قىزعىلت كولدىڭ قۇپياسى. كوبەيتۇز جايلى نە بىلەسىز؟
سولاردىڭ ءبىرى - قازاق جەرىندەگى كوبەيتۇز. بىرەگەي ءارى ەرەكشە تابيعي كول جىلىنا بىرنەشە رەت قىزعىلت تۇسكە بويالىپ وتىرادى. مۇنىڭ سىرى نەدە؟
كول اقمولا وبلىسى ەرەيمەنتاۋ اۋدانىنىڭ ولەڭتى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان. تەڭىز دەڭگەيىنەن 253 م بيىكتىكتە. كولدىڭ اۋدانى - 690 گەكتار، تەرەڭدىگى - 1,5 م.
كوبەيتۇز جىلىنا بىرنەشە رەت قىزعىلت تۇسكە بويالادى. سۋدىڭ قىزعىلت رەڭگە بويالۋىنا نەگىزىنەن تۇزدى تەڭىزدەردى مەكەندەيتىن ءبىرجاسۋشالى دۋناليەللا سورتاڭدى سۋ بالدىرى اسەر ەتەدى دەپ سانالادى. دەمەك كولدىڭ تۇزدى بولۋىنىڭ ارقاسىندا بۇل بالدىرلار پايدا بولعان.
سوڭعى ۋاقىتتا قازاقستاندىقتاردىڭ اقمولا وبلىسىنداعى كوبەيتۇز كولىنە جاپپاي بارۋىنا بايلانىستى كول جاعالاۋىنىڭ تۇرمىستىق قوقىستارعا تولۋى، ونداعى تابيعي تۇزدى رۇقساتسىز الىپ كەتۋى، كەلۋشىلەردىڭ جەروشاق جاعۋى جانە ايماقتا ۋاقىتشا قۇرىلىستاردىڭ كوبەيۋى جيىلەگەن.
بۇعان بايلانىستى قازاقستاننىڭ ەكولوگيا مينيسترلىگى كولگە كەلۋشىلەرگە زاڭعا سايكەس ءتيىستى اكىمشىلىك جازا بار ەكەنىن ەسكەرتتى. كولگە شومىلۋدىڭ بەلگىلەنگەن ءتارتىبىن، سانيتارلىق نورمانى جانە ەكولوگيالىق زاڭنامانى بۇزۋشىلار جازاعا تارتىلادى.
ءتارتىپتى بۇزۋشىلارعا ايىپپۇل سالىنادى. تابيعاتتىڭ ەرەكشە قۇبىلىسىنا زالال كەلتىرۋ مەن كەيبىر ادامداردىڭ جاۋاپسىز ارەكەتى كولدىڭ سۋالۋىنا، ءتىپتى كەيىننەن جويىلۋىنا دا اكەلۋى مۇمكىن.
كوبەيتۇز كولى ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماققا اينالادى. بۇل جايىندا بىرەر كۇن بۇرىن ق ر ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ مالىمدەدى.
- ەكولوگيالىق بەكەتتەر قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ءبىراق وسى بىرەگەي كولگە قۇمارتاتىندار سانى ارتۋدا»، - دەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ.
- دەمەك، جالپى العاندا، ەڭ الدىمەن، ازاماتتارعا مۇنداي جەرلەردە ءجۇرىپ- تۇرۋ ەرەجەلەرىن ءتۇسىندىرۋ جانە ەكو مادەنيەتتى كوتەرۋ، تۇزدى وزىمەن بىرگە الىپ كەتۋگە بولمايتىنىن، ونىڭ ەشقانداي ەمدىك قاسيەتى جوق ەكەنىن، ال كول تۋريستەردىڭ وسىنداي ارەكەتتەرىنەن جويىلىپ كەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ قاجەت. سونداي-اق، ءبىز قوعام بەلسەندىلەرىن، ەكولوگتاردى، ەكو- بەلسەندىلەردى وسى جۇمىسقا جۇمىلدىرماقشىمىز».
مينيستر اتاپ وتكەندەي، بۇل ەلدەگى باسقا دا تابيعي نىساندارداعى جاعدايلارعا، ونىڭ ىشىندە الماتىداعى بۋراباي نەمەسە پەرۆومايسكيي توعاندارىنداعى وقيعالار نەمەسە قىزىل كىتاپقا ەنگەن لوتوس گۇلىن جۇلىپ الۋ جاعدايى دا ۆەدومستۆا وكىلدەرىنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزۋدا.
- بۇل ءۇشىن بۇكىل قوعامنىڭ بىرلەسكەن كۇش- جىگەرى قاجەت. جوعارىدا ايتقانىمداي، ءبارى بالا كەزدەن بويعا ءسىڭىرىلۋى كەرەك. سول سەبەپتى دە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقايەۆ مەكتەپتەردە ەكولوگيالىق مادەنيەت ءپانىن ەنگىزۋدى ۇسىندى«، - دەپ تۇيىندەدى ماعزۇم مىرزاعاليەۆ.
ايتا كەتەيىك، قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم- جومارت توقايەۆ ءوزىنىڭ تۆيتتەردەگى پاراقشاسىندا: «دەمالىس ورىندارىندا جاپپاي، ازاماتتارىمىزدىڭ مادەنيەتى جەتىسپەيدى. وتانداستارىمىزدىڭ بىرەگەي «قىزعىلت» كوبەيتۇز كولىنە كەلتىرگەن زالالى نارازىلىق تۋدىرادى. وسى جاعىمسىز فاكتىلەر وسكەلەڭ ۇرپاقتى ەكولوگيالىق تاربيەلەۋدەگى پروبلەمالاردى ايقىنداپ بەردى. ءبىلىم، ەكولوگيا، اقپارات مينيسترلىكتەرى بۇل مىندەتتى باسىم باعىتتا ۇستانۋى كەرەك«، - دەپ جازعان.
