەرلەر جەرگىلىكتى بانكتەرگە ۇنەمى شابۋىل جاسايتىنى دا جاسىرىن ەمەس.

InfoWatch ساراپتامالىق- تالداۋ ورتالىعىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا، 2019 -جىلى بانكتەر، ساقتاندىرۋ كومپانيالارى، قارجى سەگمەنتىنىڭ وزگە دە ۇيىمدارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ابايسىزدىعى نەمەسە زاڭسىز ارەكەتتەرى، سونداي اق، حاكەرلىك شابۋىلدار ناتيجەسىندە بۇزىلعان دەربەس دەرەكتەر مەن تولەم اقپاراتتارىنىڭ تارالىپ كەتۋ كولەمى 27 ەسە وسكەن. بارلىق وسى ارەكەتتەردىڭ جيىنتىعى بويىنشا ءبىر جىل ىشىندە 1,04 ميللياردتان استام پايدالانۋشى جازبالارى بۇزىلعان.

قازاقستاندا 2020 -جىلى جەكە تۇلعالاردىڭ ينتەگراتسيالانعان مەملەكەتتىك دەرەكقورىنان شامامەن 24,5 مىڭ تەلەفون سويلەسۋلەرىنىڭ اۋديوجازباسى جانە ونداعان گيگابايت دەربەس دەرەكتەر جيناقتالعان. «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنداعى ساپانى باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ» وسالدىعى قازاقستاندىقتاردىڭ دەربەس جانە مەديتسينالىق دەرەكتەرىنىڭ تارالۋىنا سەبەپ بولعان.

«تۇراقسىز ەكونوميكالىق جاعدايدا، ەڭ الدىمەن، الاياقتار بەلسەندىلىگى ارتادى، اسىرەسە، كەپىلدەندىرىلمەگەن جەكە ساۋدا نەسيەسىنە قاتىستى قىلمىستار جيىلەيدى. سوڭعى جىلدارى جاڭا تەحنولوگيالاردى دامىتۋدىڭ ارقاسىندا كارتا الاياقتارى، سونداي- اق بانك سەكتورىنا باعىتتالعان كيبەر الاياقتىق دامۋ ۇستىندە. ناتيجەسىندە، جەكە تەرمين «ە-skimming» پايدا بولدى، ول كارتا بويىنشا الاياقتىقتى بىلدىرەتىن ۇعىم. 2019 -جىلى جانە 2020 -جىلدىڭ باسىندا الەمدە اقشا اۋدارىمدارىنا قاتىستى الاياقتىق ارەكەتتەر سانى ەداۋىر ارتتى«، - دەپ اتاپ ءوتتى ۆ ت ب بانك (قازاقستان) باسپا ءسوز قىزمەتى.

بارلىق كيبەرشابۋىلدار قولدانۋشىنى قىلمىسكەرلەرگە قۇپيا دەرەكتەرگە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ءقاۋىپتى ارەكەتتەردى جاساۋعا ءماجبۇر ەتۋگە باعىتتالعان. وسى ماقسات ءۇشىن كيبەرقىلمىسكەرلەر كوبىنەسە فيشينگتى، زياندى باعدارلامالىق جاساقتامانىڭ جاپپاي تارالۋىن قامتاماسىز ەتەدى نەمەسە قۇپيا ءسوزدى تابۋ تەحنولوگياسىن قولدانىپ، پايدالانۋشى تىركەلگىلەرىن بۇزۋعا تىرىسادى. بانك ۆتب (قازاقستان) قاۋىپسىزدىك جۇيەلەرىنىڭ تەحنيكالىق مۇمكىندىكتەرىن ۇنەمى جەتىلدىرىپ وتىرادى، جالپى اقپاراتتىق تەحنولوگيالارمەن قاتار، IT تەحنولوگيالارمەن اينالىسۋعا ۇلكەن كوڭىل بولەدى.

اقپاراتتىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ كوبىنە قاۋىپسىزدىك قىزمەتى قويعان تالاپتاردىڭ ساپالى ءارى ءدال ورىندالۋىنا بايلانىستى بولعاندىقتان، جەكە قۇراممەن مۇقيات جانە جۇيەلى جۇمىس جاساۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتۋ قاجەت. بانك ۆتب (قازاقستان) كاسىبى ماماندار توبى پروبلەمالاردى ۋاقىتىندا انىقتاۋدى جانە تابۋدى، سونداي- اق قابىلدانعان شارالاردىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

بانك جەكە اقپارات ءۇشىنشى تۇلعالارعا بەلگىلى بولعان بولسا، بۇل تۋرالى بانككە دەرەۋ حابارلاۋ قاجەت ەكەندىگىنە نازار اۋدارادى.

جەكە دەرەكتەردى ساقتاۋ جانە قورعاۋ — بۇل بانكتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە كليەنتتىڭ وزىنە دە بايلانىستى.

جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ

ءبىر قاراعاندا، جەكە دەرەكتەر سۋبەكتىسىنىڭ ءوزى، ياعني ءسىز بەن ءبىز دەرەكتەردىڭ بەلگىسىزدەردىڭ قولىنا ءتۇسۋى الدىندا مۇلدەم دارمەنسىز بولىپ كورىنەمىز، ويتكەنى پايدالانۋشى دەرەكتەرىن ساقتايتىن جانە وڭدەيتىن ۇيىم وسىعان جاۋاپتى بولىپ كورىنەدى. شىندىعىندا ءوزىڭىز دە وسىعان بايىپپەن قاراۋىڭىز قاجەت.

دەربەس دەرەكتەردى قالاي قورعاۋعا بولادى؟

نەسيەلىك ەسەپتى تەكسەرىڭىز. الاياقتىق نەمەسە كۇدىكتى ارەكەتتى تەكسەرۋ ءۇشىن جىلىنا ءۇش رەت نەسيە ەسەبىن سۇراۋ ۇسىنىلادى.

الەۋمەتتىك جەلىلەردە اباي بولىڭىز. ءسىزدىڭ پروفيلىڭىز تەك دوستارىڭىز بەن وتباسى مۇشەلەرىڭىزگە قول جەتىمدى ەكەنىنە جانە وندا ەڭ از جەكە اقپارات بار ەكەنىنە كوز جەتكىزۋ ءۇشىن الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى پارامەترلەردى تەكسەرىڭىز.

ءسىزدىڭ شوتىڭىزدان كەلەتىن ەسكەرتپەلەر كەلىپ وتىراتىنداي بولسىن. ەگەر ءسىزدىڭ بانكتىك شوتىڭىزبەن كۇدىكتى ارەكەتتەر جانە بەلگىسىز الۋشىلارعا ءىرى تولەمدەر تۋرالى حابارلاما الۋعا جازىلۋ مۇمكىندىگى بولسا، جازىلعان دۇرىس.

شوتتاردى ۇنەمى تەكسەرىپ وتىرىڭىز. بارلىق وپەراتسيالار تۋرالى ۇزىندىلەر مەن ستاتيستيكانى تەكسەرىڭىز ء(سىزدىڭ، بالالارىڭىز) . ەگەر ءسىز كۇدىكتى نارسەنى كورسەڭىز، دەرەۋ بانككە قوڭىراۋ شالىڭىز.

ەشقاشان ەشكىمگە كارتا نەمەسە شوت تۋرالى اقپارات بەرمەڭىز: كارتالاردىڭ پين - جانە CVV كودتارى، جەكە كابينەتتىڭ پارولدەرى، SMS كودتارى. ءتىپتى بانك قىزمەتكەرلەرىنە دە بۇل اقپارات قاجەت ەمەس.

ەگەر سىزگە ادام قوڭىراۋ شالىپ، بانك قىزمەتكەرى بولىپ كورىنسە، كارتا بويىنشا دەرەكتەردى حابارلاماڭىز. ءسىز جاساماعان كارتا وپەراتسيالارى تۋرالى سويلەسكەن بولساڭىز دا. كىشكەنە كۇدىك تۋىنداعان كەزدە، تەلەفوندى قويىپ، رەسمي تەلەفون ءنومىرى بويىنشا بانككە قوڭىراۋ شالىڭىز. ولاردىڭ قىزمەتكەرى سىزگە قوڭىراۋ شالدى ما دەپ سۇراڭىز. ەگەر سولاي بولسا، ونىمەن بايلانىسۋدى جانە سويلەسۋدى جالعاستىرۋدى سۇراڭىز.

بيومەتريالىق دەرەكتەردى جيناۋعا بايلانىستى قوڭىراۋلار كەزىندە وتە ساق بولىڭىز. ءسىزدىڭ بانكىڭىزدە بيومەتريانى جيناۋ جانە پايدالانۋ شارتتارىن ءبىلىڭىز. كەز- كەلگەن سۇراق نەمەسە كۇدىك تۋىنداعان كەزدە بانككە ءوز بەتىڭىزشە قوڭىراۋ شالعانىڭىز ءجون.

ەگەر ءسىز بەيتانىس ادامنان اقشا الساڭىز، اۋدارمادان باس تارتقان دۇرىس. ولار سىزگە قوڭىراۋ شالىپ، اقشانى قاتە اۋدارعانىن ايتسا جانە ولاردى كارتا نەمەسە تەلەفون ءنومىرى بويىنشا قايتارۋدى سۇراسا، بانككە قوڭىراۋ شالىپ، مامانداردان «قاتە« اۋدارىمدى الىپ تاستاۋدى سۇراڭىز.

بانكتەن س م س- حابارلامادا كەلەتىن اۋدارىمدار مەن تولەمدەردىڭ دەرەكتەمەلەرىن مۇقيات تەكسەرىڭىز. ەگەر ءسىز ۇيالى تەلەفون ءنومىرىن وزگەرتكەن بولساڭىز، بانككە حابارلاڭىز.

بانكوماتتاردى پايدالانۋ كەزىندە سىزگە نە ءبىلۋ قاجەت:

بانكوماتتى كۇدىكتى قۇرىلعىلاردىڭ بار- جوعىن مۇقيات تەكسەرىڭىز.

كەز كەلگەن كۇدىكپەن بانكوماتتى قولدانباعان دۇرىس.

قىراعى بولىڭىز جانە جاقىن جەردە كۇدىكتى ادامدار بار- جوعىنا نازار اۋدارىڭىز.

پين- كودتى تەرۋ كەزىندە پەرنەتاقتانى الاقانمەن جابىڭىز.

بەيتانىس ادامداردان كومەك قابىلداماۋعا جانە ولاردى ديكتوۆكاعا وپەراتسيا جاساماۋعا.

بانكومات ەكرانىنداعى اقپاراتقا نازار اۋدارىڭىز. ەگەر الدىڭعى كليەنتتىڭ جۇمىسى اياقتالماسا، ونىڭ اياقتالۋىن كۇتىڭىز.

ساراپشىلار قۇپيا اقپاراتتىڭ اعىپ كەتۋىنەن مىقتى قورعانىش جوق ەكەنىن ايتادى. قاۋىپ- قاتەردىڭ لاندشافتى ۇنەمى وزگەرىپ وتىرادى جانە كۇردەلەنە تۇسەدى، ال الاياقتار دەرەكتەردى ۇرلاۋدىڭ كۇردەلى تاسىلدەرىن ويلاپ تابۋدا. باستىسى وزىڭىزگە بايىپتى بولۋ، ساقتىق شارالارىن ساقتاۋ جانە ەڭ ماڭىزدىسى سەنىمدى بانك تاڭداۋ.

stan.kz