ماعجاننىڭ وكىنىشى

 قازاق تىلىندەگى مۇعالىمدەر كۋرسىندە وقۋىنا جاعداي تۋعىزدى. مۇعالىمدەر كۋرسىندا پەداگوگيكا، تاريح، قازاق ادەبيەتى مەن ءتىلى، ءدىن پاندەرىنەن ساباق بەرگەن ماعجانمەن ءسابيت ءبىر پاتەردە تۇردى. كەيىن س. مۇقانوۆ ءوز ەستەلىگىندە بۇل جايدى جازدى دا.

 اتالعان پاندەردەن قازاقشا كونسپەكتى جازعاندا ءسابيت ماعجاننىڭ حاتشىسى سياقتى بولىپ الدى: كەشكى ۋاقىتتاردا ءسابيتتى ءوز بولمەسىنە شاقىرىپ الادى دا، ديۆانعا قيسايىپ جاتىپ، ورىسشا كىتاپتارداعى تەكستى وعان قازاقشا ديكتوۆات ەتەدى. ماعجان شاماسى، ءبىر ەلدەن  قىزىلجار وڭىرىنەن بولعاننان كەيىن جاس جىگىتتىڭ ءبىلىم الۋىنا، ورىس تىلىنە ءتىلى جاتتىعۋىنا، جازۋعا قولىنىڭ جاتتىعۋىنا كومەكتەسۋ نيەتىندە بولعانى انىق ەدى. ءبىراق، جاعداي باسقاشا وزگەردى. ءسابيت مۇقانوۆ ارادا بىرنەشە جىل وتكەندە، دالىرەك ايتساق 1922 -جىلدىڭ 22 - اقپانىندا «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىندە ءوزىنىڭ باسپا سوزدە ءبىرىنشى جاريالاعان «تۇسىمدە» اتتى فەلەتونىندا «جۇمابايەۆتىڭ بايشىلدىق سىرىن سيمۆوليكالىق تۇردە اشكەرلەۋگە» ارنايدى.

وسى جىلدارى ماعجان ءوز باسىنا ءتونىپ كەلە جاتقان قارا بۇلتتى سەزگەن بولۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە، س. مۇقانوۆ سەكىلدى قاتار جۇرگەن جانە وزدەرىنەن كەيىن وقىپ قوعامدىق ومىرگە ارالاسا باستاعان تاپشىل جاستارعا سەنىمى جوعالىپ، ولاردان تۇڭىلە باستادى ما دەگەن دە وي كەلەدى. 1922 -جىلى قازاننان باسىلىپ شىققان كىتابى ىشىنە ەنگەن «جولداسقا» دەگەن ولەڭى دە كوپ نارسەنى اڭعارتقانداي:

 ەي، ەي جولداس جاس جىگىت،

قيقۋ سالعان لەپىرگەن،

 كەتتى مە الدە جىن سوعىپ؟

 اۋزىڭ مۇنشا كوپىرگەن!

 قۇدىقتان ءىشىپ جاس جىگىت،

وعان ءسىرا تۇكىرمە.

 كەتەر سەنى سەل سوعىپ،

 باسىل جانىم كوپىرمە، - دەگەن جولداردى وقي وتىرىپ، ءوزى قاناتىنا الىپ قامقورلىق جاساعان جانداردىڭ وزىنە قارسى شىعىپ ورىندى- ورىنسىز ءتيىسۋى مەن سىناۋىنا نارازى بولىپ، «سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۇكىرمە»، «جاقسىلىققا جاماندىق جاساما» باسىل، توقتامعا كەل دەگەن ويىن اڭعارامىز. ولەڭ جولدارىنا كەڭەستىك ءداۋىردىڭ سيمۆولدىق «جولداس» ءسوزىن الۋىندا دا ءبىر بايقالماعان جۇمباق بار سەكىلدى.

 ماعجان مەن س. مۇقانوۆ اراسى سوڭعىسىنىڭ تاپتىق ۇستانىمىنا سايكەس الشاقتاي تۇسكەن ءتارىزدى. تاعى دا س. مۇقانوۆتىڭ ەستەلىگىنە ورىن بەرسەك، مىنا جولداردى وقيمىز. «بىزگە حالىق الدىندا ماعجاننىڭ جانە وزگە الاشورداشىلاردىڭ حالىققا جاۋ ەكەندىگىن اشكەرلەۋگە تۋرا كەلدى. وسى ماقساتپەن ءبىز 1924 -جىلدىڭ باسىندا ورىنبوردا ماعجانعا ادەبي سوت جاسادىق». س. مۇقانوۆتىڭ جازۋىنشا سوتتا ماعجانعا قورعاۋشى ەسەبىندە تاعايىندالعان ر ا ب ف ا ك وقۋشىسى جاكەن سارسەنبيندى زالدا وتىرعاندار ايعايلاپ سويلەتپەي قويادى. ال، ماعجاندى ايىپتاۋشى مىندەتىن ءسابيت مۇقانوۆ اتقارادى دا، ونىڭ ۇسىنىسى بويىنشا سوت مىناداي قاۋلى قابىلدايدى:

 «1. جۇمابايەۆ قازاق حالقىنىڭ، سونىمەن قاتار، قازاق حالقىنا قامقور بولىپ وتىرعان سوۆەت ۇكىمەتىنىڭ قاس جاۋى دەپ تانىلسىن.

 2. ونىڭ بارلىق شىعارمالارىن وقىلۋدان الىنۋ وكىمەتتەن سۇرالسىن.

 3. بۇدان بىلاي سوۆەتتىك باسپا ءسوز بەتىنەن جۇمابايەۆتىڭ شىعارمالارىنا ورىن بەرىلمەسىن»

 مىنە، كەشە عانا قينالىپ كەلىپ، ماعجاننان پانا تاۋىپ، ونىڭ قامقورلىعىن كورگەن س. مۇقانوۆ وسىلاي ماعجاندى ايىپتادى.

 قۇرمانعالي داركەنوۆ، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى

Kazakh-tv.kz.