الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك ءبىلىم سالاسىنا قالاي اسەر ەتەدى؟

نەگىزىنەن، مەكتەپتەر ەشكىمنىڭ بايلىعىنا، داۋلەتىنە، الەۋمەتتىك جاعدايىنا قاراماي بارلىعىنا تەڭ قاراۋعا مىندەتتى. دەگەنمەن، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك تۋرالى جۇرگىزىلگەن جاھاندىق زەرتتەۋلەردىڭ بىرىندە مۇلدەم ولاي ەمەستىگى بەلگىلى بولدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، جىل سايىن بايلار مەن كەدەيلەر اراسىنداعى ءبىلىم ايىرماشىلىعى ارتىپ بارادى.

زەرتتەۋ ناتيجەلەرىنە سەنسەك، 60 مەملەكەتتە ەڭ باي جانە ەڭ كەدەي ادامدار اراسىنداعى ءبىلىم الۋ جاسىندا ءۇش جىل ايىرماشىلىق بار. سونىمەن قاتار از قامتىلعان وتباسىلاردا شىققان ون بالانىڭ تەك بىرەۋى عانا باي وتباسىنان شىققان بالالاردىڭ ءبىلىم ناتيجەسىنە جەتەدى ەكەن.

 زەرتتەۋگە 1995 -جىلى ون جاستا بولعان، سايكەسىنشە 2000 -جىل 15 كە، تاعى بەس جىلدان سوڭ 20 جاسقا تولعان جاستار قاتىسقان. مامانداردىڭ ايتۋىنشا، قاراستىرىلعان جىلدار ارالىعىندا ءار كەزەڭ سايىن الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك ارتىپ وتىرعان.

زەرتتەۋ ناتيجەسىندە بەلگىلى بولعانداي، تابىسى جوعارى وتباسىندا تۇراتىن بالالار ءبىلىم جولىندا كوپ جەتىستىككە جەتكەن. ولار كوبىنە اتا- اتاسىنىڭ قولداۋىمەن جاقسى مەكتەپتەردە ءبىلىم العان، سونىمەن قاتار جاقسى جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەن.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، ون بەس جاسقا دەيىن بالانىڭ ساباق ۇلگەرىمىنىڭ جاقسى نە جامان بولۋى ولاردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنا بايلانىستى بولادى. بۇل مەملەكەتكە دە قاتىستى. مىسالى، ۇلىبريتانيادا الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ ساباق ۇلگەرىمىنە اسەرى %11، نورۆەگيا مەن ەستونيادا %8، فرانسيادا% 20، گەرمانيا مەن شۆەيتساريادا % 16 قۇرايدى.

زەرتتەۋدى جۇرگىزگەن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باسشىسى اندرەاس شلەيحەردىڭ ايتۋىنشا، كەدەيلىك ادامنىڭ تاعدىرىنا اينالماۋى كەرەك. ياعني، كەدەي وتباسىنان شىققان بالالاردىڭ ۇلكەن جەتىستىككە جەتىپ، جاقسى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىپ جۇرگەنىن كورۋگە بولاتىن مەكتەپتەر دە جەتەرلىك. مىسالى، سينگاپۋر، جاپونيا مەن فينليانديادا ەڭ كەدەي ادامداردىڭ ءبىلىمى برازيليا، ۋرۋگۆاي، بولگارياداعى كەدەيلەردەن % 20 جوعارى.

«بىردەي ءبىلىم الىپ جاتسا دا، وقۋشىلاردىڭ ناتيجەسى ءارتۇرلى بولادى. كەيبىر مەملەكەتتەر كەدەيلەر مەن بايلاردىڭ بالالارىنا ساپالى ءبىلىمدى بىردەي دەڭگەيدە قولجەتىمدى ەتىپ قويعان. بۇل قۋانتارلىق جاعداي. ال ۆەتنام مەن قىتايدا ءبىلىمنىڭ كورسەتكىشى قانداي بيىكتەرگە اپارۋى مۇمكىن ەكەنى كوپشىلىكتى قىزىقتىرمايدى دا ەكەن. كوبىنە الەۋمەتتىك جاعدايى بىردەي نەمەسە ۇقساس ادامداردىڭ بالالارى دا تۋرا سونداي مەكتەپكە بارادى. دەگەنمەن، زەرتتەۋ ناتيجەلەرى كورسەتكەندەي، ەگەر كەدەي وتباسىنان شىققان بالا الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى توپتارعا ارنالعان مەكتەپتە وقىسا، ونىڭ ءبىلىمى مەن وقۋ ۇلگەرىمى، جالپى كورسەتكىشتەرى باسقالارىنا قاراعاندا جوعارى بولادى» ، - دەيدى اندرەاس شلەيحەر.

زەرتتەۋ بارىسىندا ءبىلىم جۇيەسىنىڭ الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە اسەرى زور ەكەنى دە بەلگىلى بولدى. سوڭعى كەزدەرى جوعارى وقۋ ورىندارىنا وقۋعا تۇسكەندەر سانى ارتقانىمەن، بۇل ءبىلىم جۇيەسىنىڭ ءساتتى ەكەنىن بىلدىرمەيدى. مىسالى، سينگاپۋردە الەۋمەتتىك جاعدايى جوعارى وتباسىنان شىققاندار جوعارى وقۋ ورنىنا وڭاي تۇسسە، يتاليادا ولار ۋنيۆەرسيتەتتەن ءتىپتى قوسىمشا ورىنعا دا ىلىگە المايدى.

«بۇل جەردە يتاليا ءبىلىم سالاسىندا كەرى كەتىپ جاتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىز»، - دەيدى شلەيحەر.

ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ بۇل زەرتتەۋى ۇلىبريتانيادا الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك دەڭگەيىنىڭ جوعارى ەكەنىن كورسەتتى. ءتىپتى، بۇل مەملەكەتتەگى ەڭ كەدەي تۇراتىن وتباسىنىڭ بالالارى ورتاشا تابىسقا جەتۋ ءۇشىن بەس ۇرپاق الماسۋى كەرەك.

«مەريتوكراتيا - دەموكراتياعا ءسوز بەرۋ، ال الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك مەريتوكراتيانىڭ شىنايىلىعىن كورسەتەدى. ال الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ ارتىپ جاتقانى ءبىزدى الاڭداتۋى كەرەك» ، دەيدى شلەيحەر. ونىڭ ايتۋىنشا، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك پەن ادامداردىڭ تابىسىنىڭ اراسىنداعى ايىرماشىلىق ءبىر بىرىنە ساي بولادى. «ياعني، باي وتباسىلار ارتىپ جاتقاندىقتان، كەدەي وتباسىنان شىققان تالانتتى ادامداردىڭ جولى تارىلا بەرەدى. بۇل ءبىلىم جۇيەسى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىككە دۇرىس ىسەر ەتە الماي جاتقانىن كورسەتەدى. ءبىلىم سالاسى الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى تەك ارتتىرىپ جىبەردى» ، - دەيدى شلەيحەر.

اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان: التىناي قۋانىشبەك

Baq.kz