التىن وردا داۋىرىنە جاتاتىن « قىزىل وبا» ەسكەرتكىشى كيەلى ورىندار تىزىمىنە ەنگىزىلمەك
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اۋماعىندا 436 ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىش تىركەلگەن. تابيعي- مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە، ونىڭ 47 ءسى — تاس عاسىرىنا، 167 ءسى — قولا داۋىرىنە، 203 ءى - ەرتە تەمىر داۋىرىنە، 19 ى - ورتا عاسىرعا جاتادى.
«ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ باسىم بولىگى عابيت مۇسىرەپوۆ، اقجار جانە تايىنشا اۋداندارىندا شوعىرلانعان. بۇل ەسكەرتكىشتەردىڭ بارلىعىنىڭ دەرلىك بەلگىلى ءبىر تاريحي جانە كوركەمدىك قۇنى بار. كوپشىلىگى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى نىساندار قاتارىندا بولسا، ايىرتاۋ اۋدانىنداعى بوتاي قونىسىنىڭ رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى ەسكەرتكىش مارتەبەسى بار» ، - دەيدى س ق و تابيعي- مادەني مۇرانى قورعاۋ جانە پايدالانۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى راقات مامبەتالينوۆ.
بىلتىر ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەردىڭ قاتارى ءۋاليحانوۆ اۋدانى سىلەتى وزەنىنىڭ ماڭىندا تابىلعان « قىزىل وبا» ماۆزولەي- قورىمىمەن تولىقتى.
XIV- XVI - عاسىرلارعا جاتاتىن ەسكەرتكىش جىل جاڭالىعى بولدى.
«عالىمداردىڭ پىكىرىنشە، قورىم التىن وردا داۋىرىنە تيەسىلى. ول جەردە جوشى حان كەزىندەگى جانە ودان كەيىنگى حاندار مەن تورەلەر ۇرپاقتارى جەرلەنگەن. 1200 شارشى مەتردى الىپ جاتقان قورىمدا بيلەۋشىلەردىڭ جاتاندعى كوپتەگەن ايعاقتارمەن دالەلدەندى. جاڭا تاريحي ەسكەرتكىشتىڭ تابىلۋى تاريحتىڭ اقتاڭداق بەتتەرىن اشۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك. ەندى وسى قۇندى ەسكەرتكىشتى قازاقستاننىڭ كيەلى ورىندارى كارتاسىنا ەنگىزۋ جايىندا ۇسىنىستار ءتۇسىپ جاتىر» ، - دەيدى راقات مامبەتالينوۆ.
قازىر س ق و كيەلى جەرلەر كارتاسىنا 33 نىسان كىرگەن. وڭىردە ارنايى جۇمىس توبى قۇرىلعان. ولار «رۋحاني قازىنا» باعدارلاماسى اياسىندا «قازاقستان گەوگرافياسىنىڭ ساكرالدى كارتاسىنا» س ق و- نىڭ تابيعي نىساندارىن ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس ىستەپ جاتىر. جۇمىس توبىنىڭ وتىرىسى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىنا جوسپارلانعان. بىلتىر كيەلى جەرلەر كارتاسىنا ءوڭىردىڭ حالىق اراسىندا اسا تانىمال ەمدىك قاسيەتى مول تۇزدى كولدەرى مەن بىرنەشە تابيعي كەشەندەرى ەنگەن ەدى.
