الماتىدا دۇنگەن مادەنيەتى مەن داستۇرىنە ارنالعان مەرەكەلىك ءىس- شارا ءوتتى

الماتى. قازاقپارات - الماتىنىڭ دوستىق ۇيىندە «قازاقستان دۇنگەندەرى: مادەنيەتى مەن داستۇرلەرى» مەرەكەلىك ءىس- شارا ءوتتى، دەپ حابارلايدى قازاقپارات قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ باسپا ءسوز قىزمەتىنە سىلتەمە جاساپ.

الماتىدا دۇنگەن مادەنيەتى مەن داستۇرىنە ارنالعان مەرەكەلىك ءىس- شارا ءوتتى

1 - قاراشادا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى مەن قازاقستاننىڭ دۇنگەندەر قوعامىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن الماتى قالاسىنداعى دوستىق ۇيىندە «قازاقستان دۇنگەندەرى: مادەنيەتى مەن داستۇرلەرى» اتتى مەرەكەلىك ءىس- شارا ءوتتى.

دوستىق ءۇيىنىڭ شاڭىراعىنىڭ استىندا وتكەن دۇنگەن ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ مادەنيەتى مەن داستۇرلەرى كۇنىمەن قۇتتىقتاعان ق ح ا ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى - حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى جانسەيىت تۇيمەبايەۆ:

«تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قولداۋىمەن وسىنداي تاماشا دوستىق پەن بىرلىك مەرەكەلەرىن وتكىزۋ جاقسى داستۇرگە اينالىپ وتىر. ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ ءتوراعالارى مەن مۇشەلەرى قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتتىق بىرلىكتى، رۋحاني- ادامگەرشىلىك قۇندىلىقتاردى، بەيبىتشىلىك پەن دوستىق قاعيداتتارىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ءىس- شارالاردى وتكىزۋگە ايانباي جۇمىس جاساۋدا. ويتكەنى، بىرلىك بولماسا، بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم بولماسا ولشەۋسىز تەرمەن، قىرۋار قاجىر- قايراتپەن جاسالىپ جاتقان ەلىمىزدى وركەندەتۋ جولىنداعى ەڭبەكتىڭ ءبارى دە بەكەر بولار» ، - دەي كەلە، دۇنگەندەردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋ تاريحى جايلى دا ايتىپ ءوتتى.

حۋەيتسزۋ نەمەسە دۇنگەن حالقى 140 جىل بۇرىن قازاق جەرىنەن جاڭا قونىس تاپتى. تاريحقا سۇيەنسەك، دۇنگەندەردىڭ قازاق جەرىنە العاش قونىس اۋدارۋى ХIХ ع. 70 ج. سوڭى مەن 80  ج. باسىنان شين يمپەراتورلىق ديناستياسىنىڭ دۇنگەندەرگە قىسىم كورسەتۋىنەن باستاۋ الادى. دۇنگەندەر وزدەرىمەن بىرگە جەتىسۋعا سۋارمالى ەگىنشىلىكتىڭ الدەقاشان قالىپتاسقان داستۇرلەرىن اكەلدى.

بۇگىنگى كۇنى ەلىمىزدە 72 مىڭنان اسا دۇنگەن تۇرادى. جامبىل وبلىسىندا -  58560 الماتى قالاسىندا - 10340، قالعان وڭىرلەردە از.

«دۇنگەن ەتنوسىنىڭ وكىلدەرى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىندا (8 ق ح ا مۇشەسى)، ق ر پارلامەنتى ماجىلىسىندە (حاحازوۆ شاكير حۋسانوۆيچ)، اكىمدىكتەردە، ءبىلىم، عىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمدارىندا كەڭىنەن تانىلعاندىعىن» اتاپ وتكەن جانسەيىت تۇيمەبايەۆ، قىزىقتى مالىمەتتەرگە تولى بايانداما بارىسىندا قازاقستانداعى ماقتان تۇتار دۇنگەندەر جايلى، وتكەن ءجۇزجىلدىقتا تانىمال بولعان دۇنگەندەردىڭ ءبىرى - مەملەكەت قايراتكەرى ماعازى ماسانچي جايلى دا ايتىپ ءوتتى.

بۇگىندە قازاقستاندا، ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ- ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان 100 دەن استام ۇلتتىڭ ءارقايسىسىنىڭ قۇقىقتارى مەن مۇمكىندىكتەرى بىردەي جانە ولار ءوز ۇلتىنىڭ مادەنيەتىن ساقتاپ، دامىتىپ قانا قويماي، جالپىۇلتتىق بىرلىك پەن ۇلتارالىق كەلىسىمدى نىعايتۋدى كوزدەيدى. دۇنگەن حالقىنىڭ سالت- ءداستۇرى مەن ونەرى ءبىر عاسىردان استام ۋاقىت بويى كوپۇلتتى قازاقستان مادەنيەتىنىڭ ورنەگىن تولىقتىرۋدا.

«قازاقستانداعى العاشقى دۇنگەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەرى 30  جىل بۇرىن قۇرىلىپ، قازىرگى ۋاقىتتا ولار ەلىمىزدىڭ مادەني جانە ساياسي ءومىرىن جاقسارتۋعا بەلسەندى اتسالىسىپ كەلەدى. بۇل ورايدا، «قازاقستاننىڭ دۇنگەندەر قوعامى» رەسپۋبليكالىق ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءرولى ەرەكشە. دۇنگەندەر قوعامى جانىندا «چۋنتيان» («كوكتەم» ) فولكلورلىق ءانسامبلى، «گۋنيان تيەۆۋ» («ءبيشى قىزدار» ) بي توبى جانە جاستار قاناتى جۇمىس جاسايدى. قاۋىمداستىق قولداۋىمەن جامبىل وبلىسىندا قازاقستانداعى دۇنگەندەر تاريحىنىڭ مۇراجايلارى، ماسانچي اۋىلىندا 140 جىل بۇرىن قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋماعىندا دۇنگەندەردى جىلى قابىلداعان قازاق حالقىنا العىس ەسكەرتكىشى اشىلدى. بۇگىنگى كۇنى قاۋىمداستىق كوپتەگەن قىزىقتى شارالار ۇيىمداستىرىپ، دۇنگەندەر مادەنيەتىنىڭ كۇندەرىن وتكىزەدى. وزدەرىنىڭ قازاقستاندا ءومىر ءسۇرۋىنىڭ 140 جىلدىعىن دا وتە جوعارى دەڭگەيدە اتاپ ءوتتى»، - دەگەن جانسەيىت تۇيمەبايەۆ اتالعان شاراعا قاتىسۋشىلار اراسىنان تانىمال دۇنگەن وكىلدەرىن كورگەن قۋانىشىن جاسىرمادى.

مەرەكەلىك ءىس- شارا اياسىندا «قازاقستان - ءبىزدىڭ ورتاق ءۇيىمىز» سۋرەتتەر كورمەسى، قازاقستان دۇنگەندەرىنىڭ ۇلتتىق قولدانبالى ونەرىنىڭ كورمەسى، «شەبەرلەر قالاسىندا» ۇلتتىق تاعامدار جاساۋدان، كەستە تىگۋدەن جانە شاشتى ساندەۋ ۇلگىلەرىنەن شەبەرلىك سىنىپتارى جانە دۇنگەن شىعارماشىلىق ۇجىمدارىنىڭ كونسەرتى ۇيىمداستىرىلدى.

شارانىڭ ماقساتى - «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرا وتىرىپ، قوعامدىق كەلىسىم مەن جالپى ۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ؛ قازاقستاندىق ەتنوس وكىلدەرىنىڭ مادەنيەتىن ناسيحاتتاپ، ازاماتتىق بىرتەكتىلىك قالىپتاستىرۋ؛ قازاقستاندىق باۋىرلاس حالىقتار اراسىندا ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپ، دوستىق قارىم- قاتىناستاردى ارتتىرۋ.