بار داۋسىممەن ايقاي سالىپ جىلاعىم كەلدى - م. شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەدەن

استانا. قازاقپارات - «ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە» دەپ اتالاتىن ايگىلى اقىن مۇحتار شاحانوۆتىڭ ءومىرى جايلى ەسسەمىزدى ونان ارى جالعاستىرامىز.

ايتا كەتۋ كەرەك، بۇل ەسسەنىڭ اۆتورى قۇديار ءبىلال سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتان بەرى مۇحاڭمەن بىرگە « جالىن» جۋرنالىندا قىزمەت ىستەپ كەلە جاتقان جۋرناليست، جازۋشى.

ءشاي ۇستىندەگى اڭگىمە-120

م. شاحانوۆتىڭ جەلتوقسان كوتەرىلىسى شىندىعىن ايقىندايتىن كوميسسيا جۇمىسىن سونشالىقتى دەڭگەيدە قارقىندى جۇرگىزە باستاعانى كوپ ادامعا ۇناي قويمايدى.

كوميسسيا قۇرامىنداعى بيلىك وكىلدەرى م. شاحانوۆقا قانشا جەردەن توسقاۋىل قويۋعا ارەكەت جاساعانىمەن، ەرىكتى قوعام بەلسەندىلەرىنەن جاساقتالعان جۇمىسشى توپتارى ۇدايى مۇحاڭ قاسىنان تابىلادى. نەگىزىنەن كۇندىز كۇلكى، تۇندە ۇيقى كورمەي بار جۇمىستى تار بولمەدە جاتا- جاستانا اتقارعان دا سولار بولدى. ولاردىڭ ىشىندە ومىردەن ەرتە وزعان مۇراتحان دەگەن جىگىتتى مۇحاڭ ءالى كۇنگە دەيىن تەبىرەنە ەسكە الادى.

سونىمەن م. شاحانوۆقا قالاي دا توسقاۋىل قويۋدى ويلاعان بيلىك قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسىندا م. شاحانوۆقا بايانداما جاساۋعا ۇسىنىس جاسايدى. مۇحاڭنىڭ: «جۇمىستى قولعا العانىمىزعا ەكى-اق اي بولدى. كوپ ءىستىڭ بەتى ەندى اشىلىپ كەلە جاتىر» دەگەنىنە ولار يلىگە قويمايدى.

سونىمەن 1989 -جىلدىڭ 14 -قاراشاسى كۇنى قازاق ك س ر جوعارعى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى سەسسياسى ءوز جۇمىسىن باستايدى. سەسسيادا م. شاحانوۆ كوميسسيانىڭ اتقارعان جۇمىسى تۋرالى بايانداما جاسايدى. سودان كەيىن- اق ءجارىسسوز باستالادى. اۋەلگى ءسوزدى قازاق ك س ر جەرگىلىكتى ونەركاسىپ ءمينيسترى ي. ەدىلبايەۆ الىپ: «الاڭعا شىققانداردىڭ ءبارىن اقتاپ الۋعا بولمايدى. ولاردىڭ ىشىندە ماسكۇنەمدەر مەن ناشاقورلاردىڭ بولعانىنا ءوزىم كۋامىن. سوندىقتان ۇمىتىلا باستاعان ماسەلەنى قايتا- قايتا كوتەرىپ، ەسكى جارانىڭ اۋزىن تىرنالاي بەرۋدىڭ قاجەتى جوق» دەيدى.

ودان كەيىن ءسوز العان قازاق ك س ر حالىقتىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى، كوميسسيا مۇشەسى ب. يسايەۆ: «بۇل كوميسسياعا مۇشە بولىپ ەنگەنىمە وكىنەمىن» دەيدى دە ءوز ءسوزىن: «كوميسسيا جۇمىسىن توقتاتايىق» دەپ اياقتايدى. تاعى ءبىر كوميسسيا مۇشەسى، «كازپراۆدا» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى ف. يگناتوۆ: «اسكەريلەر بۇيرىقتى ورىندادى، سوندىقتان ولاردى جاۋاپتى ەتۋدىڭ قاجەتى جوق» دەپ مۇحاڭا قارسى شىعادى.

ءتىپتى ساۆچەنكو دەگەن دەپۋتات شاحانوۆقا سەنىمسىزدىك ءبىلدىرۋ ماسەلەسىن كوتەرەدى. نە كەرەك، قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى ۆ. انۋفريەۆتىڭ كوميسسيانى تاراتىپ، جۇمىسشى توبىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى داۋىسقا قويىلادى. 450 دەن استام دەپۋتاتتىڭ 5 ەۋىنەن باسقاسى تۇگەلدەي كوميسسيانىڭ تاراتىلۋىن قولداپ داۋىس بەرەدى. ءتىپتى سول جەردە 23 كوميسسيا مۇشەسىنىڭ ەكى-ۇشەۋىنەن باسقاسى تۇگەلدەي كوميسسياعا قارسى جۇمىس جاساعانى ءمالىم بولادى. سونىمەن جوعارعى كەڭەس ءوز جۇمىسىن اياقتاپ، قاۋلى قابىلدايدى. سول قاۋلىنىڭ ءبىر تارماعى رەتىندە «وسى قاۋلىنىڭ ورىندالۋىن قاداعالايتىن» جۇمىسشى توبىن قۇرادى. بەس ادامنان قۇرالعان، ونىڭ ەكەۋى مۇحاڭا قارسى داۋىس بەرگەن، جۇمىسشى توبىنا م. شاحانوۆتى تاعى دا تەڭ ءتوراعا ەتىپ بەكىتەدى. مۇحاڭ تەڭ ءتوراعا بولۋعا قارسى بولسا دا حالىق نارازىلىعىنان قاۋىپتەنگەن بيلىك وسىنداي شەشىم قابىلدايدى.

سول كەزدەگى كوڭىل اۋانىن سەزىنۋ ءۇشىن ءسوزدى مۇحاڭنىڭ وزىنە بەرەيىك:

«دەپۋتاتتار كوميسسيا جۇمىسىن توقتاتقان سوڭ بىردەن مىنبەرگە كوتەرىلدىم دە: «سىزدەر بۇگىنگى ءىس-ارەكەتتەرىڭىز ءۇشىن ەرتەڭ-اق ۇيالاسىزدار. ءبىز ءبارى ءبىر بۇل ءىستى اياعىنا دەيىن الىپ بارامىز» دەدىم دە زالدى قاق جارىپ شىعىپ كەتتىم.

انشەيىندە بەلسەندىلىك تانىتىپ جۇرەتىن قانشاما تانىمال دەپۋتاتتار باستارىن تومەن سالىپ وتىر. ەسىك الدىنا شىقتىم. كۇن كەشكىرىپ قالىپتى. جانارىم جاسقا شىلانىپ تۇر. بار داۋسىممەن ايقاي سالىپ جىلاعىم كەلدى. ءوزىمدى قولداۋسىز، قورعانسىز جاپان دالادا جالعىز قالعان جانداي سەزىندىم.

مەڭ-زەڭ قالپىمدا فۋرمانوۆ كوشەسىنەن وتە بەرىپ ەدىم، اعىزىپ كەلگەن ءبىر كولىك تورموزىن شيقىلداتا ماعان تۇمسىق تىرەي زورعا توقتادى. ەسى شىعىپ كەتكەن جۇرگىزۋشى: «حايۋان، ولگىڭ كەلە مە؟» دەپ ايقايلادى. مەن: «بۇدان دا ولگەنىم جاقسى ەدى» دەپ ماس ادامداي تەڭسەلە باسىپ كەتە باردىم» دەگەن مۇحاڭ ءۇنسىز ءبىراز وتىرىپ قالدى.

ءتۇر-الپەتىنە قاراعاندا الگى سەسسياداعى كورىنىس كوز الدىندا سول قالپى قالىپ قويعان ءتارىزدى. مۇحاڭ شامالىدان سوڭ كوميسسيانىڭ تاراتىلۋىن قولداپ داۋىس بەرگەن ءبىرشاما تانىمال دەپۋتاتتاردى تاعى دا سانامالاپ شىقتى. ماعان: «ىشىندە سەن جاقسى كورەتىن ءبىراز اعا-اپالارىڭ دا بار» دەپ قويدى.

ءيا، بيلىكتىڭ قۇرىعى ۇزىن. سويىلى دا جۋان. بۇل جولعى سوققى مۇحاڭدى شىنىندا دا ەسىنەن تاندىرا جازدادى. ءبىراق بۇگىنگى جەڭىسىنە ماساتتانعان ۆ. انۋفريەۆ ساناۋلى كۇندەردەن سوڭ م. شاحانوۆقا ءجۇنى جىعىلا تەلەفون شالاتىنىن ول كەزدە بىلگەن جوق ەدى ءدا.

 جالعاسى بار