پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى: «پروتسەنت» ءسوزىن قازاقشالاپ الىپ، ارتىنشا قايتادان اۋىستىردىق

نۇر-سۇلتان. قازاقپارات - پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى تەرميندەردى اۋدارۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرىن كوتەردى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا، تەرميندەردى ۇسىنۋ مەن بەكىتۋ، سونداي- اق، ولاردىڭ قولدانىسىن ورنىقتىرۋ جۇمىسىندا جۇيەلىلىك پەن بىرىزدىلىك ءالى كۇنگە جەتىسپەيدى.

ماسەلەن، 90-جىلدارى ورىس تىلىنەن ەنگەن تەرميندەر قازاق تىلىنە اۋدارىلا باستادى. سول كەزدە تەرمينولوگيالىق قورىمىز ءبىرشاما ارتتى. ءبىراق بەرتىن كەلە ءبىراز تەرميندەردى قايتادان اۋىستىرا باستادىق. «ماسەلەن، «اۋكسيوندى» كەڭەس زامانىندا «اۋكسيون» دەپ كەلدىك. 90-جىلدارى ونىڭ بالاماسى رەتىندە «ءباسساۋدا» دەگەن تەرمين قولدانىسقا ەندى. 2009 -جىلى ونى مەملەكەتتىك تەرمينولوگيا كوميسسياسى بەكىتتى. 2014 -جىلى قايتادان «اۋكسيونعا» اۋىستىردىق. «گيمن» دە سولاي.

 1992 -جىلى رەسمي «ءانۇران» دەپ بەكىتىلدى. 2014 -جىلى قايتادان گيمنگە اۋىستىردىق. مۋزەي 1998 -جىلى «مۇراجاي» بولىپ ەدى. 2014 -جىلى قايتادان «مۋزەي» قالپىنا كەلدى. «پرينتسيپ» دەگەن ءسوز «قاعيدات» ەدى، ودان كەيىن قايتادان «پرينتسيپكە» اۋىستىق. «پروتسەنتتى» 2000 -جىلى «پايىز» دەپ بەكىتتىك، ال 2018 -جىلى تاعى «پروتسەنتكە» اۋىستىرىپ قويدىق»، - دەدى ش. قۇرمانباي ۇلى ق ر پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن عىلىمي- پراكتيكالىق كونفەرەنسيادا.

 پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، 20 -جىلدىڭ ىشىندە بەس رەت بەكىتىلگەن تەرميندەر از ەمەس. ولاي جالعاسا بەرسە، تەرميندەردىڭ ورنىعۋ ماسەلەسى قيىنداي تۇسەدى.

 «ەگەر تەرمينكوم وسى سالاداعى پراكتيك ماماندار تەرميندەردى ءار بەس جىل، ون جىل سايىن وزگەرتىپ بەكىتەتىن بولسا، ءبىز مامانداردىڭ، اۋدارماشىلاردىڭ، قازاق ءتىلىن تۇتىنۋشىلاردىڭ باسىن قاتىرىپ، ءبىر تەرميندى ورنىقتىرۋعا ەش مۇمكىندىك بەرمەيمىز. كۇندە- كۇندە وزگەرىپ جاتقان تەرميننىڭ قايسىسى دۇرىس، قايسىسى بۇرىس ەكەنىنەن ادام شاتاسا باستايدى. سوندىقتان ءبىر تەرميندى بەكىتكەندە جاقسىلاپ ويلانىپ، اقىلداسىپ العان ءجون. سودان كەيىن ول تەرميننىڭ قولدانىسىن قامتاماسىز ەتسەك، سوندا عانا تەرمين ورنىعادى. ال ءاربىر بەس جىل سايىن وزگەرتكەن تەرمينمەن ۇياتقا قالامىز. وسىنى قاتاڭ ەسكەرۋىمىز كەرەك»، - دەپ اتاپ كورسەتتى ش. قۇرمانباي ۇلى.

 ايتا كەتەيىك، جيىندا پروفەسسور شەرۋباي قۇرمانباي ۇلى تەرمينولوگيانىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىن اتاپ ءوتتى. وسى ورايدا عالىم تەرمينكومنىڭ قۇزىرەتىن كۇشەيتۋ كەرەك دەپ سانايدى. احمەت بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى، پروفەسسور ەردەن قاجىبەك تەرمينولوگيا سوزدىكتەرىن شىعارۋ جوسپارلارى تۋرالى ايتتى.

www.24.kz