الماتىدا ءاليحان بوكەيحان تۋرالى ەنتسيكلوپەديا تانىستىرىلدى

شوقان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى مەن ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى، «الاش» عىلىمي- زەرتتەۋ ينستيتۋتى بۇل باسىلىمدى الماتى اكىمدىگىنىڭ قولداۋىمەن جارىققا شىعاردى.

ءاليحان بوكەيحاننىڭ شىعارمالارىنىڭ 15 تومدىعى 5 مىڭ تيراجبەن باسىلىپ شىقتى. بۇگىندە بۇل كىتاپتىڭ ءبىرازى قازاقستان بويىنشا كوپتەگەن كىتاپحانالارعا، ج و و كىتاپحانالارىنا تاراتىلدى.

ءاليحان بوكەيحان شىعارمالارىندا ءار جىلدارى قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جارىق كورگەن ماقالالارى، عىلىمي زەرتتەۋلەرى، 1897-1901 ج ج. قازاق وبلىستارىن زەرتتەگەن «شەربينا ەكسپەديتسياسىنىڭ» ماتەريالدارى، ل. تولستوي شىعارمالارىنان اۋدارعان اڭگىمەلەرى، وتىنىشتەرى، حاتتارى جانە حاتتامالارى قامتىلعان.

15 تومدىق جيناقتا سونداي- اق ءا. بوكەيحاننىڭ باسپا ءسوز بەتتەرىندە جاريالانعان ماقالالارى، ازاناماسى (نەكرولوگ) ، كوررەسپوندەنتسيالار، جەدەلحاتتار، سويلەگەن سوزدەرى، ادەبي سىن، فولكلورلىق زەرتتەۋ، اشىق حاتتارى، ساياسي ساتيرالارى، اڭگىمەلەرى، فەلەتوندارى بار. ءا. بوكەيحان ىزدەپ جاريالاعان ارحيۆ قۇجاتتارى، مونوگرافيالارى، حاتتارى، جازبالارى، تاريحي- انىقتامالىق وچەركتەر، ەستەلىك، ساياسي شولۋ، ۇندەۋلەرى توپتاستىرىلعان. قايراتكەردىڭ باتىس مايداننان بەرگەن حاتتارى، الاشوردانىڭ، بۇكىلرەسەيلىك ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ زاڭنامالىق قاۋلىلارى، بۇيرىقتارى، حاتتامالارى، باسقا دا رەسمي قۇجاتتار، رەسەي ۋاقىتشا وكىمەتىنىڭ كوميسسارى رەتىندە شىعارعان بۇيرىقتارى مەن جەدەلحاتتارى، پىكىرلەرى، سونىمەن قاتار ماقالالارىنىڭ ق ر ۇلتتىق كىتاپحاناسىمەن بىرلەسىپ جاسالعان بيبليوگرافيالىق كورسەتكىشى بار.

«بۇگىنگى شارا - تاريحي شارا، تاۋەلسىزدىك جولىندا تۇرعان مەملەكەتكە لايىقتى ءىس شارا. ءاليحان بوكەيحانوۆ باستاعان قازاق وقىعاندارى، زيالىلارى نە ءۇشىن بۇلاي جاساعانىن، نە ءۇشىن جازالانعانى، اتىلعانىن دا جاقسى بىلگەن. بىلمەۋى مۇمكىن ەمەس. باسىندا ولار سونداي كەدەرگىلەر بولاتىنىن بىلگەن. كۇرەس جولىنا تۇسكەنىن ۇقتى. وعان ءاليحاننىڭ ارتىندا قالعان مۇرالارى، ەڭ سوڭعى حاتتامالارى كۋا بولادى. ءاليحان حالقى ءۇشىن قۇرباندىققا باردى»، - دەدى ق ر ۇ ع ا اكادەميگى، پروفەسسور، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مامبەت قويگەلدى.

«ءاليحان بوكەيحان» تۇلعالىق ەنسيكلوپەدياسىنا الاش قايراتكەرىنىڭ ءومىرباياندىق دەرەكتەرى، قايراتكەرلىك قىزمەتى، عىلىمي، پۋبليتسيستيكالىق، اۋدارما مۇرالارى تۋرالى ماقالالار ەنگىزىلگەن. كىتاپتا الاش قوزعالىسىنا قاتىستى ماعلۇماتتار، الاش قايراتكەرلەرىنىڭ ءومىرباياندارى، سونداي- اق عالىم جونىندە جازىلعان ەڭبەكتەر مەن ولاردىڭ اۆتورلارى تۋرالى دا مالىمەتتەر بەرىلدى.

 ايتا كەتۋ كەرەك، مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «ۇلى دالانىڭ 7 قىرى» ماقالاسىندا تاريحي تانىمدى تەرەڭدەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتكەن بولاتىن.

اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي